Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

MƏDƏNİYYƏT

Azərbaycanın dəmir yolu stansiyalarında memarlıq irsi

AZƏRTAC Azərbaycan dəmir yollarının tarixi barədə ilk məqaləni təqdim edir

Bakı, 23 iyun, Vahid Şükürov, AZƏRTAC

Respublikanın iqtisadiyyatında, mədəniyyətində və gündəlik həyatında mühüm rol oynayan Azərbaycanın dəmir yolu nəqliyyatı çox böyük və zəngin tarixə malikdir. Ölkəmizdə dəmir yollarının yaranması neft sənayesinin tarixi ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır. XIX əsrin ortalarında neft daşıyan çənlərin sayı 10 minə çatıb və onların neftlə yüklənmiş arabaları Abşeron landşaftının bir hissəsinə çevrilmişdi. Bu minvalla Bakıda neft sənayesinin yaranması və inkişafı ilə neft yataqlarını neft emalı zavodları ilə birləşdirən dəmir yolu xəttinin çəkilməsi məsələsi aktuallaşdı.

1878-ci ildə Bakı şəhərini neft mədənləri ilə birləşdirən 25,2 verstlik dəmir yolunun tikintisinə icazə verildi. “Neft yatağı” adlanan bu xətlərin tikintisi 1879-cu ilin sonlarında başa çatdırılıb. 1880-ci il yanvarın 20-də Azərbaycanda ilk dəmir yolu xətti olan Bakı-Sabunçu-Suraxanı dəmir yolunun təntənəli açılışı oldu. Elə həmin il Bakıda ilk dəmir yolu deposu tikildi.

1879-cu il dekabrın 22-də Cənubi Qafqaz dəmir yolunun bir hissəsi olan Bakı-Tiflis xəttinin tikintisinə icazə verildi. 515 verstlik (549 kilometr) bu yol rəsmi olaraq 1883-cü il mayın 8-də açıldı və Tiflisdən yola düşən ilk sərnişin qatarı mayın 9-da Bakıya gəldi. 1883-cü ildə Bakı-Yelizavetpol-Tiflis magistral dəmir yolu istifadəyə verildi.

Görkəmli maarifçi, Azərbaycan mətbuatının banisi Həsən bəy Zərdabi Azərbaycan iqtisadiyyatına ən çox təsir edən amilləri sadalayaraq, neft sənayesinin yaranmasını birinci, Bakı-Tiflis dəmir yolunun tikintisini isə ikinci yerə qoyur.

Dəmir yolu şəbəkələrinin mühüm hissəsini dəmir yolu stansiyaları təşkil edirdi. XIX əsrin sonu - XX əsrin əvvəllərində dəmir yolu stansiyalarının memarlıq üslubu öz monumentallığı və incəliyi ilə seçilirdi. Çox vaxt iri şəhərlərdə və ya əsas yerlərdə yerləşən böyük və möhtəşəm stansiyalar öz miqyası, zərif fasadları və tanınan memarlığı ilə seçilirdi. Bu binalar öz gözəlliyi ilə diqqəti cəlb edən şəhərin əsl simvolu idi.

O dövrün dəmir yolu stansiyalarının memarlığının xarakterik xüsusiyyətlərindən biri tikintidə üslubların sintezi idi. Bu, binalara sabitlik və etibarlılıq, eləcə də mürəkkəb və zərif görünüş verdi. Stansiyaların daxili bəzəyi də dəbdəbəsi ilə diqqət çəkib. Hündür tavanlar, mərmər döşəmələr və sütunlar, bədii bəzək - bütün bunlar zəngin ab-hava yaradırdı. Foyelər və gözləmə otaqları bahalı mebel və dekorativ elementlərlə təchiz edilmişdi ki, bu da sərnişinlərin stansiyada rahat və xoş vaxt keçirməsini təmin edirdi.

Azərbaycan memarlığının tədqiqatçısı Ş.Fətullayev-Fiqarovun materiallarına görə, Azərbaycanın əsas dəmir yolu və vağzal binaları 1881-ci ildə Sankt-Peterburqda layihələndirilib. Bakı, Hacıqabul, Xaçmaz və Yelizavetpol (indiki Gəncə) kimi əsas stansiyaların binaları və əraziləri ayrıca layihələr üzrə tərtib olunub. Eyni zamanda, Azərbaycanda bir çox dəmir yolu və vağzal binaları Şərq üslubunda dizayn edilib, tikintidə yerli materiallardan istifadə olunub.

