Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

ELM VƏ TƏHSİL

Azərbaycanlı alimin molekulyar biotexnologiya sahəsində dünyaya səs salan mühüm ixtirası

Azərbaycanlı alimin molekulyar biotexnologiya sahəsində dünyaya səs salan mühüm ixtirası

Bakı, 3 may, Maqsud Dadaşov, AZƏRTAC

Dünya elminin inkişafında azərbaycanlı alimlərin də müəyyən rolu var. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) müxbir üzvü, dünyada molekulyar biologiya sahəsində mühüm ixtirası ilə tanınan Tərlan Məmmədov belə alimlərdəndir. O, dünyada ilk dəfə şəkərsiz zülal sintezini təmin edən molekulyar biotexnologiya hazırlayıb. Azərbaycanlı alimin bu ixtirasından təbabətdə və sənayedə istifadə etmək mümkündür. Bu texnologiya çox mühüm və çətin ekspressiya olunan mürəkkəb zülalların, vaksin antigenlərin və terapevtik zülalların yüksək aktivliklə sintez edilməsinə imkan yaradıb. Yeni texnologiya bütün eukariot ekspressiya sistemlərinə tətbiq oluna bilər və rekombinant zülalları bu sistemlərdə şəkərsiz halda istehsal etməyə imkan verir.

Alim AZƏRTAC-a müsahibəsində dünyaya səs salacaq, məşhur şirkətlərin böyük maraq göstərdiyi bu ixtirası ilə bağlı maraqlı məqamları bölüşüb.

1998-ci ilədək AMEA-nın Botanika İnstitutunda çalışan, 2002-ci ilədək Yaponiyada, həmin ildən 2014-cü ilədək ABŞ-da müxtəlif nüfuzlu elmi təşkilatlarda fəaliyyət göstərən T.Məmmədov hazırda Türkiyənin Akdeniz Universitetinin professorudur. Qardaş ölkədə qazandığı uğurlardan danışan alim deyib: “Türkiyənin Elmi və Texniki Araşdırmalar Komitəsinə (TÜBİTAK) göndərdiyim layihələrin hamısı qurum tərəfindən dəstəklənib və maliyyələşdirilib. Hazırda azərbaycanlı tələbələrin də daxil olduğu 15 nəfərdən artıq heyəti olan komanda ilə çalışıram. Qısa vaxtda komanda ilə birlikdə dörd layihə həyata keçirmişik. Elmi fəaliyyətimin əsas istiqaməti bitki ekspressiya sistemindən istifadə etməklə rekombinant zülalların, ekspressiyasının və istehsalının işlənilib hazırlanmasıdır”.

Dünyada DNT əsaslı texnologiyalar vasitəsilə istehsal olunan zülal təbiətli dərmanlara tələbat artmaqdadır. Malyariya və qarayaraya qarşı ən səmərəli vaksinləri hazırlamaq üçün dünyanın müxtəlif laboratoriyalarında bir çox cəhdlərin uğursuz nəticələndiyini söyləyən T.Məmmədov deyib: “Bütün eukariotik rekombinant protein ekspressiya sistemləri daxil olmaqla, şəkərsiz zülal sintezini təmin edən molekulyar biotexnologiyanın yeganə ixtiraçısıyam. Bu yeni texnologiya hazırda mühüm rekombinant zülalların, vaksinlərin, terapevtik zülal və enzimlərin yüksək aktivliklə istehsalını təmin edir”.

Alim qeyd edib ki, malyariya və qarayara antigenləri nativ orqanizmlərdə şəkərsiz formadadır. Lakin bu zülallar potensial N-qlükozalaşma saytlarına malik olduğundan istənilən eukariotik protein ekspressiya sistemlərində, o cümlədən bitki ekspressiya sistemində sintez edildiyi zaman anormal N-qlükozalaşmaya məruz qalır. Nəticədə sintez edilən zülal funksional aktivliyə və stabilliyə malik olmur. T.Məmmədov bildirib: “Hazırda ABŞ-da bu yeni texnologiyadan istifadə edilərək vaksinlərin və terapevtik zülalların istehsalı reallaşdırılır. Müvafiq mərhələlərdən uğurla keçdikdən sonra bu məhsullar bazara çıxarılacaq. Bu gün rekombinant proteinlərin müxtəlif növləri sintez edilir, amma bu, olduqca baha başa gəlir. Bitki ekspressiya sistemində bu texnologiyadan istifadə etməklə rekombinant proteinləri şəkərsiz və aktiv halda almaq çox ucuz başa gələcək. Belə ki, əvvəllər vaksinlərin istehsalı zamanı bir doza üçün 10 mikroqramdan çox istifadə olunurdusa, bu texnologiyadan istifadə etməklə bir mikroqram ilə həmin dozanı almaq mümkündür”.

