Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

Vandalizmdən inkişafa - Üç dövrün şahidi olan Ağdam Cümə məscidi VİDEO

Vandalizmdən inkişafa - Üç dövrün şahidi olan Ağdam Cümə məscidi VİDEO

Ağdam, 25 sentyabr, AZƏRTAC

XIX əsrin yadigarı olan Ağdam Cümə məscidi şəhərin tarixinin müxtəlif dövrlərinə şahidlik edən abidələrdəndir. Məscid XX əsrin sonlarına doğru Ağdamın inkişaf etdiyi, ictimai, iqtisadi və mədəni həyatın geniş vüsət aldığı dövrə, 1990-cı illərin əvvəllərində müharibənin ağır günlərinə, şəhidlərin və Xocalıda qətlə yetirilən dinc sakinlərin faciəsinə, işğal illərində isə şəhərin dağıdılmasına şahidlik edib. Bu gün məscid işğaldan azad edilən şəhərdə bərpa olunan ilk obyektlərdən biri kimi Ağdamın tarixi yaddaşını yaşatmaqla yanaşı, aparılan bərpa-quruculuq işlərinin və yeni həyatın ilk izlərini də özündə birləşdirir. Üç dövrün şahidi olan Cümə məscidinin tarixində Ağdam şəhərinin keşməkeşli taleyi əks olunur.

AZƏRTAC-ın bölgə müxbirinin Ağdamın Cümə məscidi ilə bağlı yazısını təqdim edirik.

İnkişaf edən Ağdamın memarlıq incisi

Ağdam Cümə məscidi 1868–1870-ci illərdə Qarabağın tanınmış memarı Kərbəlayı Səfixan Qarabaği tərəfindən inşa edilib. Qarabağ memarlıq məktəbinin xarakterik xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən məscid uzun illər şəhərin dini və ictimai həyatında mühüm yer tutub.

İşğaldan əvvəl Ağdam Qarabağın mühüm şəhərlərindən biri kimi sürətlə inkişaf edirdi. Şəhərdə sənaye müəssisələri fəaliyyət göstərir, ticarət genişlənir, yeni yaşayış və sosial obyektlər inşa olunurdu. Təhsil, səhiyyə və mədəniyyət müəssisələri idman obyektləri, bazar və ticarət məkanları şəhərin gündəlik həyatını formalaşdırırdı.

Ağdam həm də ətraf rayonlar üçün mühüm ticarət və xidmət mərkəzlərindən biri idi. Şəhərdə müxtəlif peşə sahələri inkişaf edir, insanlar burada işləyir, təhsil alır, yaşayırdılar. Ağdam həmin illərdə Qarabağın iqtisadi və sosial baxımdan fəal şəhərlərindən biri kimi seçilirdi. Cümə məscidi də bu həyatın mühüm tərkib hissəsi idi.

Ağrıların və göz yaşlarının şahidi

1990-cı illərin əvvəllərində Qarabağ müharibəsinin ən ağır günlərini yaşayan şəhərlərdən biri də Ağdam oldu. Şəhər demək olar ki, hər gün artilleriya və raket atəşinə tutulur, dinc sakinlər və Vətən uğrunda döyüşənlər həyatlarını itirirdilər.

Ağdam Cümə məscidi həmin illərdə şəhərin yaşadığı ağrılı hadisələrin də şahidinə çevrilmişdi. Ermənistan həbçiləri ilə döyüşlərdə şəhid olanlar, eləcə də 1992-ci ilin fevralında Xocalıda qətlə yetirilən dinc sakinlər Ağdam Cümə məscidinə gətirilir, burada dəfnə hazırlanırdılar. Məscidin həyəti şəhidlərin doğmalarının göz yaşlarına, övladını itirən anaların fəryadına, oğul itkisi yaşayan ataların dərin kədərinə şahidlik edirdi. Ağdamın ağır günlərinin izləri məscidin tarixində də öz əksini tapdı və bu məkan şəhərin müharibə illərində yaşadığı faciələrin yaddaşına çevrildi.

