hörmətli Baş nazir, əziz dostlar!

Mən çox şadam ki, yenidən qardaş ölkədəyəm.

Bildiyiniz kimi, Azərbaycanda ötən ay keçirilmiş prezident

seçkilərindən sonra mən ilk rəsmi səfərimi Türkiyəyə edirəm. Bu, əlbəttə ki, təbii haldır. Ancaq bununla bərabər, bu, bizim münasibətlərimizin nə qədər yüksək səviyyədə olmasını göstərir. Həqiqətən, Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri dünyada bir örnəkdir. İnanmıram ki, dünyada tapılsın başqa ölkələr ki, onların arasında münasibətlər belə səmimi, belə gözəl olsun. Bizim münasibətlərimiz dərin tarixi köklər üzərində qurulubdur. Əsrlər boyu bizim xalqlarımız birlikdə yaşamış, yaratmışlar. Ancaq sonralar dünyada gedən proseslər nəticəsində biz bir-birimizdən ayrı düşmüşdük. Yalnız Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri qurulmağa başlamışdır. Bu gün iki müstəqil ölkə bir-birinə dəstək verməklə, ikitərəfli münasibətlərin inkişafına xidmət göstərir, eyni zamanda bölgədə gedən proseslərə bizim təsir imkanlarımız güclənir.

Bizim münasibətlərimiz çoxşaxəlidir. Siyasi əlaqələr çox yüksək

səviyyədədir, birgə imzalanmış sənədlər çox gözəl hüquqi baza yaradır. İqtisadi sahədə ticarət dövriyyəsi artır və çoxlu türk şirkətləri Azərbaycanda, Azərbaycan şirkətləri Türkiyədə fəaliyyət göstətir. Bu gün biz artıq qarşılıqlı sərmayələrdən danışa bilərik. Bu da çox önəmlidir. Azərbaycana qoyulan sərmayələr bizim iqtisadiyyatımızı gücləndirir və biz çox şadıq ki, bu sərmayələrin böyük hissəsi Türkiyədən gəlir. Son müddət ərzində Azərbaycan şirkətləri də Türkiyəyə sərmayə qoymağa başlamışdır. Bu, bir tərəfdən Azərbaycanın artan imkanlarını göstərir, digər tərəfdən, yenə də demək istəyirəm ki, bütün bunların təməlində bizim aramızda olan dostluq, qardaşlıq münasibətləri dayanır.

Xəzər dənizinin təbii ehtiyatları dünya enerji bazarı üçün yeni mənbədir və bunun önəmi getdikcə artacaqdır. Bu mənbənin başında biz dayanmışıq və əlbəttə ki, bunun gözəl nəticələrini biz ondan sonrakı layihələrdə də görürük. Biz “Şahdəniz” layihəsinin uğurla icra olunmasını birlikdə qeyd etmişik. Bu gün Azərbaycan qazı Türkiyə bazarına daxil olur. Bir neçə il bundan əvvəl Azərbaycan təbii qazın idxalı ilə məşğul idi. Bu gün biz bunu ixrac edirik və ilk növbədə, qardaş Türkiyəyə ixrac olunur. Əminəm ki, növbəti illərdə Azərbaycanda qaz ehtiyatlarının işlənilməsi nəticəsində biz buna daha da böyük həcmdə nail olacağıq. Biz öz siyasətimizlə, öz layihələrimizlə bir-birimizi gücləndiririk və belə də olmalıdır. Belə olan halda, bölgədə və dünyada bizim imkan dairəmiz daha da genişlənəcək, təsir imkanlarımız artacaqdır. O cümlədən, iqtisadi və enerji siyasətimizin uğurla aparılması ilə biz öz siyasi maraqlarımızı daha da dolğun şəkildə müdafiə edəcəyik.

Bu gün biz Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun tikintisi ilə məşğuluq. Bu da tarixi bir layihədir ki, Türkiyə və Azərbaycan üzərindən Avropanı Asiya ilə birləşdirəcəkdir. Türkiyəni Azərbaycanla dəmir yolu ilə birləşdirəcəkdir. Bunun çox böyük tarixi və əlbəttə ki, iqtisadi və siyasi önəmi vardır.