Hazırda bu üsulla əldə etdiyi iki heyvan vaksininin bazara çıxmaq ərəfəsində olduğunu bildirən alim ixtirasının iqtisadi baxımdan Azərbaycana da böyük səmərə gətirə biləcəyini qeyd edib. Azərbaycana böyük maliyyə vəsaiti hesabına başa gələn müxtəlif heyvan xəstəlikləri əleyhinə vaksinlərin idxal edildiyini deyən alim diqqətə çatdırıb ki, onun ixtira etdiyi üsulu ilə bu preparatların ölkəmizdə də sintezi mümkündür.

“Bu ixtiralar və onunla əlaqəli tədqiqatlar Nobel mükafatına təqdim oluna bilərmi?” sualını T.Məmmədov belə cavablandırıb: “Əgər ixtira etdiyim texnologiyalardan istifadə etməklə yaradılan vaksinlər milyonlarla insanı müxtəlif xəstəliklərdən qorumağa qadirdirsə, onların həyatını xilas edə bilərsə və dünya iqtisadiyyatına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərərsə bu ixtira və onunla bağlı tədqiqatlar Nobel mükafatına layiq görülə bilər”.

Qeyd edək ki, bu texnologiyaya aid nəticələr bir sıra beynəlxalq konfranslarda plenar məruzə kimi təqdim olunub və yüksək impakt-faktorlu “Plant Biotechnology Journal (2012)”, “Bioengeered (2013)”, “Molecular Biotechnology (2014)”, “PLOS One (2016)” jurnallarında və “ISB news report”da (2013) çap edilib. Böyük marağa səbəb olan bu yeni texnologiya ABŞ-ın “IBS news report”, “NewsRX”, “ReportLinker” kimi media orqanlarında molekulyar biotexnologiya sahəsində innovasiyanın mühüm bir nümunəsi kimi təqdim edilib.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Gilgilçay və Dəmiraparançaydan sel keçir

Şəmkirdə polis narkotiklərin satışı ilə məşğul olan şəxsi saxlayıb

Milli Hidrometeorologiya Xidməti: Ölkə ərazisində qeyri-sabit, yağıntılı hava şəraiti müşahidə olunur

NİİM: Zığ dairəsi-Hava Limanı yolunda bəzi zolaqlar üzrə sürət həddi 20 km/saat endirilib

“Energy İnstitute”: Atmosferə karbon qazı emissiyasının buraxılması rekord həddə çatıb

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində iki mindən çox şahin quşu vəhşi təbiətə buraxılıb

Bu gün ingilis dili müəllimləri sertifikasiya imtahanı verəcəklər

İqlim dəyişikliyi ilə bağlı veb proqram yaradılıb

Leyboristlər Partiyası Mühafizəkarlar Partiyasından 15 dəfə daha çox ianə toplayıb

Marneulidə gənclərə COP29-la bağlı məlumat verilib

Britaniyanın ən zəngin ailəsinin dörd üzvü həbs cəzası alıb

Salyanda yol qəzası olub, xəsarət alanlar var

Oğuzun kəndlərinə dolu düşüb

Avro 2024: Niderland - Fransa oyununda qapılara qol vurulmayıb

Azərbaycan “BRICS Sports Games Kazan 2024” beynəlxalq multi-idman oyunlarında uğurlu çıxış edib

Milli Hidrometeorologiya Xidməti: Bakıda küləyin sürəti 19 m/s olub

Naxçıvanda “Qərbi Azərbaycana qayıdış” festival-konqresi keçirilir

Rəqəmsal İdeya Müsabiqəsinin bağlanış mərasimi keçirilib

Azərbaycanın iki üzgüçüsü “Paris-2024” Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya qazanıb

Faktiki hava: İntensiv yağış yağıb, çaylardan sel keçib

Avro 2024: Avstriya yığması inamlı qələbə qazanıb

Millətlər Liqası: Türkiyə yığması mübarizəni dayandırıb

Balakəndə minik maşını TIR-la toqquşub, ölən var

Bakıda Rusiya-Azərbaycan Ekspert Şurasının beşinci iclası keçirilib  YENİLƏNİB VİDEO