“Qafqazın Xirosiması”: dağıdılan Ağdam, vandalizmə məruz qalan məscid

1993-cü ildə Ağdamın Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalından sonra həm şəhərin, həm də Cümə məscidinin taleyində daha ağır və faciəli bir dövr başladı. Vaxtilə həyatın qaynadığı şəhər talan edildi, yandırıldı, yaşayış evləri, məktəblər, səhiyyə və mədəniyyət müəssisələri, digər ictimai və inzibati binalar dağıdıldı, şəhərin infrastrukturu məhv olundu. Ağdamın işğal dövründə məruz qaldığı dağıntıların miqyası o qədər böyük idi ki, şəhər “Qafqazın Xirosiması” adlandırıldı.

Bu dağıntılar Cümə məscidindən də yan keçmədi. Məscidin əsas konstruksiyaları və minarələri salamat qalsa da, abidəyə ciddi ziyan vuruldu. Minarələrin daxili hissələri söküldü, tavan bir neçə yerdən uçuruldu, məscidin memarlıq ünsürləri və kitabələri qəsdən yararsız, tanınmaz vəziyyətə salındı. İşğal dövründə məscidin dini təyinatı dəyişdirildi, binadan təsərrüfat məqsədləri üçün istifadə edilərək, burada mal-qara saxlanıldı. Bu faktlar məscidin yalnız dağıntıya məruz qalmadığını, həm də dini-mədəni irs nümunəsi kimi təhqiramiz rəftara məruz qoyulduğunu göstərir.

Beləliklə, Cümə məscidi həmin illərdə bir tərəfdən Ağdamın dağıdılmasının, digər tərəfdən isə özünün məruz qaldığı vandalizmin izlərini daşıyan tarixi abidəyə çevrildi.

Azadlıqdan sonra başlayan yeni həyat

2020-ci il noyabrın 20-də Ağdamın işğaldan azad edilməsindən sonra həm şəhərin, həm də Cümə məscidinin tarixində yeni mərhələ başladı. Uzun illər dağıntılar içərisində qalan Ağdam genişmiqyaslı bərpa və quruculuq dövrünə qədəm qoydu.

Otuz ilə yaxın davam edən işğal dövründə xarabalığa çevrilmiş Ağdam bu gün özünün yeni inkişaf dövrünü yaşayır. Şəhərdə yeni yaşayış məhəllələri salınır, məktəblər, səhiyyə və digər sosial obyektlər, sənaye müəssisələri və müasir infrastruktur yaradılır. Vaxtilə dağıdılmış şəhərin yerində yeni Ağdam formalaşır və doğma sakinləri yenidən qoynuna alır.

Quruculuq prosesi yalnız yeni şəhər infrastrukturunun yaradılması ilə məhdudlaşmır. Ağdamın tarixi simasının qorunmasına, dağıdılmış və zərər görmüş tarixi-mədəni irs nümunələrinin bərpasına da xüsusi diqqət yetirilir. Bu baxımdan Cümə məscidinin bərpası xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ağdamın işğaldan azad edilməsindən sonra bərpa olunan ilk obyekt məhz Cümə məscidi olması Azərbaycanın tarixi və dini irsə verdiyi əhəmiyyətin konkret nümunəsidir.

 

Məscidin konservasiya və restavrasiya işlərinə 2022-ci ilin martında Heydər Əliyev Fondu tərəfindən başlanıldı. Bərpa zamanı abidənin ilkin memarlıq üslubu əsas götürüldü, tarixi tikinti materialları araşdırıldı, zədələnmiş hissələri bərpa və konservasiya edildi. 2024-cü il aprelin 25-də Ağdam Cümə məscidinin bərpadan sonra açılışı keçirildi. Tarixi abidə əvvəlki görkəminə qaytarıldı və yenidən Ağdamın dini və tarixi-mədəni həyatının bir hissəsinə çevrildi.

Bu gün Cümə məscidinin minarələri artıq işğalın dağıntıları ilə əhatələnmiş Ağdamın deyil, yenidən qurulan və dirçələn şəhərin fonunda ucalır.