Bakı dəmir yolu kompleksi üç stansiya binasından ibarətdir: 1883-cü ildə tikilmiş Tiflis stansiyası, ötən əsrin 20-ci illərinin əvvəllərinə aid Sabunçu stansiyası və 60-70-ci illərin Bakı-Sərnişin stansiyası. Kompleks digər oxşar tikililərdən təkcə fasadların və interyerlərin memarlıq tərtibatına görə deyil, həm də binanın xarakterinə və miqyasına görə əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirdi.

Bakıda Tiflis stansiyası 1883-cü ildə Bakı-Tiflis dəmir yolunun tikintisi zamanı tikilib. Layihə Mavritaniya üslubunda akademik, professor və memar H.K. Vasilyev, lakin sonra akademik Y.F. Bruni və rəssam V.P. Drittenpreis tərəfindən hazırlanıb. Tikinti işlərini memar L.Z. Rossi yerinə yetirib, detalları isə memar İ.L.Qlebovun rəhbərliyi altında komanda tamamlayıb.

Yeni stansiyanın açılışı 1884-cü ildə olub. Kompozisiyanın əzəməti və müxtəlif nöqtələrdən heyrətamiz mənzərə Bakı stansiyasına şəhərsalma planında mühüm yer verib. Stansiya möhtəşəm görünürdü, dəbdəbəli pilləkənləri olan çox orijinal girişi var idi, bu giriş mozaika döşəməsi və divarlarda, karnizlərdə stükko bəzəkləri olan qalereyaya aparırdı. Vağzalın interyeri, xüsusən də tağları olan qalereyaya aparan əzəmətli açıq pilləkənləri olan vestibül heç də az möhtəşəm deyildi. Şərq xalçasını xatırladan ornamentlərlə zəngin olan divarlar karnizlə bitir, o da öz növbəsində nisbətən təmkinli üslubda hazırlanmış abajura çevrilirdi. Bir çox otaqlarda tapılan kirəmitli soba-kaminlər isə əsl sənət əsəridir.

Stansiya binası iki səviyyəli idi: şəhər tərəfdə iki mərtəbəli və platformada bir mərtəbəli. Birinci mərtəbədə bilet kassaları, baqaj bölməsi və xidmət otaqları var idi; ikincidə gözləmə otaqları, poçt, teleqraf və digər xidmətlər fəaliyyət göstərirdi.

Jül Vern eyniadlı romanın qəhrəmanı Klavdius Bombarnakın ağzından Bakı vağzalını belə təsvir edirdi: “... Avropanın və ya Amerikanın istənilən böyük şəhərinə layiq olan valehedici dəmir yolu vağzalı. Bakı stansiyası şəhərin inkişafında mühüm yer tutaraq onun memarlıq dominantlarından birinə çevrilməklə yanaşı, yeni inkişaf dövründə bir növ tənzimləyiciyə çevrildi - rayonda küçələr daha aydın şəkil almağa başladı”.

Bakıda bolşevik hakimiyyəti qurulanda, Sovet İttifaqında ilk elektrik dəmir yolu xəttinin tikintisinə başlandı. Bu, 6 iyul 1926-cı ildə baş verdi. Həmin il şəhərdə köhnə vağzalın yanında yeni dəmir yolu vağzalı binası layihələndirilərək ucaldılıb. Bu, SSRİ-də ölkənin ilk elektrik qatarlarına xidmət göstərən, işçiləri və sərnişinləri Sabunçu neft mədənlərinə çatdıran ilk stansiya idi. Stansiyaya “Sabunçinski” adı verildi. Şərq üslubunda tikilmiş bu tikili şəhərin daha bir bəzəyinə çevrildi.

1977-ci ildə Bakı-Sərnişin stansiyasında əsaslı yenidənqurma işləri aparıldı, bu müddət ərzində köhnə Tiflis stansiyasının binası ilə sıx bitişik yeni müasir arxa stansiya tikildi. Tiflis və “Sabunçinski” stansiyalarının binaları memarlıq abidələridir. 2009-cu ildə Bakı stansiyasının əsas korpusu yenidən bərpa olunub.