Mədəniyyət Nazirliyi: Filmlərlə bağlı senzuranın tətbiqindən söhbət gedə bilməz

Elm və təhsil naziri Naxçıvanda vətəndaşların müraciətlərini dinləyib

Böyük Britaniyanın dövlət borcu 63 ildə ən yüksək səviyyəyə çatıb

Azərbaycanın dəmiryolu sistemində yaşıl gələcək naminə səmərəli işlər görülür

Onaybek Abdilov: Oğuz mədəniyyətini, ənənələrini, ailə dəyərlərini qoruyub saxlamaq borcumuzdur

Parlamentin iclasında Milli Məclisə növbədənkənar seçkilərin təyin olunması ilə bağlı Prezidentə müraciət qəbul edilib YENİLƏNİB

Rəis müavini: Respublikada bir işçiyə düşən orta aylıq əməkhaqqı 5,2 faiz artıb

Avro-2024: Ukrayna millisi əzmkar qələbə qazanıb

Güclü külək səbəbindən Aqrar Sığorta Fonduna son bir həftədə 120-dən çox müraciət daxil olub

Eldar Quliyev: Türk xalqlarına məxsus dəyərlərin qorunması istiqamətində birgə işlərimizi davam etdirəcəyik

Braziliya Federativ Respublikasının Prezidenti Luiz İnasio Lula da Silvadan

Qazaxıstan nümayəndə heyəti Azərbaycan Ağsaqqallar Şurasında olub

Sertifikasiya imtahanında 13 riyaziyyat müəllimi maksimum nəticə göstərib

Qırğızıstanın Azərbaycandakı səfirinin ölkəmizdə diplomatik fəaliyyəti başa çatır

Ana və qızları müəllimlərin sertifikasiyası imtahanında yüksək bal topladı

Avropa çempionatı: Azərbaycan ağırlıqqaldıranı 3 medal qazanıb

Bu gün müəllimlərin sertifikasiyası imtahanında 8 580 nəfər iştirak edib

Pedaqoji Universitetin magistraturasına 30 ixtisaslaşma üzrə qəbul aparılır

Lisey və gimnaziyaların 7 və 8-ci sinifləri üzrə mərkəzləşdirilmiş qaydada qəbul imtahanı keçirilib

® Qədim tarix, müxtəlif dad, əsl ləzzət

“Qərbi Azərbaycana qayıdış” olimpiadasının qalibləri məlum olub

BDU-nun gənc tədqiqatçısı ABŞ-da azometin törəməsinin antibakterial təsirinə dair çıxış edib

Fransada parlament seçkiləri: ifrat sağçılar öndədir - Sorğu

AQTA sədri Göyçayda vətəndaşları qəbul edəcək

Naxçıvanda bütün müəllimlər sertifikatlaşdırma imtahanından uğurla keçib

Məşğulluğa kömək göstərən əlaqələndirmə komitələrinin fəaliyyətinə dair növbəti respublika müşavirəsi keçirilib

“Azərbaycan ədəbiyyatı: mərhələlər və simalar” monoqrafiyası çapdan çıxıb

Moskvada MDB İqtisadi Şurasının iclası olub

İnstitutun elmi jurnalının “Scopus” bazasında təsir əmsalı açıqlanıb

“Qəbələ” klubu serbiyalı məşqçi ilə müqavilə imzalayıb

“TRT Avaz” Şuşa şəhərinin bərpası və rekonstruksiyası haqqında reportaj hazırlayıb

Azərbaycanın 3 güləşçisi Dünya Seriyasının Fransa mərhələsində mübarizə aparacaq

Nazir müavini: Əlaqələndirmə komitələrinin fəaliyyəti formal xarakter daşımamalıdır

Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinə növbədənkənar seçkilərin təyin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə müraciət edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Qərarı

“Neftçi” Azərbaycan millisinin üzvü ilə yollarını ayırıb

Uşaq bağçasında baş vermiş külli miqdarda mənimsəmə faktı ilə bağlı cinayət işi başlanılıb

® “Unibank” və AZAL-dan kampaniya: Təyyarə biletini al, 6 ayadək faizsiz ödə!

