Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

MƏDƏNİYYƏT

Azərbaycana şöhrət gətirən rənglər
Avqustun 7-si Xalq Rəssamı Toğrul Nərimanbəyovun ad günüdür

Bakı, 7 avqust (AZƏRTAC). O, dərdini fırça ilə bölüşdü. Atasının Sibir sürgününə, anasının Səmərqənd nisgilinə ancaq çəkdiyi rəsmlərdə təsəlli aradı. Həyat onu sıxdıqca, qanını qaraltdıqca, o da rənglərə sığındı. Çətin və kədərli günlərini ən parlaq, al-əlvan rənglərə boyadı. Hər rəngdə bir cür gördü özünü. Hər rəng də bir cür ovsunladı öz “şikarını”. Rənglərin dilini öyrəndikcə, özünü öyrəndi, özünü tapdı və sevdi. Şöhrətə gedən yolda çox çətinliklərə sinə gərdi Toğrul Nərimanbəyov. Dünyaya Buzovnadan, İçərişəhərdən, Abşerondan boylandı, Göyçay narına əbədi xoşbəxtlik gətirdi, harada oldusa Azərbaycanı düşündü, Vətəni təmsil elədi. Bu sevgi ilə dünyanı dolaşdı, mərd, məğrur, qürurlu bir insan ömrü yaşadı, sənəti ilə şəxsiyyətini tamamladı, kamillik zirvəsinə ucala bildi.

Avqustun 7-si Xalq Rəssamı, Dövlət mükafatları laureatı Toğrul Nərimanbəyovun ad günüdür. Bu böyük sənətkar bütün ömrü boyu fırçanı yalnız şəkil çəkmək xatirinə əlinə götürmədi. Yaratmaq duyğusu ilə ürəyinin dərin qatlarından gələnləri kətana köçürdü. İçindəkiləri solmayan rənglər dünyasına danışdı...

Qələbə - həyatı sevməyi bacaranlarındır

T.Nərimanbəyovun babası şuşalı hüquqşünas Əmirbəy Nərimanbəyov çar II Nikolay dövründə mühacirətdə olub və Kiyevdə dərs deyib. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulandan sonra Vətənə qayıdıb və Bakıda qubernator olub. Əmirbəyin oğlu Fərman (Toğrulun atası) da Şuşada doğulub. Tuluza Universitetinin mühəndis - elektrik fakültəsində oxuyub. Təhsil aldığı müddətdə fransız dilini mükəmməl öyrənən, Avropa mədəni dəyərlərini mənimsəyən Fərman Nərimanbəyov İrma Lya Rude adlı fransız modelyerlə evlənib.

Fransada yaşayan ailənin ilk övladı Vidadi də elə orada dünyaya gəlib. 1929-cu ildə Fərman Nərimanbəyov xanımı və oğlu ilə birlikdə Bakıya qayıdıb. 1930-cu il avqustun 7-də Nərimanbəyovlar ailəsinin ikinci oğlu - Toğrul dünyaya gəlib.

Avropada təhsil almış valideynlərinin zəngin mənəvi aləmi Toğrulun tərbiyəsinə, erkən yaşlarından hərtərəfli, mükəmməl formalaşmasına təsir edir.

Tezliklə Nərimanbəyovlar ailəsinin başının üstünü qara buludlar alır. Toğrulun atası Avropada təhsil almış bir çox azərbaycanlılar kimi repressiyaya məruz qalır. Onu həbs edib Sibirə sürgünə göndərirlər.

1941-ci ildə Toğrulun anası, Fransa vətəndaşlığından çıxmayan İrma Lya Rude Bakıda həbs edilir, onu öz balalarından ayıraraq Səmərqəndə sürgün edirlər. Toğrulun anası 1961-ci ilədək sürgündə yaşayır.

Bu ziddiyyətli, təzadlı illərdə inamını itirməyən Nərimanbəyovlar yaşamaq uğrunda mücadiləni davam etdirirlər. Toğrul Nərimanbəyov əvvəlcə Əzim Əzimzadə adına Azərbaycan Dövlət Rəssamlıq Məktəbinə daxil olur. 1950-ci ildə isə Litva İncəsənət İnstitutunda monumental və dəzgah rəssamlığı fakültəsində təhsil alır. Eyni vaxtda Vilnüs Konservatoriyasında klassik vokalı öyrənir. Toğrul anası ilə yalnız tələbəlik illərində Səmərqənddə görüşür. Onun müxtəlif orqanlara çoxsaylı müraciəti və gərgin mübarizəsi sayəsində anasına bəraət verilir və İrma Lya Rude Bakıya qayıtmağa müvəffəq olur.