Dövrünün digər memarlıq incisi Hacıqabul stansiyası idi. Hacıqabul şəhəri böyük dəmir yolu və avtomobil qovşağıdır. Burada heyrətamiz şah əsər də məhz dəmir yolu stansiyasıdır. O, 1882-ci ildə tikilib və 1883-cü ildə istifadəyə verilib. Stansiya binasının diqqətçəkən bir yeri var. Binanın memarlıq dizaynı ərəb Şərqinin saray binalarının texnika və motivlərini əxz edib. Layihənin müəllifi demək olar ki, mənzərəli villa kompozisiyasını yaradıb. Hacıqabul dəmir yolu stansiyası üçmərtəbəli inzibati binadır. Burada 24 otaq, zal və restoran var idi.

Maraqlıdır ki, 1888-ci ildə Rusiya imperatoru III Aleksandr Bakıya gəlib. Onun səfəri zamanı qatar əsas stansiyalarda dayanıb. 1888-ci il oktyabrın 8-də (yeni təqvimlə 20-də) səhər saat 10-da Bakıya çatmamış çar ailəsi Hacıqabul stansiyasında qarşılanır və Salyan balıqçıları onlara gümüş çəlləkdə təzə kürü təqdim edirlər.

Stansiyanın memarlığı zəriflik və təfərrüata diqqət yetirməklə onun görünüşünü əzəmətli və təsirli edir. Möhtəşəm tağlı pəncərələr və nəhəng qapılar binanın eksteryerinin zərifliyini və əzəmətini vurğulayır. Stansiyanın içərisində həmin illərin bir çox orijinal elementləri və detalları qorunub saxlanılıb ki, bu da interyerə keçmiş dövrlərin ab-havasını bəxş edir. Sonradan stansiyanın yaxınlığında çoxlu köməkçi texniki və inzibati binalar tikildi. Bu gün, üzərindən illər keçməsinə baxmayaraq, bina öz monumentallığını qoruyub saxlayıb.

(ardı var)

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

ACF-nin vitse-prezidenti: Cüdoçularımız Olimpiya Oyunlarına yüksək səviyyədə hazırlaşıblar

Fərid Qayıbov: Azərbaycan idmançılarının Parisdə bizi layiqincə təmsil edəcəyinə inanıram

Azərbaycanın bir qrup idmançısının Paris Olimpiadasına yolasalma mərasimi baş tutub

Fransanın ən böyük müsəlman liseyinə dövlət yardımı dayandırılıb

Fransa məhkəməsi kanak bayrağından istifadəni məhdudlaşdırıb

Baydenin gedişindən sonra demokratlar 50 milyon dollardan çox ianə alıblar

İraqda terrorda təqsirləndirilən 10 nəfər edam olunub

Paris-2024: Fransız QHT-ləri sosial məkanların ləğvindən narahatdır

Rumıniyanın Ukrayna ilə sərhədində strateji bombardmançılar yerləşdirilib

2024-cü il sentyabrın 1-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə növbədənkənar seçkilərdə Mərkəzi Seçki Komissiyasına daxil olmuş 20 iyul 2024-cü il tarixli 01 saylı müraciətə baxılması barədə
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

2024-cü il sentyabrın 1-nə təyin edilmiş Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə növbədənkənar seçkilərdə “Ana Vətən” Partiyasının səlahiyyətli nümayəndələrinin qeydə alınması haqqında
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

Mərkəzi Seçki Komissiyasının 2024-cü il 19 iyul tarixli iclas protokolunun təsdiq edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının QƏRARI

Paris Olimpiadasında iştirak edəcək Azərbaycan gimnastları ilə görüş keçirilib

"Neftçi" almaniyalı futbolçunun transferini açıqlayıb

Qazaxıstanlı tələbələr Azərbaycan universitetlərində təhsil ala biləcək

Metyu Miller: Azərbaycan və Ermənistan sülh sazişi ilə bağlı əhəmiyyətli irəliləyiş əldə etməkdə davam edir

Hanter Bayden “Fox News”a qarşı məhkəmə iddiasını geri götürüb

ABŞ Məxfi Xidmətinin direktoru Trampa qarşı sui-qəsdlə bağlı Konqresdə ifadə verib