Müxbir – Tahir Ağaməmmədov

Vandalizmdən inkişafa - Üç dövrün şahidi olan Ağdam Cümə məscidi VİDEO

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

İdmançı müharibənin ekoloji fəsadlarına diqqət çəkmək üçün Hörmüz boğazını üzüb keçib

“Mançester Siti” doğma meydanda “Fulhem”ə qalib gələ bilməyib

Husilərin Ər-Riyada PUA hücumunun qarşısı alınıb

“Real” İspaniya çempionatında ardıcıl altıncı qələbəsini qazanıb

Gəncədə YAP-ın yaradılmasının 34-cü ildönümü qeyd olunub

“SpaceX” ABŞ Kosmik Qüvvələri üçün peyklər daşıyan raket buraxıb

Bəhreyn DİN: İranın hücumu nəticəsində sənaye obyektində yanğın baş verib

Azərbaycan Sarayevoda ənənəvi Diplomatik Qış Bazarı xeyriyyə yarmarkasında təmsil olunub

Azərbaycanlı döyüşçü UFC-də ikinci qələbəsini qazanıb

“Uşaq Hüquqları Aylığı” çərçivəsində “Cəsur” tamaşası nümayiş olunub

Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama səfəri ilə bağlı daha bir videoçarx paylaşılıb VİDEO

Pakistanın federal nazirinə Azərbaycanın “İqlim naminə mədəniyyət” təşəbbüsü barədə məlumat verilib

Finlandiyada yaşayan soydaşlarımız üçün səyyar konsulluq xidməti təşkil edilib

Çinin “MiniMax” süni intellekt şirkətinin təsisçisi sərvətinin 90 faizindən çoxunu itirib

Bu gün Fransada keçirilən etiraz aksiyalarında 80 mindən çox insan iştirak edib

Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb VİDEO

Aİ və İndoneziya onillik danışıqlardan sonra sərbəst ticarət sazişi imzalayıb

“Costa Concordia” gəmisinin keçmiş kapitanı doqquz ildən sonra şərti azadlığa buraxılıb

Hindistanın şimal-şərqində saxta spirtli içkidən 11 nəfər ölüb, 180 nəfər zəhərlənib

Nigeriyada gəmi qəzası: 50-dən çox insan ölüb, axtarışlar davam edir

Əraqçi: İranın tələbləri yerinə yetirilməyənə qədər Hörmüzün açılması müzakirə olunmayacaq

Arzu Rzayeva: Ən əziz xatirələrim və musiqidə ilk addımlarım Xankəndi ilə bağlıdır - MÜSAHİBƏ

Bakıda şəhid jurnalistlərin xatirəsinə həsr olunan minifutbol turniri başa çatıb VİDEO

Bakıda şəhid jurnalistlərin xatirəsinə həsr olunan minifutbol turniri başa çatıb VİDEO

ABŞ Prezidenti: Rusiya ilə Ukrayna arasında daha əhatəli atəşkəsə nail olmaq istəyirik

Tramp: ABŞ və İran arasındakı razılaşma daimi olmalıdır

Bu saata olan əsas xəbərlər

Avstriya Xarici İşlər Nazirliyinin saytına kiberhücum olub

“Nvidia” bir neçə həftədə 1,4 trilyon dollar kapitallaşma itirib

Şəki COP31 çərçivəsində qlobal iqlim təşəbbüsündə dünyanın 69 şəhəri sırasında yer alıb VİDEO

Şəki COP31 çərçivəsində qlobal iqlim təşəbbüsündə dünyanın 69 şəhəri sırasında yer alıb VİDEO

ABŞ Milada qədər Ukrayna və Rusiya arasında yeni sülh danışıqları təşkil etməyi planlaşdırır

Dövlət Komitəsinin sədri: Aqressiv estetik və kosmetoloji prosedurlar ciddi fiziki və psixoloji fəsadlara yol aça bilər

Nigeriya ordusu 21 İŞİD terrorçusunu məhv edib

Finlandiya Aİ-ni rusiyalı idmançılara qarşı vahid viza qadağası tətbiq etməyə çağırıb