Bir müddət sonra amnistiyaya düşən atası Fərman Nərimanbəyov da Sibir sürgünündən vətənə qayıdır.

Uşaqlıqdan çəkdiyi əziyyətlər, rastlaşdığı ədalətsizliklər Toğrulun əzmkarlığını daha da artırır və o, yaradıcılıq yolunda ən yüksək zirvələri fəth edə bilir.

Görkəmli rəssamın mənzərə, portret, monumental boyakarlıq, illüstrasiya və teatr rəssamlığı kimi müxtəlif sahələrdə yaratdığı parlaq əsərlər mövzu və janr rəngarəngliyi, estetik kamilliyi və özünəməxsus üslubu ilə fərqlənir. T.Nərimanbəyovun iç dünyasını təcəssüm etdirən bənzərsiz lövhələri Azərbaycan müasir təsviri sənətinin simasını formalaşdıraraq mədəniyyətimizin nadir inciləri xəzinəsinə daxil olub.

Nar-Vətən simvolu kimi

Nar onun rəsmlərində Göyçaydan Bakıya, oradan da Parisə, Nyu-Yorka, İstanbula, Londona, Moskvaya və neçə-neçə uzaq şəhərlərə gedib çıxır. O, narı elə çəkdi ki, bu nemətdən dadanların da, dadmayanların da ağızı sulandı, dodağı çatladı. O, narı elə təqdim etdi ki, bu yumruq boyda meyvənin timsalında Vətəni göstərə bildi. Toğrul Nərimanbəyov narın tilsimə düşməyini belə ifadə edib: “Mən narı, xüsusilə, Göyçaya gedəndən sonra sevdim. Biz böyük şair Rəsul Rza ilə o rayona ova gedirdik. Ənvər Məmmədxanlı da bizimlə idi. Mən Göyçayda böyük nar bağlarını görəndə riqqətə gəldim. Bakıya qayıtdım və onları çəkməyə başladım. Sonralar isə aludə olub nar mövzusunda bir sıra rəsmlər çəkdim. Onda anladım ki, nar özündə çoxlu məna, fikir daşıyır. O elə bardır ki, insana bayram bəxş edir. Nar çəkəndə məni elə hiss bürüyür ki, sanki nar şirəsi içirəm. Təzələndirir, gümrahlandırır, fərəh verir. Nar fenomenal, açılmamış bir bardır. Onun keyfiyyətləri on illər boyu açılacaq. İnsanlar ona çox və daha çox heyran olacaqlar. Bir sözlə, mən həqiqətən narı sevirəm. Mən onları yalnız çöldən çəkmirəm, həm içini, həm də mahiyyətini çəkirəm”.

Dünyanı dolaşan rəsmlər

Qəribə və qeyri-adi yaradıcılıq qabiliyyətinə malik xalq rəssamı Toğrul Nərimanbəyov təkcə doğma vətənində deyil, dünyanın əksər ölkələrində yaxşı tanınır.

Onun əsərləri dünyanın bir çox incəsənət muzeylərində, fondlarda saxlanılır. Çexiya, Rusiya, Hindistan, Fransa, Litva, ABŞ və digər ölkələrdə görkəmli rəssamın fərdi sərgiləri keçirilib.

Sənətkarın qızı, Əməkdar Rəssam Əsmər Nərimanbəyova deyir: “Bu sərgilərin çoxunda atamla birlikdə iştirak etmişəm. Onun sənətinə sonsuz tamaşaçı sevgisi sonradan məni də rəssam olmağa həvəsləndirdi”.

Dünyanın möhtəşəm sərgi salonlarında əsərləri nümayiş etdirilən, illər uzunu Amerikada, Avropada yaşayan Toğrul Nərimanbəyov qəlbən çox azad, yüksək ideallar uğrunda çarpışan bir sənətkar idi.

O, həm də gözəl opera ifaçısı idi

Rəngin səsini duymaq hər adama nəsib olmur. Bunun üçün ən azı gərək Toğrul Nərimanbəyov kimi fitri istedada sahib olasan.

