Bakı, 4 aprel (AZƏRTAC). Son illər Azərbaycanda iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilməkdədir. Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2014-cü ilin “Sənaye ili” elan olunması və bununla bağlı geniş Tədbirlər Planının təsdiq edilməsi iqtisadi inkişafın yeni modelinin təşəkkülündən xəbər verir. AZƏRTAC AMEA-nın İqtisadiyyat İnstitutunun sənayenin təşkili və dövlət siyasəti ixtisası üzrə dissertantı (elmlər doktorluğu hazırlığı üzrə), dosent Rasim Abutalıbovun yeni iqtisadi strategiya və müasir inkişaf modeli ilə bağlı qeydlərini təqdim edir.

X X X

Azərbaycanda iqtisadiyyatın sürətli inkişafı beynəlxalq ictimaiyyətinin ölkəmizə diqqət və marağını artmışdır. Əgər 2000-ci illərin əvvəllərində investisiyalar əsasən infrastrukturun qurulmasına istiqamətlənirdisə, hazırda birbaşa konkret sahələrə yönəldilir. Bir çox dünya ekspertləri Azərbaycanın bundan sonra hansı yolu tutacağına, yəni “Azərbaycan hara gedir” sualına cavab tapmağa çalışırlar. Yenə də neft-qaz gəlirlərinə etibar edib neft strategiyasını önə çəkəcək, yoxsa qeyri-neft sektorunu, sənayeni inkişaf etdirmək, xarici bazardan asılılığı azaltmaq yolunu tutacaqdır?

Əlbəttə, Azərbaycanda yeraltı və yerüstü sərvətlərin zənginliyi məsələyə kompleks yanaşma tələb edir. Ekspertləri maraqlandıran heç də bu deyildir; strategiyada bundan sonra ən çox nəyə üstünlük veriləcəyi, dünya bazarına çıxışın necə və hansı vasitələrlə təmin olunacağıdır. Bu yaxınlarda ADA universitetində "The economist" tərəfindən Azərbaycan İnvestisiya Sammiti keçirilmişdir. Bu sammitdə əsas məruzəçi kimi çıxış edənlərin tərkibinə nəzər yetirək: Rabitə və yüksək texnologiyalar naziri, təhsil naziri və başqaları. Bu fakt özlüyündə yeni prioritetlərdən xəbər verir.

Azərbaycan Prezidentinin 2012-ci il 29 dekabr tarixli Fərmanı ilə “Azərbaycan 2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyası təsdiq edilmişdir. Konsepsiyaya iqtisadi baxımdan nəzər salsaq, sənəddə qeyri-neft sektoruna xüsusi diqqət ayrıldığını, innovasiya, İKT, təhsil, insan kapitalının inkişafı məsələlərinin daha çox vurğulandığını görə bilərik. Bütün ölkədə iqtisadi yöndə həyata keçirilən bu və ya digər məsələləri vəhdətdə götürsək, formalaşmaqda olan strategiyanı müxtəsər şəkildə belə ifadə etmək olar: Azərbaycan iqtisadiyyatı: S2B.

S2B nədir? Science to Business - yəni elmdən biznesə gedən yol. Dünyada gedən proseslərə nəzər yetirsək görərik ki, ən çox inkişaf etmiş ölkələr istehsal vasitələri istehsal edən ölkələrdir, nəinki istehsal vasitələrini istehlak edən ölkələr. Elmtutumlu, innovativ məhsullar yaxın gələcəkdə ölkələrin dünya bazarında rəqabət qabiliyyətliliyini və inkişafını bir göstərici halına gətirəcəkdir. Azərbaycanın da həmin yöndə inkişaf etməsi labüddür və hazırda ölkə rəhbərliyinin həyata keçirdiyi layihələrə əsaslanıb deyə bilərik ki, bu proses başlanmışdır və sürətini getdikcə artırır.

İndi də son bir neçə ildə həyata keçirilən fəaliyyətlərə bir-bir nəzər yetirək.

3 may 2010-cu il. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərancamı ilə “Azərkosmos” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti (ASC) təsis edildi. Burada əsas məqsəd Azərbaycan dövlətinin kosmik sahədə öz məhsullarını istehsal etməsi və beləliklə, həm ölkənin tələbatının ödənilməsi, həm də gəlir əldə olunması nəzərdə tutulmuşdur. ASC-nin yaradılmasından təxminən 3 il sonra, 2013-cü il fevralın 8-də “Azerspace-1” peyki uğurla orbitə çıxarıldı. Azərbaycanın ilk milli telekommunikasiya peykinin 15 il istismar müddəti ərzində 650 milyon dollar gəlir əldə ediləcəyi gözlənilir. Növbəti illərdə ilk olaraq aşağıorbitli peyklərin, 2020-ci ilədək isə bir və ya bir neçə optik və radar peyklərin orbitə çıxarılması planlaşdırılır.