Aİ-nin 2028–2034-cü illər büdcəsində müdafiə xərcləri 232 faiz artırıla bilər

Bakı sakini Qazaxda dəm qazından boğularaq ölüb

Uşaqların hüquqlarının qorunmasına həsr olunmuş maarifləndirici tədbir keçirilib

Stokholmda zorakılıq halları səbəbindən xüsusi məktəblərin sayının artırılması planlaşdırılır

Yeni Dehlidə Azərbaycan-Nepal mədəni əməkdaşlığı müzakirə olunub

Danimarka Aİ-yə Rusiya vətəndaşlarına turist vizalarının verilməsinin dayandırılmasını təklif edib

Azərbaycan ilk dəfə 20 yaşadək oğlanlar arasında basketbol üzrə Avropa çempionatına ev sahibliyi edəcək

FHN-in qurumları arasında sərbəst güləş çempionatına yekun vurulub

Hanoy Tiсarət və Turizm Kollecində Bakı guşəsi və Azərbaycan kulinariya zonası açılıb

Vyetnamla münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın xarici siyasətinin məntiqi davamıdır - ŞƏRH

Adil Kərimli Hindistanın mədəniyyət və turizm naziri ilə görüşüb

Volodimir Zelenski: Rusiya Ukraynanın körpülərinə yüzdən çox hücum edib

İraqda elektrik stansiyasında yanğın: 4 ölü, 35 yaralı

Taleyi naməlum azərbaycanlılar - yarımçıq qalan həyatların ağrısı

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Sənətkarlarımız yenidən “Ağdam üçün oxu”yur VİDEO

Sənətkarlarımız yenidən “Ağdam üçün oxu”yur VİDEO

Ekspert: İtkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinin aydınlaşdırılması qarşılıqlı etimad səyləri üçün sınaqdır

Biləsuvarda hindquşu festivalı milli mətbəx nümunələrini və bölgənin turizm imkanlarını bir araya gətirib VİDEO

Biləsuvarda hindquşu festivalı milli mətbəx nümunələrini və bölgənin turizm imkanlarını bir araya gətirib VİDEO

Bakıda Kəlağayı Festivalının açılışı olub VİDEO

Bakıda Kəlağayı Festivalının açılışı olub VİDEO

Azərbaycanın və Vyetnamın birinci xanımları Hanoyda İrs Evində olublar VİDEO

Laçın şəhərinə aid memarlıq layihəsi “Qızıl Trezzini” mükafatına layiq görülüb

Milli Parkın ərazisində qanunsuz ov edən şəxs saxlanılıb

Vyetnam səfəri: Azərbaycan yeni tərəfdaşlıq platformaları formalaşdırır

Prezident: Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq VİDEO

Prezident: Xüsusilə Vətən müharibəsi dövründə Vyetnamın verdiyi dəstəyə və ədalətli mövqeyinə görə minnətdarıq VİDEO

Prezident İlham Əliyev: Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır VİDEO

Prezident İlham Əliyev: Vyetnam bizim üçün dost ölkə və strateji tərəfdaşdır VİDEO

Vyetnam Prezidenti: Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq VİDEO

Vyetnam Prezidenti: Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq VİDEO

To Lam: Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur VİDEO

To Lam: Azərbaycan həm Avropanın, həm də Asiyanın bənzərsiz mədəni irsini daşıyan inci hesab olunur VİDEO

Hanoyda Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın şərəfinə rəsmi nahar verilib VİDEO

“Yeməyə dəyər”də bu dəfə heyvadan fərqli təamlar hazırlandı VİDEO

“Yeməyə dəyər”də bu dəfə heyvadan fərqli təamlar hazırlandı VİDEO

Krivoy-Roqa hava hücumu nəticəsində ölənlər və yaralananlar var

Gürcü politoloq: İtkin düşmüş şəxslərin taleyinin aydınlaşdırılması Cənubi Qafqazda dayanıqlı sülh üçün vacibdir

Türkiyə parlamenti Avropa İttifaqı ilə vizasız rejimə dair son 6 meyarı müzakirə edəcək

Polis narkotik və güclü təsiredici dərman preparatlarının qanunsuz satışına qarşı əməliyyat keçirib VİDEO