Toğrul Nərimanbəyov təkcə rəssam deyil, həm də opera ifaçısı idi. Onun gözəl, məxməri bariton səsi var idi. Klassik operalardan, xüsusilə İtaliya bəstəkarlarının əsərlərindən ariyaları peşəkar səviyyədə ifa edirdi.

O, sağlığında müsahibələrindən birində deyib: “Rəssam olmasaydım, yəqin ki, heykəltəraş, ya bəlkə də vokalist olardım. Rəssamlıqda hər şey əvvəldən məlumdur. Başlanğıc da, iş prosesi də, sonluq da. Vokal isə tamam başqa bir aləmdir. Mən hər səhərimi torağay kimi mahnı ilə açıram”.

Rəssamın qızı söyləyir ki, klassik musiqiyə dərin məhəbbəti olan Toğrul Nərimanbəyov Azərbaycan muğamlarının vurğunu idi.

Fransa Ensiklopediyasına düşən yeganə azərbaycanlı

T.Nərimanbəyovun zəhməti heç də hədər getmədi. Bu bənzərsiz insan həyatın sərt üzünə rəğmən ayaqda durmağı bacardı. Tanrının ona bəxş etdiyi fitri istedadı zəhməti hesabına parlada bildi və ən əsası nəyə qadir olduğunu sübut etdi. Əbəs yerə deyil ki, 30 yaşında əməkdar, 33 yaşında isə xalq rəssamı adına layiq görüldü.

O, daim yeni arzularla yaşayırdı, yaradıcılıq üfüqlərində ilğım kimi gah görünüb, gah da gözdən itən zirvələri fəth etməyə çalışırdı. Və buna nail olurdu. 1974-cü ildə dünya şöhrətli bəstəkar Fikrət Əmirovun “Nəsimi dastanı”, 1980-ci ildə isə “Min bir gecə” əsərlərinə verdiyi səhnə tərtibatına görə Dövlət mükafatına layiq görüldü.

Toğrul Nərimanbəyov Fransa Müasir İncəsənət Ensiklopediyasında haqqında məlumat verilən yeganə azərbaycanlıdır. Maraqlıdır ki, bu məsələdən rəssamın özünün də uzun müddət xəbəri olmayıb.

2000-ci ilin avqustunda T.Nərimanbəyov Azərbaycanın “İstiqlal” ordeni, 2010-cu ilin avqustunda isə “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib. Rəssamın müstəqil Azərbaycanın bu ali mükafatlarına layiq görülməsi doğma vətənində onun sənətinə və şəxsiyyətinə ehtiramın ifadəsidir. Dövlət onu İçərişəhərdə emalatxana ilə təmin etmişdi.

Prezident İlham Əliyevin 2010-cu il 22 iyun tarixli Sərəncamı ilə görkəmli rəssamın yubileyi dövlət səviyyəsində keçirildi. Yubiley tədbirləri nəinki doğma vətənində, hətta ölkəmizin sərhədlərindən kənarda da qeyd edildi.

Dünyanın heç yerində Günəş

Bakıdakı kimi doğmur

Rəssamın yaradıcılığında Abşeron mənzərələrinin, nemətlərinin, tarixi abidələrinin xüsusi yeri var. O, Şirvanşahlar sarayının rəsmini çəkəndə 14 yaşı vardı və heç ağlına gəlməzdi ki, bu bağlılıq ömrü boyu onu tərk etməyəcək, dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq həmişə mövzularının başında Abşeron dayanacaq. Uzun illər ABŞ-da, Parisdə yaşasa da Bakıya tez-tez gəlirdi. Yaratdığı əsərləri ilə bəşərilik qazanmış bu insanın köksündə Azərbaycan torpağının məhəbbəti çırpınırdı. Belə olmasaydı, sidq ürəklə deməzdi: “Dünyanın heç harasında Günəş Bakıdakı kimi doğmur. Mənə elə gəlir ki, Abşeron günəşinin bənzəri yoxdur. Ona görə də burada yaşayan insanlar enerjilidirlər, istedadlıdırlar. Hələ Qobustan qayalıqları... Mən oradakı hər bir daşı canlı varlıq kimi sevirəm”.

