Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

REGİONLAR

Nizami məqbərəsinin faciəvi tarixi VİDEO

Gəncə, 4 dekabr, Elcan Məmmədov, AZƏRTAC

Dahi şair Nizami Gəncəvinin vəfatından sonra XIII əsrin əvvəllərində tikilən məqbərəsi Atabəylər dövlətinin hökmdarı Qızıl Arslan tərəfindən ona hədiyyə edilmiş Həmdünyan, yəni indiki Əhmədli kəndinin ərazisində yerləşir.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri xəbər verir ki, yerli əhali bu əraziyə “Şıx düzü” və ya “Şeyx düzü” də deyir. Burada aparılan arxeoloji qazıntılar sübut edir ki, ərazi vaxtilə Gəncə şəhərinin müqəddəs yerlərindən olub. Nizaminin vəfatından sonra məzarı ziyarətgaha çevrilib. Dövrün alimləri və tanınmış şəxsləri də bu ərazidə dəfn edilib.

Tarixçi Bəxtiyar Məhərrəmov deyir ki, Nizami məqbərəsinin tarixi nə qədər qədim olsa da, bir o qədər də faciəvidir. “XIX əsrin əvvəllərində Rus imperiyasının Qafqazda yeritdiyi işğalçılıq siyasəti nəticəsində Gəncə xanlığının süqutundan sonra, 1826-cı ildə “Şeyx düzü”ndə baş verən məşhur Yelizavetpol döyüşü zamanı məqbərə ciddi zədələnir və təmir edilmədiyindən bərbad vəziyyətə düşür. XIX əsrin 40-cı illərində tamamilə dağılmaq təhlükəsi ilə üzləşən məqbərənin ciddi təmirə ehtiyacı vardı. Bunu görən Qarabağ xanlığının tarixçisi Mirzə Adıgözəl bəy XIX əsrin ortalarında məqbərəni təmir etdirərək, onun uçmuş günbəzinin əvəzində yeni bir günbəz tikdirir. XX əsrin əvvəllərində isə Adıgözəl bəyin nəslindən olan və Gəncənin polis rəisi işləyən Əjdər bəy Adıgözəlov-Gorani günbəzi təmir etdirir,” - deyə o bildirib.

Lakin bundan sonra da məqbərə baxımsızlıq ucbatından yenidən dağılmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalır. XIX əsrin sonunda Məkkə ziyarətinə gedən Seyid Əzim Şirvani Nizaminin məqbərəsini ziyarət edir və onun acınacaqlı vəziyyətindən təsirlənərək, məşhur rübaisini söyləyir:

Ey Şeyx Nizami, ey nizamı dağılan,

Ey Gəncədə izzü-ehtişamı dağılan.

Olmayıbdır cahanda bir səninlə məntək,

Beyti, evi, məktəbi, kəlamı dağılan.

1922-ci ildə Gəncə ziyalıları toplaşaraq, Mirzə Məhəmməd Axundzadə, tarixçi alim Cavad bəy Rəfibəyov və Mirkazım Mirsüleymanzadədən ibarət komissiya yaradırlar. Komissiyanın qarşısına məqbərənin təmiri ilə məşğul olmaq məqsədi qoyulsa da, sonradan tamam başqa mövqe tutuldu və heç kimlə məsləhətləşmədən Nizaminin məzarını Gəncə şəhərinin mərkəzinə köçürmək qərarı verildi.

Nizami irsi və həyatı ilə yaxından maraqlanan Bəxtiyar Məhərrəmov araşdırmaçıların ilkin mərhələdə əldə etdikləri tapıntılarla qane olmadığını deyir: “Məqbərənin içinə tökülmüş daş və torpaq təmizləndikdən sonra bir qəbir aşkar olunub. Qəbirdən çıxarılan sümüklərin Nizamiyə aid olduğu düşünülərək, onlar taxta yeşiyə yığılıb. Lakin sümüklərin çox incə və kiçik olması komissiya üzvlərini şübhələndirir və onlar məqbərə səthini təzədən qazmağa başlayırlar. Təxminən 1 metr dərinliyə doğru qazıntı apardıqdan sonra taxta tabuta rast gəlinir. Məlum olur ki, Nizaminin cənazəsi kəfənə büküldükdən sonra üstündən tirmə ilə sarınıb və palıddan hazırlanmış bir tabuta qoyulub. Tabutun özünün də tirmə ilə sarınması cənazənin böyük ehtiram və hörmətlə dəfn edildiyindən göstərir”.