Bütün bu layihələr, deyə bilərəm ki, son illər ərzində tamamlandı. Mən xatırlayıram, dörd il bundan əvvəl, 2004-cü ildə bu kürsüdən Məclis qarşısında çıxış edərkən, bu layihələr barədə danışarkən onların uğurlu icrası haqqında fikirlər söyləmişdim. Ancaq o zaman nə Bakı-Tbilisi-Ceyhan, nə Bakı-Tbilisi-Ərzurum, nə də ki, Bakı-Tbilisi-Qars layihələri nə icra olunmuşdu, nə də ki, icrası başlanmışdı. Bu gün isə bunlar reallıqdlr. Biz tarix baxımından qısa müddət ərzində, müştərək səylərlə, birgə iradə ilə dostluğumuzun, qardaşlığımızın möhkəmlənməsi ilə bunu bacardıq. Mən heç şübhə etmirəm ki, bundan sonra qarşıda duran bütün məsələlər eyni uğurla həll olunacaqdır.

Cənubi Qafqazda yaşanan son gərgin hadisələr bir daha onu göstərir ki, bu bölgədə sülh çox həssas məsələdir. Bölgədə, əslində, sülh bərqərar olunmayıbdır. Atəşkəs rejimi mövcuddur. O da imkan vermir tam əminliklə deyək ki, artıq vəziyyət sabitləşibdir. Cənubi Qafqazda və ümumən bölgədə ən böyük təhlükə mənbəyi Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsidir. Uzun illərdir ki, münaqişə öz həllini tapa bilmir. İyirmi ilə yaxındır ki, Azərbaycan torpaqları işğal altındadır. Ermənistanın Azərbaycana qarşı işğalçılıq siyasəti, etnik təmizləmə siyasəti Azərbaycan torpaqlarının 20 faizinin işğal olunması, 1 milyondan artıq azərbaycanlının öz doğma torpaqlarında qaçqın, köçkün vəziyyətinə düşməsi ilə nəticələnibdir. Bizim ərazi bütövlüyümüz pozulubdur. Bütün beynəlxalq hüquq normalarını pozan Ermənistan, əfsuslar olsun, hələ ki, beynəlxalq davranış qaydalarına riayət etmir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şurasının 4 qətnaməsini icra etmir. Bu qətnamələrdə Ermənistan qüvvələrinin Azərbaycan torpaqlarından qeyd-şərtsiz çıxarılması nəzərdə tutulubdur. Bu yaxınlarda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisində Türkiyənin dəstəyi ilə qəbul olunmuş qərar erməni silahlı qüvvələrinin torpaqlarımızdan çıxarılmasını tələb edir. O qərar da icra olunmur. Yəni biz burada beynəlxalq hüquq normalarına olan laqeyd münasibəti görürük. Biz ümid edirik ki, bölgədə yaranan yeni vəziyyət münaqişə ilə bağlı olan və məşğul olan bütün tərəfləri daha da fəallaşdıracaqdır. Ümid edirəm ki, Ermənistanın yeni rəhbərliyi bölgədə gedən prosesləri düzgün təhlil edəcək və yeni yaranmış reallıqlarla barışmalı olacaqdır. Bunun nəticəsində Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi öz həllini tapa bilər.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa olunacaqdır və işğaldan, etnik təmizləmə siyasətindən əziyyət şəkən Azərbaycan vətəndaşları öz doğma torpaqlarına qayıda biləcəkdir. Bunu etmək üçün əlbəttə ki, Ermənistan tərəfi siyasi iradə göstərməli və beynəlxalq hüquq normalarına tam şəkildə riayət etməlidir.