Tezliklə Vətən torpağı öz qoynunda

dahi oğlunun son rəsmini cızacaq

“Ölüm mənim üçün qorxulu deyil”. Bu sözü o deyib. Rəssamın bir arzusu da var idi: “Mənim babam və atam Şuşadandır. Şuşaya qonaq kimi deyil, oranın sahibi kimi gedəcəyəm...”. Təəssüf ki, Toğrul Nərimanbəyov bu arzusuna çata bilmədi. Dünyadan Şuşa həsrəti ilə köçdü.

Təkcə bumu? Bu gün onun narahat ruhu hər gecə Parisdən Bakıya, Buzovnaya, Şuşaya yol gəlir. Yəqin ki, bu nisgilə də bir gün son qoyulacaq və Vətən torpağı öz qoynunda dahi oğlunun son rəsmini cızacaq.

Abdulla Suvar

AZƏRTAC-ın müxbiri

 

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Zaur Mikayılov: Fasiləsiz içməli su ilə təmin olunan əhalinin xüsusi çəkisi ölkə üzrə 26 faizdən 78 faizə yüksəlib

Bakıda kartlardan oğurluq edən şəxs saxlanılıb

Agentlik sədri: Zabuxçay su anbarının tikintisi yekunlaşmaq üzrədir

BMT-də Azərbaycanın Müstəqillik Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib

Bakının bir sıra yollarında sıxlıq müşahidə olunur

İpək Yolu Elektron Ticarət Beynəlxalq Beyin Mərkəzi Alyansı yaradılıb

NYT: Bayden üç ştatda və Kolumbiya dairəsində ilkin seçkilərdə qalib gəlib

İndoneziya sahilində güclü zəlzələ baş verib

Çinin şərqində kömür mədənini su basıb, üç nəfər ölüb

ABŞ-Azərbaycan Ticarət Palatasında Minnesota Universitetinin “Həmişə Yaşıl Təşəbbüsü” təqdim edilib

ABŞ yaxın həftələrdə Ukraynaya yeni hərbi yardımını açıqlayacaq

Britaniya bankı terrorçuları maliyyələşdirməyə kömək etməkdə ittiham olunur

Vyanada Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzində “Rudolfun gündəliyi“ sənədli filmi nümayiş olunub

Blinken və Quterreş Vaşionqtonda görüşüblər

Yaponiya nüvə enerjisindən istifadəni artırmaq niyyətindədir

Hindistanda “Su-30MKI” qırıcısı qəzaya uğrayıb

Aİ Baydenin Qəzzada atəşkəs planını dəstəkləyib

Türkiyə ilə Azərbaycan arasında imzalanan anlaşma müqaviləsinə dair qanun təklifi TBMM-nin müzakirəsinə verilib

Media: Misir, Qətər və ABŞ Dohada Qəzza ilə bağlı danışıqların bərpasını müzakirə edəcəklər

ABŞ Çindən Rusiyaya ikili təyinatlı məhsulların ixracından narahatlığını bildirib

Bayden Meksikadan gələn miqrantlara sığınacaq verilməsini qadağan edib

Azərbaycan və Türkiyə mediatorları qarşılıqlı səfərlər barədə razılığa gəliblər

Bakı məktəbində 26 İyar Qurtuluş Günü münasibətilə tədbir keçirilib

Prezident İlham Əliyevin Bakı Enerji Həftəsinin açılış mərasimindəki çıxışı xarici mediada geniş işıqlandırılıb

Suriyada saxlanılan 5-i uşaq və 1-i qadın olmaqla 6 Azərbaycan vətəndaşı ölkəmizə gətirilib

Nigeriyada mədən çöküb, azı 30 nəfər dağıntılar altında qalıb

QHT sədri: Sosial islahatlar dövlətin vətəndaşlarına olan diqqət və qayğısının bariz nümunəsidir

Avropa çempionatı: Azərbaycan millisi seçmə mərhələdə Türkiyəyə qalib gəlib

Üç mötəbər tədbiri, 30-dan çox ölkədən 300-dək şirkəti özündə birləşdirən Bakı Enerji Həftəsi işə başlayıb

Prezident İlham Əliyev Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində 29-cu “Caspian Oil&Gas” və 12-ci “Caspian Power” sərgilərinin rəsmi açılış mərasimində iştirak edib YENİLƏNİB-4 VİDEO