Sumqayıtda üç nəfəri qəsdən öldürməkdə təqsirləndirilən şəxs barəsində cinayət işi məhkəməyə göndərilib

BMU-da imtahan sessiyası davam edir

AZƏRBAYCANIN GƏNC MUSİQİÇİLƏRİ
Məsumə Əliyeva

DİM magistraturaya qəbul imtahanlarının nəticələri ilə bağlı bəzi statistik göstəriciləri açıqlayıb

Azərbaycan, İran və Rusiya arasında avtomobil nəqliyyatı ilə yükdaşımalar sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi müzakirə edilib

Jurnalistlər üçün “Rəqəmsal savadlılıq” təlimi keçirilib

Magistraturaya qəbul imtahanında bu il 24 min 858 bakalavr iştirak edib

Baş hakim: Məqsədimiz bölgələrdə gimnastikanı daha da inkişaf etdirməkdir

Qazaxıstanın nümayəndə heyəti Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Polis İdarəsini ziyarət edib

Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin kollektivi fəxri xiyabanı ziyarət edib

Bu il magistraturaya qəbul imtahanında 44 nəfər 90 və daha yuxarı bal toplayıb

Azərbaycan alimlərinin “Tətbiqi mexanika” dərs vəsaiti beynəlxalq müsabiqənin laureatı seçilib

Baş prokuror Bakının Binəqədi rayonunda vətəndaşların müraciətlərini dinləyib

Şamaxıda gənclərin iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə rolu müzakirə edilib

“COP29-a həsr olunmuş Yüksək Səviyyəli 29-cu Toplantının iştirakçıları Zəngilan məscidində və “Ağalı” hotelində olublar VİDEO

Kənd təsərrüfatı naziri Astarada vətəndaşları qəbul edib, fermerlərlə görüşüb

Nərminə Həsənli: Blogerlik insanları mütaliəyə cəlb etməkdə mənə kömək edir

“Antiqona” tamaşası növbəti dəfə nümayiş olunacaq

Müəllimlər imtahandan sonra təəssüratlarını bölüşdülər: Kurikulum sualları çətin idi

Mil-Muğan regionu üzrə 450-yə yaxın müəllim sertifikatlaşdırma imtahanında iştirak edib VİDEO

Yol polisi küləkli hava şəraiti ilə əlaqədar hərəkət iştirakçılarına müraciət edib

Ombudsman: Beynəlxalq təşkilatlar Ermənistanın mina terroruna biganə qalmamalıdır

Azərbaycanda leqal şəkildə fəaliyyət göstərən işçilərin sayı son 7 ildə 45,4 faiz artıb

IOTA-ya prezidentliyi dövründə Azərbaycan vergi idarələrinin modernizasiyası üçün daha çox dəstək alacaq

Əziz Ələkbərli: Biz tarixi torpaqlarımıza qayıtmaqda qərarlıyıq

Daxili İşlər Nazirliyinin Hərbi İnstitutunda məzunların növbəti buraxılışı olub

Azərbaycanı Avropa çempionatında təmsil edəcək yeniyetmə boksçular açıqlanıb

Neftçalada aerobika gimnastikası üzrə ölkə çempionatı başa çatıb, qaliblər mükafatlandırılıblar

Çində leysan səbəbindən 38 nəfər ölüb, 2 nəfər itkin düşüb VİDEO

Bakı Ali Neft Məktəbinin 11 tələbəsi “SOCAR Türkiyə”də təcrübə keçəcək

Türk Dövlətləri Təşkilatının böyük güc mərkəzinə çevriləcəyi qaçılmazdır ŞƏRH

BDU Türkiyənin Balıkesir Universiteti ilə “Erasmus” mübadilə protokolu imzalayıb

Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında növbəti astroseminar

“COP29-a Aparan Yol: Dayanıqlı və Davamlı Gələcək” mövzusunda Yüksək Səviyyəli 29-cu Toplantı başa çatıb

Musiqi, incəsənət məktəb və mərkəzlərinə şagird qəbulu üzrə imtahanlar başlanıb

Dövlət Komissiyası: İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə aşkarlanan iki erməni hərbçinin meyitlərinin qalıqları qarşı tərəfə verilib

Yeniyetmə voleybolçular Xaçmaz Olimpiya İdman Kompleksində yarışırlar

ÜST dünyada vəbaya yoluxma hallarının artmasından narahatdır

Tovuzda zəncirvarı qəza olub, 1 nəfər ölüb VİDEO