Naxçıvanda qazilərlə mətbuat işçilərinin görüşü olub

THY təyyarələrdə ödənişsiz internet xidmətinə başlayır

Xırdalanda relslərin üzərinə çıxan uşağı qatar vurub

Şamaxıda Milli Mətbuat Günü münasibətilə dəyirmi masa keçirilib

Türkiyədən humanitar yardım aparan gəmi Sudana çatıb

Bakıda Misirin milli bayramı qeyd olunub

Aİ Şurası Ermənistanla viza rejiminin liberallaşdırılması ilə bağlı danışıqlara başlamaq barədə qərar qəbul edib

Rəşad Nəbiyev: Son iki il ərzində Misirdən Azərbaycana gələn turistlərin sayı iki dəfə artıb

Azərbaycanlı pianoçu Marsiak caz festivalında iştirak edib

İstilik enerjisi təchizatı sahəsində payız-qış mövsümünə hazırlıq işləri ilə bağlı iclas keçirilib

Naxçıvana aviabiletləri rəqəmsal şəxsiyyət vəsiqəsilə almaq olacaq

Nazir Fərid Əhmədov Qusar şəhərində vətəndaşların müraciətlərini dinləyib

Ağdamda media nümayəndələrilə görüş keçirilib

Fransada incəsənət nümayəndələrinin həmkarlar ittifaqları Olimpiya Oyunlarının açılışı günü tətil etməyi planlaşdırır

Prezident İlham Əliyevin Şuşa Qlobal Media Forumunda səsləndirdiyi fikirlər ərəbdilli mətbuatın da diqqət mərkəzində olub

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsində birinci yarımilin yekunları müzakirə olunub

FHN: Xırdalanda 14 mərtəbəli binada yanğın olub

Yevlaxda Milli Mətbuat Günü qeyd edilib

Şamaxıda mikroavtobus minik avtomobili ilə toqquşub VİDEO

® “Azercell” Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü münasibətilə media nümayəndələrini təbrik edir

Kilsədağ məbədində arxeoloji tədqiqatlar davam edir

Ukrayna mediası Prezident İlham Əliyevin 2-ci Şuşa Qlobal Media Forumundakı çıxışını işıqlandırmaqda davam edir

Barokko, Norman və ərəb memarlığının sintezi: Palermo şəhəri - FOTOREPORTAJ

Ağdamın işğaldan azad edilmiş ərazilərində genişmiqyaslı tikinti-quruculuq işləri həyata keçirilir VİDEO

Mərkəzi Seçki Komissiyasının növbəti iclası keçirilib

Mərkəzi Elmi Kitabxanada Milli Mətbuat Günü ilə bağlı dəyirmi masa keçirilib

Naxçıvan Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Məktəbi Kembric məktəbləri şəbəkəsinə qoşulub

Şirvanda 22 İyul – Milli Mətbuat Günü qeyd edilib

Müəllimlərin işə qəbulu üzrə vakansiya seçimi mərhələsinə başlanılır

Dövlət Proqramı iştirakçısı “Qlobal Tələbə Mükafatı”nın TOP 50 finalçısı siyahısında yer alıb

Rəsədxana kosmik hava proqnozunu açıqlayıb

XİN: Aİ-nin Ermənistana hərbi yardım göndərməsi qərarı olduqca yanlış və təhlükəli addımdır

DİM islamşünaslıq ixtisasına qəbul olmaq istəyən abituriyentlərə müraciət edib

İkinci Şuşa Qlobal Media Forumunun iştirakçıları Laçın şəhərində olublar

Qazaxıstan və İran prezidentləri arasında telefon danışığı olub

“Fənərbağça”nın avrokuboklardakı potensial rəqibləri müəyyənləşib

Belarus Dövlət İnformatika və Radioelektronika Universitetinin nümayəndə heyəti BANM-də

Son altı ayda proaktiv qaydada 74 mindən çox müavinət və təqaüd təyinatı aparılıb

