Bakı, 2 iyul, AZƏRTAC

Çərşənbə günü BMT-nin qabaqcıl ekspert paneli tərəfindən fürsətlərin, risklərin və təsirlərin ilk qlobal, müstəqil elmi qiymətləndirilməsinin başlanmasından sonra süni intellektin (AI) istifadəsi üçün yeni elmi dəlillər və variantlar təqdim edilib.
AZƏRTAC təşkilatın məlumatına istinadla xəbər verir ki, BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş hesabatın təqdimatında bildirib: “Elm buradadır. Artıq məlumatsız olduğumuzu deyə bilmərik. Bu texnologiya ilə bağlı nə edəcəyimiz artıq hamımızın öz işidir”.
BMT rəhbəri qeyd edib ki, süni intellekt nə qədər çox inkişaf edərsə, ümumi qaydalar olmadan hökumətlər və insanlar nəticədə bir o qədər az söz sahibi olacaqlar. O əlavə edib: “Hökumətlərə mesajım sadədir: gözləməyin. Bu kritik məqamda ortaq bir anlaşma və dəlil yaratmaq məqsədi daşıyan müstəqil Beynəlxalq Elmi Panelinin ilk hesabatı - süni intellekt üzrə imkanların, risklərin və təsirlərin sübutlara əsaslanan qiymətləndirilməsi AI-nin iqtisadiyyatlar və cəmiyyətlər arasında real təsirlərini qiymətləndirməyə həsr olunmuş ilk qlobal, tam müstəqil elmi qurum tərəfindən hazırlanıb”.
Təqdimat mərasimində qeyd olunub ki, hazırda qlobal miqyasda 1 milyarddan çox insan həftəlik olaraq süni intellektindən istifadə edir, hökumətlər isə sürətlə dəyişən, tez-tez ziddiyyətli olan dəlil mənbələri və perspektivləri ilə böyük qeyri-müəyyənlik qarşısında əhəmiyyətli qərarlar qəbul edirlər ki, bu da mütləq yerli reallıqları əks etdirmir.
BMT rəhbəri bildirib: “Yaxşı istifadə edildikdə, süni intellekt inkişaf üçün ən güclü mühərrik ola bilər, səhiyyə və aclıqdan tutmuş təhsilə, iqlimə qədər bütün sahələrdə qlobal irəliləyişi sürətləndirə bilər. Panel süni intellektin vura biləcəyi zərərlərə də eyni dərəcədə aydın yanaşır”.
Bildirilib ki, süni intellekt imkanları artmağa davam etdikcə, panelin həll etməyi hədəflədiyi əsas problem məhz risklərdir. Hər regiondan 40 aparıcı alim və mütəxəssisdən ibarət panel süni intellekt trendlərini açıqlayır və mövcud təhlükəsizlik tədbirlərinin onlara uyğun gələ bilməyəcəyi barədə xəbərdarlıq edir.
Elmi panelin həmsədri Yoşua Bengio bildirib: “Süni intellektin imkanları həm elmi anlayışı, həm də hökumətlərin uyğunlaşma qabiliyyətini üstələyir. Aldadıcı süni intellekt davranışına dair artan dəlillərə əsaslanan imkanlar artmağa davam etdikcə, AI nə öz-özünə, nə də zərərli istifadəçilər səbəbindən fəlakətli zərər verə bilər və heç kim bunun əksini iddia edə bilməz”.
O, effektiv hərəkət etmək üçün qlobal siyasətçilərin bu sistemləri başa düşməli olduqlarını və panelin məhz bunu təmin etdiyini deyib: “Kollektiv irəliləyiş yolumuzu istiqamətləndirmək üçün ciddi, ortaq elmi təməl yaratmalıyıq”.
Süd vəzi xərçənginin daha erkən aşkarlanması, peyvəndin inkişafının sürətlənməsi və səhiyyə xidmətlərinin yaxşılaşdırılması süni intellekt sahəsində əldə edilən bir neçə mühüm nailiyyətdir, lakin məhdudiyyətlər və çətinliklər hələ də qalmaqdadır.
BMT-nin Elmi Paneli bunların arasında aşağıdakı problemləri göstərib: süni intellekt geniş şəkildə sürətlənib, lakin ölkələr və sektorlar arasında qeyri-bərabərdir, çatdırılma və istifadə çevik templə dəyişir, Qlobal Cənubda tətbiq Qlobal Şimaldan çox geridə qalır, mövcud bərabərsizlikləri əks etdirən inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar arasında hesablama infrastrukturu və modellərində əhəmiyyətli fərqlər mövcuddur.
Bundan əlavə, inkişaf yüksək dərəcədə cəmləşib və son hesablamalara görə, dünyanın ən yaxşı 500 süni intellekt superkompüteri arasında hesablama gücünün 75 faizi ABŞ-yə, 15 faizi isə Çinə məxsusdur. Hər iki ölkənin şirkətlərinin demək olar ki, bütün aparıcı ümumi təyinatlı modelləri inkişaf etdirdiyi aşkar edilib.
Hesabatda süni intellekt sistemlərində etikanı və insan hüquqlarını tətbiq etməyə çalışan onlarla fərqli idarəetmə alətinin artıq yurisdiksiyalar üzrə istifadə edildiyi qeyd olunub, lakin onlar parçalanmış, bir neçə korporasiya arasında cəmləşir və nadir hallarda real dünya effektivliyini əks etdirir.
Baş katibin müavini və rəqəmsal və inkişaf etməkdə olan texnologiyalar üzrə xüsusi elçi Amandip Gill bildirib ki, yeni hesabat qərar qəbul edənlərin indi istifadə edə biləcəyi ortaq elmi dil təqdim edir. O izah edib ki, faydalar institutların, bacarıqların və məlumatların artıq mövcud olduğu yerlərdə yaranır və onların olmadığı ölkələrdə eyni texnologiya işçiləri yerindən tərpədə, bərabərsizliyi genişləndirə və icmaları qurulmuş sistemlərdən asılı vəziyyətə sala bilər. “Bu reallıqlar artıq qeydə alınıb, müstəqil şəkildə təsdiqlənib və onları kənara atmaq mümkün deyil”, -deyə xüsusi elçi vurğulayıb.
Hesabatın yekun nəticələri 6 və 7 iyul tarixlərində Cenevrədə keçiriləcək BMT-nin süni intellekt idarəçiliyi üzrə Qlobal Dialoqunda hökumətlərə təqdim olunacaq.