Son aylar ərzində bölgədə gedən proseslər, göstərilən təşəbbüslər, Türkiyə tərəfindən irəli sürülmüş təşəbbüs, ondan sonra Rusiyada üç ölkənin prezidentlərinin görüşü və bu görüş nəticəsində qəbul edilmiş siyasi Bəyannamə bizim nikbinliyimizi bir az artırır. Çünki o Bəyannamədə, ilk növbədə, məsələnin beynəlxalq hüquq normaları əsasında həll olunması qeyd edilir. Digər tərəfdən, Bəyannamədə məsələnin mərhələli yollarla həll edilməsi təsdiq olunur.

Bu, həmişə Azərbaycanın mövqeyini əks etdirmişdir.

Biz həmişə demişik ki, məsələ mərhələli yollarla həll olunmalıdır. İlk növbədə, işğal edilmiş ərazilər işğalçı qüvvələrdən boşaldılmalı, Azərbaycan vətəndaşları o bölgələrə qayıtmalıdırlar. Ondan sonra Dağlıq Qarabağın gələcək statusu haqqında söhbət aparıla bilər. Ancaq o da aydındır ki, bu status, gələcək status Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmalıdır.

Bir sözlə, bu məsələnin həll olunmaması, əlbəttə ki, bölgədə əlavə gərginliyin böyüməsinə gətirib çıxarır. Ancaq bununla, bərabər, biz hesab edirik ki, atılan addımlar və gələcəkdə atılacaq addımlar məsələnin həllinə gətirib çıxara bilər. Bir daha demək istəyirəm ki, Türkiyənin bu işlərə çox ciddi yanaşması bizi çox sevindirir, ruhlandırır. Biz Türkiyənin mövqeyini bəyənirik, dəstəkləyirik və əminəm ki, növbəti aylarda biz yeni siyasi addımların şahidi olacağıq.

Bütövlükdə, bir daha demək istəyirəm ki, bölgədə sülh vəziyyətinin yaranması bizim birgə fəaliyyətimizdən asılıdır. Bizim birgə fəaliyyətimiz təkcə bölgədə gedən proseslərlə məhdudlaşmır. Biz bu gün beynəlxalq müstəvidə öz səylərimizi birləşdiririk. Bütün beynəlxalq təşkilatlarda Türkiyə və Azərbaycan vahid mövqedən çıxış edir. Bu fürsətdən istifadə edərək, mən bu yaxınlarda Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şurasına qeyri-daimi üzv seçilməsi münasibətilə Türkiyəni, bütün türk xalqını ürəkdən təbrik etmək istəyirəm. Bu, böyük qələbədir, böyük uğurdur. Bu, sizin uğurunuzdur, bu, bizim uğurumuzdur.

Biz, eyni zamanda, xaricdə yaşayan soydaşlarımızın birgə fəaliyyəti üçün də əməli-praktik işlər görürük. Azərbaycanda keçirilmiş Türkiyə-Azərbaycan diaspor təşkilatları rəhbərləri forumunun nəticələrini biz çox yüksək qiymətləndiririk. Xaricdə yaşayan soydaşlarımız indi vahid mövqedən çıxış edirlər, birgə tədbirlər keçirirlər. Ölkələrimiz, xalqlarımız haqqında dəqiq, dolğun, ədalətli məlumatı çatdırırlar. Bəzi hallarda bizim haqqımızda süni şəkildə yaradılan mənfi rəy bizim maraqlarımıza təsir göstərir. Əminəm ki, biz xaricdəki diaspor təşkilatlarının birgə fəaliyyəti nəticəsində ölkələrimiz, xalqlarımız, xalqlarımızın tarixi, mədəni irsi, zəngin mədəniyyəti haqqında dünya birliyinə daha dolğun məlumatın çatdırılmasına nail olacağıq. Biz buna çox böyük önəm veririk və mən çox şadam ki, birgə səylərimiz, təkcə ikitərəfli müstəvidə deyil, eyni zamanda, bütün dünyada özünü göstərir.

