Almaniya mətbuatında Azərbaycandakı alman irsinə həsr edilən məqalə dərc olunub
Berlin, 25 aprel, AZƏRTAC
Almaniyanın “Die Kirche” qəzetində müəllifi Malte Haydeman olan Azərbaycandakı alman irsinə həsr edilən “Rəqib deyil, əksinə tərəfdaş” adlı məqalə dərc olunub.
AZƏRTAC xəbər verir ki, məqalədə 200 il öncə Azərbaycana köç etmiş və burada öz məskənlərini yaratmış almanlar haqqında məlumat verilir. Müəllif məqaləyə Azərbaycandakı sonuncu alman hesab edilən və 2007-ci ildə vəfat edən Viktor Klaynın yaxın dostu, keçmiş arxitektor Fikrət İsmayılovla tanışlığından başlayır. O, 80 yaşlı F.İsmayılovun Almaniyadan qonaqların gəlməsi xəbərinə çox şad olduğunu, onları təbəssümlə qarşıladığını qeyd edir.
Jurnalist Vürtemberqin protestant almanlarının 200 il öncə 1818-1819-cu illərdə Azərbaycana köç etdiklərini və özləri ilə öz mədəniyyətlərini gətirdiklərini və onu qoruyub saxladıqlarını vurğulayır. O, Almaniyanın İkinci Dünya müharibəsi zamanı SSRİ-yə hücum etməsindən sonra Stalinin müvafiq əmri ilə Azərbaycanda yaşayan almanların deportasiya edildiyini və çoxlarının öz həyatını itirdiyini bildirir. Viktor Klaynın atasının polyak olması ilə əlaqədar olaraq onun deportasiyaya məruz qalmadığını nəzərə çatdırır.
M.Haydeman F.İsmayılov ilə V.Klaynın dostluğunun sonuncunun şəhər mərkəzinin yaxınlığında yerləşən evinə gələrkən müşahidə edildiyini vurğulayır. V.Klaynın evini Almaniyanın Azərbaycandakı səfirliyinə hədiyyə etdiyini və Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinin dəstəyi ilə onun ev-muzeyinə çevrilməsinin nəzərdə tutulduğunu qeyd edir. Evin vəziyyətinin muzeydən çox uzaq olduğunu qeyd edən jurnalist, evdəki inventarın ötən illər ərzində köhnəldiyini nəzərə çatdırır. Buna baxmayaraq evin xüsusi əhəmiyyətini və iki yüz il öncə Azərbaycana köç edərək burada məskunlaşmış alman mədəniyyətinin simvolu olduğunu bildirir. O, Azərbaycanda məskunlaşmış almanlarla yerli insanlar arasında torpaq və ehtiyatlar uğrunda rəqabətin olmasına rəğmən onların dinc və əmin-amanlıq şəraitində yaşadıqlarını diqqətə çatdırır.
Məqalədə Azərbaycandakı alman irsini araşdıran Məmməd Əlizadənin öz kitabında “Azərbaycanlılar Almaniyadan köç edib gələnləri dostcasına qarşılayıblar və bu da onların yeni vətənlərində məskunlaşmasını asanlaşdırıb. Sonralar da azərbaycanlılarla almanlar rəqib deyil tərəfdaş olublar. Xalqımızın nəsil-nəcabətində almanlarla qaynayıb-qarışan çox sayda insan vardır” yazdığı bildirilir.
Müəllif əvvəllər Helenendorf adlandırılan indiki Göygöl ərazisində buraya gələn turistlərin Azərbaycana köç edən almanlar tərəfindən 1857-ci ildə inşa edilən və təqribən on il öncə bərpa edilən Müqəddəs İohann kilsəsi ilə qarşılaşdıqlarını vurğulayır. Kilsənin nəzdində Azərbaycandakı alman irsini əks etdirən kiçik muzeyin olduğunu nəzərə çatdırır. O, bunun əhalisinin böyük əksəriyyətini müsəlmanlar təşkil edən Azərbaycanda xristian almanlarının irsinin qorunub-saxlanılmasının təcəssümü olduğunu qeyd edir.