Polis narkotik və güclü təsiredici dərman preparatlarının qanunsuz satışına qarşı əməliyyat keçirib VİDEO

Nəqliyyat Muzeyinin direktoru: Moskva–Bakı retro avtomobil yürüşünü təşkil etmək maraqlı olardı VİDEO

Nəqliyyat Muzeyinin direktoru: Moskva–Bakı retro avtomobil yürüşünü təşkil etmək maraqlı olardı VİDEO

Sabahın hava proqnozu açıqlanıb

ABŞ-də aqrar təhsil və elmi-tədqiqat sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub

P-TEC-in nazirlər görüşündə Cənubi Qafqazda həyata keçirilən strateji enerji layihələrindən danışılıb

İtkinlərin taleyinə aydınlıq gətirilməsi sülhə sadiqliyin ən inandırıcı göstəricilərindən biri olmalıdır - ŞƏRH

“Sabahın alimləri”nin elmi tədqiqatı COP31 çərçivəsində təqdim edilib

® Gəncə avtomobil zavodu “Regional Expo Gəncə 2026” sərgisində iştirak edir

Məhkəmə-Hüquq Şurasının növbəti iclası keçirilib

Azərbaycan dünyanın ən böyük nağıl festivalında təmsil olunub

İrəvanın humanitar dialoq çağırışları itkin azərbaycanlıların taleyinə aydınlıq gətirməlidir – ŞƏRH

Professor: Ermənistanın itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinə aydınlıq gətirməməsi etimadın yaranmasına mane olur

Əziz Əliyevin 130 illik yubileyi Qubada qeyd edilib VİDEO

Əziz Əliyevin 130 illik yubileyi Qubada qeyd edilib VİDEO

Bu saata olan əsas xəbərlər

Politoloq: Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur

Azərbaycan parataekvondoçusu dünya çempionatının bürünc medalını qazanıb

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır VİDEO

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır VİDEO

Naxçıvanda genişmiqyaslı ağacəkmə aksiyası - 13 min ting əkilib

Vyetnam Prezidenti: Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik VİDEO

Vyetnam Prezidenti: Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik VİDEO

Ümumdünya Ərzaq Proqramı qlobal aclıq təhlükəsi fonunda gələn il 91 milyon insana yardım edəcək

Azərbaycan Ordusunda daşqaldırma üzrə birincilik keçirilib

Mədəniyyət naziri Yeni Dehlidə keçirilən forumun açılış sessiyasında çıxış edib YENİLƏNİB

İspaniyada ilk dəfə azərbaycanşünaslıq üzrə magistratura proqramına başlanılıb

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub YENİLƏNİB VİDEO

Fövqəladə Hallar Nazirliyi çoxmərtəbəli yaşayış binalarında şərti yanğın təlimi keçirib VİDEO

Fövqəladə Hallar Nazirliyi çoxmərtəbəli yaşayış binalarında şərti yanğın təlimi keçirib VİDEO

“Vasa” gəmisi: dənizin dərinliklərindən muzeyə VİDEO

“Vasa” gəmisi: dənizin dərinliklərindən muzeyə VİDEO

Arxeoloji qazıntılar Azərbaycanın şəhər mədəniyyətinin tarixinin dərindən öyrənilməsinə imkan yaradır

Göygöldə Dövlət Proqramının icra vəziyyəti araşdırılıb

Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi səfərə hazırlaşan sürücülərə müraciət edib

DİN: Ötən gün cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 64 nəfər saxlanılıb

Qusarda kənd təsərrüfatı sahəsinə 78 milyon 370 min manat investisiya qoyuluşu nəzərdə tutulur

YAP Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi inkişaf siyasətinin fəal iştirakçısıdır - ŞƏRH

Vyetnam xalqının müstəmləkəçiliyə və işğala qarşı mübarizəsini əks etdirən Hərb Tarixi Muzeyi VİDEO

Vyetnam xalqının müstəmləkəçiliyə və işğala qarşı mübarizəsini əks etdirən Hərb Tarixi Muzeyi VİDEO

NATO-nun nümayəndə heyəti Müdafiə Nazirliyində olub

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasından 34 il ötür