BDU-da astronomik müşahidə günləri keçiriləcək

İkinci Şuşa Qlobal Media Forumu işini başa çatdırıb YENİLƏNİB

Özbəkistan Statistika Agentliyi: İqtisadiyyat uğurla inkişaf edir

Fotoqraflarımız beynəlxalq fotomüsabiqədə 10 mükafat qazanıblar

Prokurorluq orqanlarının bu ilin birinci yarısında fəaliyyəti müzakirə edilib

Yeni Dehlidə UNESCO Ümumdünya İrs Komitəsinin 46-cı sessiyası keçirilir

Rəsmi İrəvan tez-tez sülh gündəliyindən danışsa da, real mənzərə bunun əksini göstərir - ŞƏRH

MSK sədri: Parlament seçkilərini izləmək üçün indiyədək 480 yerli müşahidəçi qeydə alınıb VİDEO

“Paris-2024”: Lebron Ceyms ABŞ-ın bayraqdarı olacaq

İlk dəfə olaraq arxeoloqlar xüsusi geyim forması və çəkiliş dronları ilə təmin ediliblər

Bakıda arıçılıq məhsullarının 24-cü Respublika Sərgi-Satış Yarmarkası keçiriləcək

Sucuq istehsalı ilə məşğul olacaq müəssisəyə Ağdam Sənaye Parkının rezidenti statusu verilib

Dünya Seriyası: Azərbaycanın iki güləşçisi medal qazanıb

Gürcüstan ərazisində üçüncü dəfə zəlzələ baş verib

Dendrologiya İnstitutu Oxçuçay ətrafına ekspedisiya təşkil edib

“Yaşıl gələcək naminə” aksiyası davam edir

Sahibkarların maliyyə sektoru ilə əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi müzakirə olunub

Mərkəzi Seçki Komissiyası Ana Vətən Partiyasının səlahiyyətli nümayəndələrini qeydə alıb

Hacı İsmayılov: Xarici və türkdilli ölkələrin teatrları ilə təmaslar qurmağa çalışacağıq

“Turan Tovuz” iranlı futbolçunu transfer edib

Müasir dövrdə media insanların həyatında böyük rol oynayan, ictimai rəyə təsir edən güclü vasitədir

Serbiyada qızmar istilər səbəbindən Rusanda gölü quruyub

Azərbaycanın Milli Mətbuat Günü Tbilisidə qeyd olunub

G20 ölkələrinin maliyyə nazirləri ABŞ-da prezident seçkiləri ərəfəsində qlobal vəziyyəti müzakirə edəcəklər

Qanunvericiliyin tətbiqinə dair təklifləri toplamaq üçün onlayn platforma yaradılıb

Konfrans Liqası: Azərbaycan klublarının potensial rəqibləri məlum olub

Tələbələrin köçürülməsi prosesi üçün tələb olunan sənədlərin siyahısı açıqlanıb

Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının XV konfransı keçirilib

® “Unibank” müştəriləri üçün 1 milyon 500 min manatlıq “Əjdaha” lotereya keçirir

“YAŞAT” Fondunun Antalyadakı düşərgəsi davam edir

“Bakı Ağac Emalı” ASC-nin ərazisində baş vermiş partlayışla bağlı cinayət işi tamamlanıb

Reklam sektorunun inkişafına dair ictimai müzakirə təşkil olunub

Sosial reabilitasiya mərkəzi benefisiarlarının Həsən bəy Zərdabinin ev-muzeyinə ekskursiyası təşkil edilib

Dövlət qulluğu vəzifələri üzrə imtahan verəcək namizədlərin nəzərinə

ANAMA: Ötən həftə 1673.7 hektar ərazi mina və partlamamış hərbi sursatdan təmizlənib

AYNA “Dream Fest 2024” ilə bağlı xüsusi avtobuslar ayırıb

Hərbi pilotlar təlim-məşq uçuşları icra ediblər

Tərcümə Mərkəzi seçim turlarını davam etdirir

DOST Rəqəmsal İnnovasiyalar Mərkəzi beynəlxalq mükafata layiq görülüb

2-ci Şuşa Qlobal Media Forumu çərçivəsində fransız kolonializmi ilə bağlı hesabatın təqdimatı olub VİDEO

AZƏRTAC-ın kollektivi Fəxri xiyabanda Ulu Öndər Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib VİDEO

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il 20 oktyabr tarixli 1082 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “ASAN Viza” sistemi haqqında Əsasnamə”də dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

F.K.Zakirova “Xalq artisti” fəxri adının verilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

“Neftçi” almaniyalı futbolçu ilə anlaşıb