Biz yaranmış vəziyyətə, əlbəttə ki, reallıq nöqteyi-nəzərindən yanaşmalıyıq. Bu gün reallıq belədir ki, Türkiyə və Azərbaycanın güclənməsi, bizim iqtisadi və siyasi potensialımızın artması nəticəsində bölgədə yeni vəziyyət yaranıbdır. Biz bu gün Xəzər dənizi-Qara dəniz əməkdaşlıq çərçivələrini genişləndiririk. Deyə bilərəm ki, bu gün enerji təhlükəsizliyi məsələləri dünyanın gündəliyində ön sıralardadır. Bu gün nəqliyyat təhlükəsizliyi məsələləri uğurla həll edilir. Bütün bu işlərdə Türkiyə və Azərbaycanın mövqeyi həlledici rol oynayır. Bizim birliyimizdən həm gələcəyimiz asılıdır, həm bölgədə gedən proseslər asılıdır, həm də ki, ölkələrimizin artan siyasi çəkisi və bunun nəticəsində bizim maraqlarımızın daha dolğun şəkildə müdafiə olunması asılıdır.

Mən çox şadam ki, Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri yüksələn xətlə inkişaf edir, davam edir. Mənim bu səfərim bunun əyani sübutudur. Bizim aramızda çox səmimi dostluq münasibətləri vardır. Biz bu münasibətlərə çox böyük önəm veririk, onları çox vacib amil hesab edirik. Mən şübhə etmirəm ki, növbəti illərdə bizim birgə səylərimiz ölkələrimizi daha da gücləndirəcəkdir.

Hörmətli millət vəkilləri, bu gün mən, eyni zamanda, Azərbaycanda son illər ərzində gedən proseslər haqqında da sizə qısaca olaraq öz fikirlərimi bildirmək istəyirəm. Son beş il ərzində Azərbaycan uğurlu yol keçmişdir. Azərbaycanda siyasi islahatlar çox uğurla aparılmışdır. Azərbaycan dünya birliyinə uğurla inteqrasiya etmişdir. Bizim dünya birliyinə inteqrasiya siyasətimiz çox aydındır, çox dəqiqdir. Bizim üçün, tariximiz üçün, millətimizin mentaliteti üçün məqbul olan bütün müsbət təcrübələri Azərbaycanda tətbiq etməyə çalışırıq. İstər iqtisadi, istər siyasi, yaxud da ki, sosial sahədə. Biz öz gələcəyimizi dərin və zəngin tarixi köklər üzərində qururuq. Bizim üçün milli-mənəvi dəyərlərimiz, ənənələrimiz başlıca rol oynayır. Bu möhkəm mənəvi zəmin üzərində Azərbaycan müasirləşir, yeniləşir və Azərbaycanda aparılan siyasi və iqtisadi islahatlar ölkəmizi gücləndirir.

Bizim müstəqillik tariximiz birmənalı olmamışdır. Müstəqilliyimizin ilk illəri Azərbaycan üçün çox ağır keçmişdir. Hətta deyə bilərəm ki, ilkin mərhələdə bizim gələcək müstəqilliyimiz şübhə altına düşmüşdü. Ölkədə gedən xoşagəlməz proseslər, daxili çəkişmələr, hətta vətəndaş müharibəsi, torpaqlarımızın bir hissəsinin işğal altına düşməsi və bütövlükdə qeyri-sabit vəziyyət Azərbaycanın gələcəyini qeyri-müəyyən edirdi. Ancaq bu gün biz gələcəyə çox böyük ümidlərlə, çox böyük nikbinliklə baxırıq. Azərbaycan bu gün tam şəkildə müstəqil siyasət aparır. Bizim müstəqil siyasət aparmaq imkanlarımız möhkəm iqtisadi əsas üzərində qurulubdur. Çünki iqtisadi müstəqillik olmasa, siyasi müstəqillikdən söhbət etmək mümkün deyildir. Bu gün müstəqil siyasət aparmaqla Azərbaycan bölgədə öz mövqelərini möhkəmləndirir. Bizim xoşməramlı təşəbbüslərimiz rəğbətlə qarşılanır. Son illər ərzində Azərbaycanda siyasi islahatların dərinləşməsi, demokratiyanın inkişafı istiqamətində çox böyük işlər görülüb və bütün dünya bunun şahididir.