Aleksey Overçuk: “Şimal-Cənub” və “Şərq-Qərb” dəhlizləri Avrasiyanın nəqliyyat rabitəsi üçün çox zəruridir

İsrailin təmsilçisi: Sərgidə yeni əməkdaşlıq yaratmağın mümkün olacağına inanıram

Sumqayıtda Qərbi Azərbaycan İcması ”Dönəcəyəm O Yurda!” adlı tədbir keçirib

Rusiya mediası Prezident İlham Əliyevin 29-cu Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz Sərgisindəki çıxışını geniş işıqlandırıb

Azərbaycan məktəbliləri Rumıniyada keçirilən olimpiadada uğurla çıxış ediblər

Avropa çempionatı: Azərbaycan millisi Fransanı məğlub edib VİDEO

Prezident İlham Əliyevin Bakı Enerji Həftəsinin açılış mərasimindəki çıxışı Türkiyənin aparıcı media qurumları tərəfindən geniş işıqlandırılıb

Prezident İlham Əliyevə “Caspian Energy” jurnalı təqdim edilib

Bakı Enerji Həftəsi enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə töhfə verir ŞƏRH

Varşava Beynəlxalq Kitab Sərgisində Azərbaycan yazıçılarının da əsərləri nümayiş olunub

Həmid Nəsibov: Gənclər problemləri həll edən qüvvə olmalıdırlar

Azərbaycanın və regionun enerji təhlükəsizliyi tarixində yeni era ŞƏRH

® “Nar” Alman-Azərbaycan Xarici Ticarət Palatasının tədbirində rəsmi telekommunikasiya tərəfdaşı kimi iştirak edib

Culian Assanjın həyat yoldaşı Co Baydenə çağırış edib

Çin təmsilçisi: Sərgidə iştirakımızın əsas məqsədi yerli və xarici şirkətlərlə tərəfdaşlıq qurmaqdır

Sərgi iştirakçısı: Çoxsaylı şirkətlərin olması hər kəs üçün əlverişlidir

® “Rabitəbank”ın rəhbərliyi “Money20/20” tədbirində iştirak edir

Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi: Uruqvay hökuməti tərəfindən qəbul edilən qanunu rədd edirik

Kanadanın Niaqara Fols şəhərində Azərbaycanın Müstəqillik Günü qeyd edilib

Hakan Fidan Çində səfərdədir

Azərbaycan və Türkiyənin Gürcüstanda fəaliyyət göstərən iş adamları əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə ediblər

Bu gün başlayan “TransLogistica Caspian” sərgisində olacaq yeniliklər açıqlanıb

Rusiya Prezidenti beynəlxalq informasiya agentliklərinin rəhbərləri ilə görüşəcək

BP: Bakı Enerji Həftəsi Azərbaycanın sənaye sahəsində ilin ən vacib tədbirlərindəndir

Naxçıvan Muxtar Respublikasının 4 rayonunda baş vermiş yanğınlar söndürülüb

Azərbaycan və BƏƏ-nin xarici işlər nazirləri iki ölkənin əməkdaşlıq istiqamətlərini müzakirə ediblər

Britaniya Ukraynaya 1000 PUA göndərəcək

Gürcüstanın Prezidenti Salome Zurabişvilidən

Andrey Lunyovdan azarkeşlərə: Gələcəkdə də "Qarabağ"ı belə dəstəkləməyinizi arzulayıram

Qırğızıstan Joqorku Keneşinin sədri Milli Məclisdə olub

İqtisadiyyat naziri “Saipem” şirkətinin icraçı direktoru ilə enerji tərəfdaşlığının vəziyyətini müzakirə edib

Fərid Qayıbov: Müxtəlif qitələrdən olan gəncləri burada görmək çox xoşdur

Azərbaycan şirkəti NASA üçün fəzaya göndərilən raketin platformasını hazırlayıb

Azərbaycan və Səudiyyə Ərəbistanı arasında “yaşıl enerji” istiqamətində əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə edilib

KOBİA Beynəlxalq Xəzər Neft və Qaz Sərgisində “yaşıl KOB” konsepsiyası ilə çıxış edir