1925-ci ildən başlayaraq məzarın üzərində tikiləcək məqbərə üçün müxtəlif layihələr təklif edilirdi. 1926-cı ildə Azərbaycan Politexnik İnstitutunun tələbələri tərəfindən işlənmiş layihə müsabiqədə birinci yeri tutur və hökumət səviyyəsində bu layihə əsasında məqbərənin inşasına razılıq verilir. Lakin naməlum səbəblər üzündən layihənin icrası təxirə salınır. 1930-cu ildə Şeyx Nizaminin qəbri ikinci dəfə açılır və 1932-ci ildə nəhayət, qəbrin üzərinə müvəqqəti abidə qoyulur.

Həmsöhbətimiz deyir ki, 1981-ci ildə Nizaminin 840 illik yubiley tədbirləri zamanı məqbərənin acınacaqlı durumu, o zaman Azərbaycan KP MK-nın I katibi işləyən ulu öndər Heydər Əliyevin nəzərindən yayınmır və o, Nizaminin məzarı üzərində daha əzəmətli bir məqbərə ucaltmaq təklifi ilə çıxış edir. Layihə bəyənilsə də, Heydər Əliyevin Moskvaya yüksək vəzifəyə təyin olunması ilə yeni məqbərənin tikintisi təxirə salınır. 1990-cı ildə Nizaminin 850 illik yubileyi ərəfəsində, məqbərənin tikintisinə başlamaq qərara alınır, lakin bu proses də itkisiz ötüşmür.

Məqbərə ətrafında aparılan abadlıq işləri zamanı Nizaminin qəbri yerləşən kurqanın böyük bir hissəsi dağıdılıb və minə qədər qədim qəbir məhv edilib. Layihə müəlliflərinin bütün səylərinə baxmayaraq, tikinti işləri də tələm-tələsik və başdansovdu aparılıb.

Yalnız 2011-ci ildə Abidələrin Bərpası Elmi-tədqiqat Layihə İnstitutunda AMEA-nın müxbir üzvü Cəfər Qiyasinin rəhbərliyi altında hazırlanmış layihə əsasında, məqbərə kompleksi əsaslı təmir olunub. Məqbərənin qarşısında Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə Nizami Gəncəvi Muzeyi də inşa edilib.

Xatırladaq ki, Prezident İlham Əliyevin 5 yanvar 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə 2021-ci il ölkəmizdə “Nizami Gəncəvi İli” elan olunub. Nizami Gəncəvinin 880 illik yubileyi ilə əlaqədar 2021-ci ilin “Nizami Gəncəvi İli” elan olunması təkcə Nizami yaradıcılığına, ədəbiyyata deyil, ümumilikdə mədəniyyətə, Azərbaycana və sivilizasiyaya verilən dəyərdir.

Nizami məqbərəsinin faciəvi tarixi VİDEO

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Kolumbiyanın aparıcı telekanalında Xocalı soyqırımı ilə bağlı geniş süjet yayımlanıb

Moldovalı deputat: Xocalıda mülki şəxslərə silahlı hücum bəşəriyyətin qəlbində əbədi yara buraxıb

Tbilisidə “Xocalı faciəsi insanlığa qarşı törədilmiş cinayətdir: tanıyaq və tanıdaq” adlı aksiya keçirilib

Naxçıvanda kütləvi tuberkulin test sınaqları аparılır

Türkiyə Superliqası: "Qalatasaray" yenidən liderliyə yüksəlib

Azərbaycan İtaliya və Xorvatiyaya neft tədarükü üzrə liderdir

Aktauda Xocalı faciəsi qurbanlarının xatirəsi anılıb

Praqada Xocalı faciəsinə həsr olunan anım mərasimi keçirilib

Gəncədə ata və qızı bıçaqlanıb

Qisas qiyamətə qalmadı

Macarıstan parlamenti İsveçin NATO-ya daxil olmasını təsdiqləyib

İsveç saytında Xocalı soyqırımı haqqında məqalə dərc edilib

Fələstin Prezidenti hökumətin istefasını qəbul edib

Macarıstan parlamenti ölkənin yeni Prezidentini seçib - YENİLƏNİB

Gürcüstan mətbuatında AZƏRTAC-ın xüsusi müxbirinin Xocalı soyqırımından bəhs edən məqaləsi dərc olunub