Keçmiş Annenfeld indiki Şəmkir şəhərinin ərazisində qalmış alman evlərinin yerli əhalinin evlərindən necə fərqləndiyini, onların balkon və zirzəmilərinin olduğunu bildirir. Zirzəmilərdən şərabların saxlanılması üçün istifadə edildiyi, daş divarların və evlərin dam örtüyünün qeyri-ənənəvi olduğunu vurğulayır. Almanların şəhərə su xətti çəkdiklərini, küçənin təmizliyinə xüsusi diqqət yetirdiklərini qeyd edir. M.Əlizadənin Azərbaycanda qayda-qanun və təmizlik məfhumlarının almanlarla assosiasiya olunduğunu qeyd etdiyini nəzərə çatdırır.
Şəmkirin mərkəzində yerləşən “Annenfeld Kafesi”nin vaxtilə almanlardan biri tərəfindən tikilən ev olduğunu və böyük şərab zirzəmisi olan evin o zamanın arxitekturası üçün yenilik olduğunu bildirir. Buradakı alman qəsəbəsində də 1909-cu ildə inşa edilən kilsənin yerləşdiyini və onun nəzdində Şəmkir Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin olduğunu qeyd edir. Muzeyin direktoru Cavanşir Pirverdiyevin Almaniyadan gələn qonaqları şəxsən qarşıladığını və muzeydə sərgilənən, Azərbaycanda məskən salmış almanların gündəlik təsərrüfatlarında və məişətlərində istifadə etdikləri tarixi eksponatlarla tanış etdiyini vurğulayır.
Müəllif ölkənin paytaxtı, canlı və çox müasir şəhər olan Bakıda da alman irsinin nümunələrinə rast gəlindiyini və qorunub saxlanıldığını qeyd edir. XIX əsrin sonlarında burada digər alman arxitektorları ilə yanaşı məşhur alman arxitektoru Nikolaus von der Nonnenin inşa etdiyi tikililərin olduğunu bildirir. Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin möhtəşəm binasının onun tərəfindən inşa edildiyini nəzərə çatdırır. Şəhərin planlanmasındakı fəaliyyətinin ona şöhrət gətirdiyini və nəticədə 1898-1901-ci illər ərzində Bakı şəhərinin meri vəzifəsinə təyin edildiyini vurğulayır.
Birinci Dünya müharibəsinin başlaması ilə Azərbaycandakı alman məskənlərinin bir-birinin ardınca aradan qalxdığını, 1920-ci illərdən etibarən almanların Sovet hakimiyyəti tərəfindən casusluqda ittiham edilərək deportasiya edildikləri, 1941-ci ildə isə demək olar ki, buradakı sonuncu almanların da deportasiya olunduğunu qeyd edir.
M.Haydeman Bakı şəhərindəki evanqelik lüteran kilsəsinin yalnız alman irsini təcəssüm etdirmədiyini, 1990-cı ildən etibarən yenidən fəaliyyətə başladığını bildirir. Kilsənin dövlətə məxsus olduğunu və əsasən orqan və kamera musiqisi konsertləri üçün istifadə edildiyini nəzərə çatdırır. Lakin Bakıdakı lüteran icması və digər xristian icmalarına icarə əsasında öz dillərində burada dini ayinlərini və bayramlarını keçirmək imkanının yaradıldığını bildirir.
Məqalənin sonunda müəllif Azərbaycandakı səyahəti və yerli insanlarla söhbəti zamanı ölkəmizin öz tarixi irsi barədə məlumatları qoruyub saxlamağa çalışdığının şahidi olduğunu bildirir. O, Avropanın sərhədində yerləşən ölkənin xarici turistlər üçün cəlbediciliyinin daha da artırılması məqsədilə turizm infrastrukturunun yaradılması üçün ilkin obyektlərin olduğunu nəzərə çatdırır.
Vüqar Seyidov
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Berlin
Bölmənin digər xəbərləri
