Bakı, 4 noyabr, AZƏRTAC

Bir çox xalqlarda mənaca bənzər atalar sözü var: “Yüz dəfə eşitməkdənsə, bir kərə görmək yaxşıdır”. Çinlilərin də buna oxşar atalar sözü var. Bu yaxınlarda Çinin Bakıdakı səfirliyinin dəvəti ilə bu ölkəyə səyahət edən 12 azərbaycanlı jurnalist bu sözlərin doğruluğuna bir daha əmin oldu. Səfər Sintszyan - Uyğur muxtar rayonunun paytaxtı Urumçi şəhərindən başladı.

Çin torpağında olduğumuz ilk dəqiqədən bizim təəccübümüzə səbəb olan iki şey oldu: ilk növbədə, ən yeni texnologiyalarla təchiz edilmiş Urumçi aeroportu; burada hər şey müxtəlif nəzarət prosedurları zamanı insan amilini minimuma endirmək üçün nəzərdə tutulub.

Təəccüb doğuran daha bir amil isə aeroportun ətrafında olan ideal təmizlik idi. Dünyanın bir çox paytaxtlarının hava limanında da belə təmizliyə rast gəlmək çətindir, Urumçi isə Çinin yalnız bir vilayətinin mərkəzidir.

Çin qədim tarixə, mədəniyyətə və ənənələrə malik olan böyük, çoxmillətli ölkədir. Bir həftə ərzində ona bələd olmaq mümkün deyil. Urumçi aeroportundan şəhərə aparan yol böyük bir inşaat meydançasını xatırladır. Burada fəaliyyət göstərən fabrik, zavod, göydələnlər ilə yanaşı, yüzlərlə yeni binanın, yolların tikintisi də davam edir. Bu işlər torpağın hər qarışının yaşıllaşdırılması fonunda aparılır.

Çinli dostlarımız bizi böyük qonaqpərvərliklə qarşıladılar. Hər yerdə gülümsəyən insanlar, ənənəvi gözəl və nəzakətli rəftar gördük.

Çinə səfərimizin proqramını tərtib edənlər bizim üçün bir dəqiqə də asudə vaxt qoymamışdılar. Səfərin gündəliyi sərgilər, rəsmi şəxslərlə görüşlər, ləziz təamların dequstasiyası ilə zəngin idi. Bu ölkənin mədəniyyəti, fəlsəfəsi ilə təmas, həmçinin sadə insanlarla görüş zamanı Çin cəmiyyətinin necə rəngarəng və təkrarsız palitrası olduğuna əmin olduq.

Əyalətdən meqapolisə

Azərbaycanlıları bir çox xalqların nümayəndələrinin, habelə müxtəlif dinlərə mənsub olan insanların dostluq və qardaşlıq mühitində yaşadığı çoxmillətli ölkə amili ilə təəccübləndirmək çətindir. Biz Urumçidə məhz belə bir rəngarəngliyin şahidi olduq. Burada çinlilərlə yanaşı, uyğurlar, qazaxlar, qırğızlar, özbəklər və digər xalqlar sülh və əmin-amanlıq şəraitində yaşayırlar. Urumçi bazarında biz bu xalqların nümayəndələri ilə rastlaşdıq. Onların türk dilləri qrupuna daxil olan dilinə azacıq bələd olduğumuz üçün zarafatlarına qulaq müsafir olduq, bizi özlərinin bişirdiyi təzə çörəyə qonaq etdilər. Çinlilər öz şəhərlərini, mağazalarını, bazarlarını, evlərini xüsusi zövqlə bəzəyirlər. Nağıllarda gördüyümüz gözəl yerləri xatırladan bu bazar çiçəklərlə bəzədilmişdi.

Azərbaycan jurnalistlərinin vilayətin xarici işlər dəftərxanası tərəfindən təşkil olunmuş çinli həmkarları və Kommunist Partiyasının Sintszyan - Uyğur muxtar rayonunu üzrə departament rəisinin müavini Syuy Quysun ilə görüşləri maraqlı və yaddaqalan oldu.