“The Manila Tines” qəzeti Xocalı soyqırımından yazır

Muğam Mərkəzində Xocalı soyqırımına həsr olunmuş tədbir keçirilib

Qəsdən adam öldürməkdə şübhəli bilinən şəxs tutulub - YENİLƏNİB

Prezident İlham Əliyev Xocalıda Soyqırımı Memorialının təməlini qoyub və rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə görüşüb    YENİLƏNİB - 4 VİDEO

Londonda Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi yad edilib

Xocalı soyqırımı Azərbaycan tarixində unudulmayan bir faciədir

Ankarada Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Rektor: Xocalı soyqırımı qurbanlarının qanlarının töküldüyü doğma torpaqlarımızda bu gün üçrəngli bayrağımız dalğalanır

İtalyan ekspert: Xocalıda qanlı cinayət törədənlər ədalət qarşısında cavab verməlidirlər

Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi region gəncləri tərəfindən anılıb

Macar-Turan Vəqfinin illik toplantısı keçirilib

Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümü ilə əlaqədar Azərbaycan Ordusunda silsilə tədbirlər keçirilib VİDEO

Belqraddakı seminarda Xocalı həqiqətlərindən danışılıb

Macarıstan Milli Assambleyası AŞPA-nın Azərbaycan nümayəndə heyəti ilə bağlı qəbul etdiyi qətnaməyə etirazını bildirib

Naxçıvanda Xocalı faciəsinə həsr olunan elmi konfrans keçirilib

Əlcəzairdə Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümünə həsr olunmuş tədbir keçirilib

“Borçalı” Kommersiya Bankının ləğv prosesi yekunlaşıb

Səfir: Xocalı soyqırımı 3-cü Reyxin “Lebensraum” siyasətinin erməni versiyasıdır

İtalyan senator: Beynəlxalq hüquq və ədalət naminə Xocalı soyqırımının yad olunması vacibdir

Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi Stokholmda da anılıb

Qazaxda soyqırımı qurbanları yad edilib

Neftçalada Xocalı faciəsi qurbanlarının xatirəsi silsilə tədbirlərlə anılıb

Xocalı soyqırımına həsr olunmuş tədbir: “Kədər küləkləri”

Prezidentin Mətbuat Xidmətinin məlumatı

Respublika Gənclər Kitabxanasında Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümü ilə əlaqədar tədbir keçirilib

İtaliyalı professor: Belə cinayətlərin yenidən yaşanmaması üçün Xocalı soyqırımına hüquqi-siyasi qiymət verilməlidir

Parisdə Xocalı faciəsi qurbanlarının xatirəsi ehtiramla anılıb VİDEO

Bu dəhşətli faciəni törədənlər öz layiqli cəzalarını almalıdır – Əlyazmalar İnstitutunda tədbir

Xocalı faciəsi qurbanlarının xatirəsi Yevlaxda dərin hüznlə anılıb

Gəncədə Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümünə həsr olunmuş ümumşəhər tədbiri keçirilib

Rəsədxanada Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Şamaxıda Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Azərbaycan səfiri Bosniya və Herseqovina mətbuatına Xocalı həqiqətlərindən danışıb

Azərbaycan sement klinkerinin ixracını artıracaq

SOCAR-ın Ukraynadakı yanacaqdoldurma məntəqələrində Xocalı soyqırımına dair videoçarx yayımlanır

Coğrafiya İnstitutunda Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümünə həsr edilmiş tədbir keçirilib

İtaliyalı senator: Xocalı soyqırımına görə məsuliyyət daşıyanların cəzalandırılması xalqlar arasında barışıq üçün əsasdır

Xocalıda soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə ağacəkmə aksiyası keçirilib VİDEO