Son illər ölkədə geniş müzakirə olunan məsələlərdən biri də klasterlərdir. Yəni ölkə sənayesində klasterlərin formalaşdırılması və inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulmaqdadır. Klaster həm оnu əhatə edən sahələrin bir-biri ilə əlaqələrini möhkəmləndirir, həm də həmin sahələrin inkişafına təkan verir. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, ölkə iqtisadiyyatının, sənayenin inkişafında klasterlərin rolu danılmazdır. Belə ki, klaster müəyyən bir coğrafi ərazidə yerləşən, tamamlayıcı, ortaq xüsusiyyətlərə malik müəssisələrin və əlaqəli institutların toplusudur. Daha dəqiq desək, son məhsul istehsal edən müəssisələr, təchizatçı firmalar, əlaqədar xidmət sahələri, elmi-tədqiqat institutları və digər qurumlar adətən klasteri təşkil edən əsas subyektlər hesab olunur.

5 noyabr 2012. Azərbaycan Prezidenti “Yüksək Texnologiyalar Parkının yaradılması haqqında” Fərman imzaladı. Burada əsas məqsəd iqtisadiyyatın davamlı inkişafını və rəqabət qabiliyyətinin artırılmasını, müasir elmi və texnoloji nailiyyətlərə əsaslanan informasiya və kommunikasiya texnologiyaları sahələrinin genişləndirilməsini, elmi tədqiqatlar aparılmasını və yeni informasiya texnologiyalarının işlənilməsi üzrə müasir komplekslər yaradılmasını təmin etməkdir. Bu Fərmana əsasən, Sumqayıt şəhərində Yüksək Texnologiyalar Parkı yaradıldı. Daha sonra sənaye və texnopark rezidentlərinə 7 il müddətində vergi və gömrük güzəştlərinin tətbiq edilməsini nəzərdə tutan Fərman imzalandı.

Şübhə yoxdur ki, bu cür addımlar ayrı-ayrı ərazilərdə sənaye müəssisələrinin inkişafına, rəqabət qabiliyyətli, ixrac yönümlü məhsulların istehsalının artmasına, bütövlükdə ölkənin kompleks sosial-iqtisadi inkişafına gətirib çıxaracaqdır.

Hazırda bir sıra universitetlər tərəfindən bu istiqamətdə addımlar atılır. Artıq universitetlərdə texnoparklar qurulur. Bu tipli texnoparkların yaradılması və ölkə rəhbərliyi tərəfindən dəstəklənməsi yaxın gələcəkdə bir sıra innovativ məhsulların hazırlanmasına gətirib çıxaracaqdır. Müxtəlif istiqamətli texnoparkların ölkə iqtisadiyyatında rolunu təsəvvür etmək üçün dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinə nəzər yetirmək kifayətdir. Belə ki, bu kimi texnoparklarda milyardlarla dollarlıq innovativ məhsul istehsal edilir və dünya bazarlarına ixrac olunur.

Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı ilə 2013-cü il Azərbaycanda “İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları ili” elan edildi.

2 aprel 2013-cü il. Azərbaycan Prezidenti “Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinin tabeliyində İnformasiya Texnologiyalarının İnkişafı Dövlət Fondu haqqında Əsasnamə”nin təsdiq edilməsi haqqında Fərman imzaladı.

13 noyabr 2013-cü il. Prezidentin digər Fərmanı ilə Ankara şəhərində imzalanmış “Azərbaycan Respublikasının Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyi və Türkiyə Respublikasının Elm, Sənaye və Texnologiya Nazirliyi arasında elm, texnologiya, sənaye və sahibkarlıq sahələrində əməkdaşlığın gücləndirilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu” təsdiq edildi.

Rabitə və yüksək texnologiyalar naziri Əli Abbasov gələcək 5 ilin əsas hədəflərindən danışarkən qeyd etmişdir ki, “2013-cü ildə İKT sektorunun artım tempi ənənəvi olaraq ümumdünya orta göstəricisini təxminən iki dəfə üstələyərək 14 faiz təşkil edib və sahə üzrə ümumi gəlirlər 2 milyard dolları ötüb”.

Nəhayət, Prezident İlham Əliyev 2014-cü ilin “Sənaye ili” elan edilməsi haqqında Sərəncam imzaladı.

Beləliklə, 2013-cü il Azərbaycanda “İnformasiya-kommunikasiya texnologiyaları ili”, 2014-cü il “Sənaye ili” elan olunmuşdur. Həyata keçirilən bu layihələr və onların gözlənilən davamı belə bir fikir yürütməyə əsas verir ki, ölkəmizin S2B modeli istiqamətində ardıcıl surətdə irəliləməsi iqtisadiyyatın hərtərəfli inkişafına gətirib çıxaracaqdır.