Görüş əsnasında cənab Syuy əsas diqqəti terrorizm və ekstremizm ilə mübarizəyə yönəltdi. O qeyd etdi ki, ötən əsrin 90-cı illərindən 2016-cı ilədək bu regionda bir sıra terror aktları törədilib. Dini ekstremizmin yayılması, regionun kənar güclər tərəfindən qızışdırılması, baş verən yerli hadisələrin xarici KİV-lərdə düşməncəsinə və qərəzli işıqlandırılması Çinin nüfuzuna böyük xələl gətirib. Onun sözlərinə görə, Çin üçün çətin olan həmin illərdə təlim mərkəzlərinin açılması və insanların ixtisaslara yiyələnməsi bu problemin həllinə kömək etdi. Radikal dairələrin təsiri altına düşən həmin insanları bu mərkəzlərdə yerləşdirdilər, onlar ixtisas əldə etdilər və öz baxışlarını dəyişdilər.

Vilayət rəsmisi qeyd edib ki, həmin mərkəzlərin hansısa toplama düşərgələri kimi təqdim edilməsi anti-Çin təbliğatının təzahürüdür.

Azərbaycanlı jurnalistlər, öz növbəsində, xalqımızın 30 il ərzində erməni terroruna və separatçılığına məruz qaldığını, Ermənistan hərbçilərinin bütöv şəhərləri və kəndləri məhv etdiyini diqqətə çatdırdılar və Çinin bu problemini başa düşdüklərini söylədilər. Bu illər ərzində Qərb KİV-ləri Azərbaycana qarşı qarayaxma kampaniyası aparıb, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin mahiyyətini təhrif ediblər. Sevindirici haldır ki, Bakı və Pekin daim bir-birinin ərazi bütövlüyünü dəstəkləyiblər.

Cənab Syuy kədərlə bildirdi ki, Qərb KİV-ləri Çin hökumətinin terrorla mübarizədə səylərini qeyri-obyektiv qiymətləndirib, bu isə Sintszyan - Uyğur muxtar rayonunun turizm sənayesinə mənfi təsir göstərir. Əcnəbi turistlər ehtimal edilən terror aktlarından qorxaraq, bəzən bu rayona səfərdən imtina edirlər.

Bu regionun turizm üçün böyük imkanları var. Muxtar rayonun ərazisi 1 665 000 kvadrat kilometrdir. Burada Tyan-Şan dağ silsiləsi, göllər və çaylar, möhtəşəm fauna və flora, füsunkar təbiət mənzərələri insanı heyran edir. Rayonun təbiətini əks etdirən çarxa baxdıqda, çinli məmurun kədərini anlaya bilirsən. O, öz torpağı ilə fəxr edir və təəssüflə bildirir ki, müxtəlif ölkələrdən olan insanlar bu ərazini ziyarət etmirlər.

Azərbaycanlı jurnalistlər Şəhər Planlaşdırma Muzeyini, terrorizm və ekstremizmlə mübarizəyə həsr olunmuş sərgini, Sintszyan İncəsənət İnstitutunu, GAC avtomobil istehsalı qrupunun Sintszyan filialını və “Asia İnnovative Energy” ASC-nin ziyarət etdilər. Onlara məlumat verildi ki, Çin hökumətinin əsas investisiyaları məhz sosial sahəyə yönəldilib. Əgər əvvəllər Sintszyan - Uyğur muxtar rayonu iqtisadi və texnoloji cəhətdən Çinin digər əyalətlərindən geri qalırdısa, bu gün bütün istiqamətlərdə sürətli inkişaf templəri müşahidə edilir. Yerli əhali, biznesmenlər, sərmayələr üçün yaradılan əlverişli mühit göz qabağındadır.