MEK-də kitabxanaçılar üçün beşgünlük təlimlərə start verilib

Bosniya və Herseqovinada Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Xocalı soyqırımı Ermənistanın dinc azərbaycanlı əhaliyə qarşı törətdiyi qanlı cinayətdir

Qərb bölgəsində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi ehtiramla anılıb

Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin Prezidenti Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsini yad edib

Pedaqoji Universitetdə Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümü qeyd olunub

Su arxının kənarından silah-sursat tapılıb

“Yeni tarixi mərhələ-yeni milli ideologiya” mövzusunda dəyirmi masa təşkil edilib

Bu il 3 mindən çox şəxs Memorial Soyqırımı Muzeyini ziyarət edib – AÇIQLAMA

Xocalı soyqırımı qurbanlarının qisası döyüş meydanında alındı

“Xocalı faciəsi tələbələrin gözü ilə” – sərgi

Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının qan yaddaşıdır

Azərbaycan xalqı Xocalı soyqırımının mənəvi ağrısını qəlbində daşıyır

Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunda Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Qoyun qumbaranı partladım, hamımız ölək, amma əsir düşməyək – Xocalı faciəsinin şahidi danışır

UNEC-də Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümü ilə bağlı silsilə tədbirlər keçirilib

İspaniyalı məşqçi: Seçmə mərhələdəki qələbə Azərbaycan basketbolunun inkişafı üçün böyük təkan olacaq

Sosial sahə üzrə e-xidmətlərə yanvar ayında 254 min müraciət qeydə alınıb

Rəsədxana: Geomaqnit sahəsinin qeyri-sabit səviyyələrdə olması proqnozlaşdırılır

1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə insanlığın, mərhəmətin, vicdanın öldüyü tarixdir...

Laçında Xocalı faciəsi qurbanlarının xatirəsi anılıb

Paytaxt məktəblərində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

ADA Universitetinin Fondu Xocalı soyqırımında həlak olan 63 uşağın xatirəsini əbədiləşdirmək üçün 63 ağac əkib

Folklor İnstitutunda Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

“Everton” komandasının 4 xalı geri qaytarılıb

Ər-Riyadda Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb

Şamil Sabiroğlu: Xocalı şəhərinin düşməndən azad olunması və bayrağımızın orada ucaldılması bütün xocalılıları qürurlandırıb

Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti qazaxıstanlı nazirlə görüşüb

DSX-da Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi ehtiramla yad edilib

Polimer Materialları İnstitutunda Xocalı soyqırımına həsr olunan tədbir keçirilib

Yaponiya millisinin bombardiri karyerasını başa vuracağını açıqlayıb

Şəkidə məskunlaşan Xocalı sakinləri doğma yurdlarına qayıdacaqları günü səbirsizliklə gözləyirlər

Kimyaçı alim “Wiley” nəşriyyatının jurnallarının rəyçi sertifikatları ilə təltif edilib

Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşından heç zaman silinməyəcək

Prezident: Bu gün Xocalıda olmağımız tarixi ədalətin tam bərpası deməkdir

İordaniya mediası Xocalı soyqırımından yazıb

“Yusif Səmədoğlunun həyatı və yaradıcılığı” monoqrafiyası çapdan çıxıb

Prezident İlham Əliyev: Biz böyük xalqın nümayəndələriyik

Prezident: Ermənistan bilməlidir ki, yeganə yol Azərbaycanın bütün şərtlərini qəbul etməkdir VİDEO

COP29-un Təşkilat Komitəsində təmsil olunan QHT-lər və ekoloji profil üzrə bir sıra ekspertlər ilə görüş keçirilib

“Gənc istedadlar” liseyində Xocalı soyqırımı ilə bağlı tədbir keçirilib

Prezident İlham Əliyev: Xocalı azad olunmadan sakitləşə bilməzdik

Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi GDU-da anılıb

FHN-in Mülki müdafiə qoşunlarının komandanlığında Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi ehtiramla yad edilib

Azərbaycan Prezidenti: Günahsız Xocalı qurbanlarının qisasını döyüş meydanında aldıq VİDEO

Xocalı soyqırımının 32-ci ildönümü ilə əlaqədar Tbilisidə tanıtım aksiyası keçirilib

İtaliyada Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi yad olunub YENİLƏNİB