Bununla bərabər, iqtisadi islahatlar uğurla aparılır. Bəli, Azərbaycanın çox zəngin təbii ehtiyatları vardır. Neft, qaz və başqa təbii ehtiyatlarımız Azərbaycanın uğurlu inkişafını, ən azı, növbəti 100 il ərzində təmin edəcəkdir. Bütün hesablamalar göstərir ki, təbii qaz ehtiyatları, ən azı, 100 il müddətində bizə kifayət edəcəkdir. Amma bununla bərabər, uğurlu enerji siyasətinin aparılması ilə bərabər, biz iqtisadiyyatın digər sahələrinin inkişafına çox böyük diqqət göstəririk. Bu gün iqtisadiyyatımız çoxşaxəlidir. Qeyri-neft sektorunun inkişafına böyük önəm verilir.

Azərbaycanda son beş il ərzində sənaye istehsalı təxminən 3 dəfə artıbdır. Azərbaycanda böyük maliyyə resursları yaradılır. Bu gün bizim maliyyə resurslarımız təxminən 20 milyard dollara bərabərdir. Son beş il ərzində büdcə xərcləri 10 dəfə artıbdır. Sosial ödəmələr 10 dəfə, minimum əmək haqqı 8 dəfə, orta əmək haqqı 4 dəfə artıbdır. Demək olar ki, Azərbaycanda işsizlik problemi əsasən həll olunmuşdur. Son beş il ərzində 740 min yeni iş yerləri açılmışdır və onların tam əksəriyyəti bölgələrdə, qeyri-neft sektorundadır. Biz Dünya Bankı ilə birlikdə yoxsulluğun azaldılması üçün çox vacib addımları atırıq və son beş il ərzində Azərbaycanda yoxsulluğun səviyyəsi 49 faizdən 16 faizə düşmüşdür. Bu, bir tərəfdən, Azərbaycanda gedən sosial siyasətin əlaməti kimi göstərilə bilər, digər tərəfdən,- o da çox önəmlidir, - onu göstərir ki, Azərbaycanda neftdən gələn gəlirlər cəmiyyətdə ədalətli şəkildə bölünür, tam şəffaflıq təmin olunubdur. Əminəm ki, növbəti illərdə bütün bu uğurlu nəticələr davam edəcəkdir.

Əlbəttə ki, problemlər də var, hər bir ölkədə olduğu kimi, Azərbaycanda da bu problemlər var. Biz bu problemlərin həlli üçün çalışırıq. Hər bir sahə üçün xüsusi proqramlar icra olunur və son beş il ərzindəki uğurlu fəaliyyətimiz deməyə əsas verir ki, gələcəkdə də bu müsbət meyillər davam edəcək, Azərbaycan daha da güclənəcək, müasirləşəcək və dünya birliyində daha da möhkəm yer tutacaqdır.

Bütün bunları etmək üçün həm siyasi iradəmiz, konkret proqramlarımız var, həm də bizim dostlarımız var. Dünyada bizim dostlarımızın sayı artır. Ancaq bu dostların arasında, həmişə olduğu kimi, Türkiyənin xüsusi yeri, xüsusi rolu var. Mən əminəm ki, bundan sonra da Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri, dostluq, qardaşlıq üzərində qurulan münasibətlər daim inkişaf edəcək, xalqlarımıza sülh, rifah, əmin-amanlıq gətirəcəkdir.

Əziz dostlar, mənə bu fürsəti verdiyinizə görə sizə bir daha öz dərin minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Əmin olduğumu bildirmək istəyirəm ki, Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri uğurla inkişaf edəcəkdir.

Yaşasın Türkiyə-Azərbaycan dostluğu, qardaşlığı!

X X X

Millət vəkilləri Azərbaycan Prezidentinin nitqini ayaqüstə alqışladılar.

Türkiyənin Baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan dövlətimizin başçısının nitqini parlamentin iclas salonunda dinləmişdir.