DİM-in may ayında keçirdiyi imtahanlarda 88 min 529 nəfər iştirak edib

Britaniyada partiya liderinin üstünə seçki kampaniyası zamanı içki atılıb

Kolumbiya Konqresi Azərbaycanın Müstəqillik Günü ilə bağlı bəyanat yayıb

Azərbaycanın investisiya potensialı İtaliya Senatında təqdim olunub

Cibuti Respublikasının Prezidenti İsmail Ömər Qelledən

Banqladeş Xalq Respublikasının Prezidenti Məhəmməd Şahabuddindən

BANM-in tələbəsi Yaponiyada tədqiqat təcrübə proqramı qazanıb

Liviya səfiri: İşğaldan azad edilən ərazilərdəki genişmiqyaslı işləri heyranlıqla izləyirəm

Medianın İnkişafı Agentliyində mətbəə və yayım şirkətlərinin rəhbərləri ilə görüş olub

Yer elmləri və ətraf mühit problemləri ilə bağlı beynəlxalq konfransa qatılan qonaqlar ADNSU-da olublar

Mərkəzi Elmi Kitabxanada təlim keçən bir qrup gənc sertifikatla təltif olunub

Artıq Avropanın enerji təhlükəsizliyinin dayaqlarından olan Azərbaycanla hesablaşırlar ŞƏRH

Nobel mükafatçısı Əziz Səncərin Azərbaycan Tibb Universitetində mühazirəsi dinlənilib

Fabio Andreotti: Sənətdə ən dəyərli nemət insan səsidir

Ekspert: Abituriyentlərin Qarabağ Universitetini seçməsi onların gələcək karyerasına müsbət təsir edəcək

Otuz iki il əvvəl şəhidlik zirvəsinə ucalan iki döyüşçü Xaçmazda dəfn olunub VİDEO

Keçmiş məcburi köçkünlərin müraciətləri dinlənilib, sualları cavablandırılıb

Prezident İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin sənaye və qabaqcıl texnologiyalar nazirini qəbul edib  YENİLƏNİB VİDEO

Məhərrəm İbrahimovun şəhid olmasından üç il ötür VİDEO

“Qarabağ” qapıçısı Andrey Lunyovla vidalaşıb

“Kişi və qadın” adlı yeni tamaşanın məşqlərinə başlanılıb

DSMF: May ayında 2,8 minə yaxın vətəndaş müraciəti cavablandırılıb

Omanda “Şuşa - Şərqin mədəniyyət beşiyi” adlı musiqili konsert keçirilib

Salvinidən Makrona təklif: get Ukraynada özün döyüş

Xətai rayonunda 11 kiloqram heroin, marixuana və metamfetamin aşkarlanıb VİDEO

Kəngərli rayonunda partlamamış 6 ədəd mərmi aşkar edilib

"Gənclər Paytaxtı” olan Şuşa şəhərinə simvolik açar təqdim edilib

London xəstəxanaları kiberhücuma məruz qalıb

Kriştiano Ronaldo kuboksuz mövsümü karyerasının ən yaxşısı adlandırıb

Türkiyə telekommunikasiya peykləri hazırlayan ölkələr sırasına qoşulub

Çində yük qatarı 6 dəmir yolu işçisini əzərək öldürüb

Şimal-qərb bölgəsi üzrə 1820 müəllim sertifikasiyaya cəlb olunacaq

BMT Təcavüzə Məruz Qalmış Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü ilə bağlı hesabat hazırlayıb

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Dövlət Reyestrinin aparılması qaydası haqqında Əsasnamə”nin təsdiq edilməsi barədə” 2004-cü il 14 oktyabr tarixli 134 nömrəli, “Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Dövlət Reyestri haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” 2006-cı il 2 avqust tarixli 438 nömrəli, “Qüvvədən düşmüş sənədlərin dövlət reyestrinin yaradılması haqqında” 2007-ci il 12 mart tarixli 543 nömrəli, “İnzibati xətalar haqqında işlərə baxmağa səlahiyyəti olan vəzifəli şəxslərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə” 2017-ci il 23 fevral tarixli 1256 nömrəli və “Rayon (şəhər) məhkəmələrinin baxdığı inzibati xətalar haqqında işlər üzrə protokol tərtib etmək səlahiyyəti olan vəzifəli şəxslərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə” 2017-ci il 3 may tarixli 1361 nömrəli fərmanlarında dəyişiklik edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

Amerika Birləşmiş Ştatlarının Prezidenti Cozef Bayden Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə məktub ünvanlayıb