Sintszyan sürətli templərlə inkişaf edir. Son illərdə rayonun yerli büdcəsinin 70 faizi əhalinin rifahının yüksəldilməsinə və hərtərəfli inkişaf tədbirlərinin həyata keçirilməsinə yönəldilib. Əgər əvvəllər Urumçi əyalət şəhərləri kateqoriyasına daxil edilirdisə, indi bu şəhər müasir memarlığı və infrastrukturu, göydələnləri, çoxsaylı müəssisələri, otelləri, ecazkar təbii landşaftı olan böyük meqapolisdir.

Tyan-Şanın incisi

Şəhər Planlaşdırma Muzeyində olan jurnalistlər rayonun tarixi və inkişaf mərhələləri haqqında geniş məlumatlar aldılar. Muzeyin kompleksi nəhəng binadan ibarətdir, çiçək formasında inşa edilib və onun ləçəkləri şəklində altı korpusa bölünür. Burada, həmçinin Bədii Teatr, Təsviri İncəsənət sərgisi, Musiqi mərkəzi və bir çox maraqlı müəssisələr yerləşir.

Muzeyin ekspozisiyası elə qurulub ki, qonaqlar əvvəlcə qədim dövrlərin ab-havasına qərq olur və ekskursiyanı müasir reallıqlarla başa vururlar. Böyük İpək Yolu dövrünün nümayişi məqamı da çox maraqlı idi.

Sintszyan İncəsənət İnstitutu jurnalistlərin böyük marağına səbəb oldu. Burada təqdim edilən musiqi alətləri forma və adlarına görə Azərbaycan xalq alətləri ilə eynidir. Bizə Çin mədəniyyəti haqqında ətraflı məlumat verildi. Sonra yerli musiqiçilərin ifasında bizim mahnıları xatırladan xalq nəğmələri səsləndirildi.

Hazırda Çinin avtomobil sənayesi çox sürətli templərlə inkişaf edir. Bir çox şəhərlərin küçələrində bu ölkənin istehsalı olan avtomobilləri görmək olar. Azərbaycanlı jurnalistlərə Çinin avtomobil sənayesi müəssisələrindən birində istehsal prosesi ilə tanış olmaq imkanı yaradıldı. Quançjou şəhərində yerləşən “GAC Group”un yerli filialına maraqlı ekskursiya zamanı biz həmin avtomobillərin konveyerdən çıxması prosesini müşahidə etdik.

Dünyada səyahətçilərin getmək istədiyi xüsusi yerlər var. Onlardan biri də Tyan-Şanda yerləşən Tyançi gölüdür. Bu göl Tyan-Şan Milli parkının ərazisində, yüksək dağların əhatəsində yerləşir və Urumçidən təxminən 2 saatlıq məsafədədir. Gölün adı “səma gölü” mənasını verir və onu Tyan-Şanın incisi adlandırırlar. Bu göl ətrafındakı landşaftla birlikdə bizim Göygölü xatırladır, amma bizimki miqyasına görə ondan kiçikdir.

Sintszyan - Uyğur muxtar rayonunun sakinləri bizə yüksək səviyyədə qonaqpərvərlik göstərdilər. Rəsmi şəxslər, sadə vətəndaşlar, otel işçiləri, satıcılar, sürücülər, ofisiantlar və digər sakinlər bizi xoş sözlərlə, təbəssümlə qarşılayırdılar. Onların dediklərini başa düşməsək də, mimikalarından səmimi münasibətlərini anlamaq olurdu. Cənab Syuya sual verdik ki, hər yerdə bu cür ideal təmizliyi necə təmin edirsiniz? O, ətrafdakı məmurlara tərəf baxaraq, sanki bunun onların xidməti olduğuna işarə etdi. Hərçənd, sonra diplomatik şəkildə dedi: “Bu təmizlik yerli sakinlərin mentaliteti və əlbəttə, kommunal xidmətlərin əməkdaşlarının zəhməti sayəsində mümkün olur”.

Əlbəttə, Çin çox böyük ölkədir və onun çoxlu rayonları var. Biz Sintszyanda çoxmillətli Çinin kiçik modelini gördük. Burada bütün sakinlər dostluq və sevgi mühitində yaşayırlar.

Ziyadxan Həsənov

Urumçi-Bakı