Bakı, 16 noyabr, AZƏRTAC

Tarixi günlər yaşayırıq...

İllərboyu həsrətlə yaşadığımız o gün gəlib çatdı. Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə şanlı Azərbaycan Ordusu Qarabağı, o cümlədən Şuşanı yağı düşməndən azad etdi. Həmin gün Azərbaycan tarixinə qızıl hərflərlə yazıldı!

Bu fikirlər sənətşünaslıq üzrə elmlər doktoru, professor İradə Köçərlinin “#gəlirik, Kağan dağlar” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. AZƏRTAC məqaləni təqdim edir.

30 il... Ömrümüzdən alınan üç onillik. Bu illəri itirilmiş qürurumuzla yaşamağa məhkum olduq. Ağladıq, sızladıq, özümüzü qınadıq.

Çox sözlər eşitdik. Çox təhqirlərə dözdük. Səbir etdik. Biri “alverçi”, biri “qoyun” dedi. Ancaq bilmədilər ki, o “xırda alverçi” - üstü nimdaş, çox vaxt uşaq qədər saf və sadəlövh, gecə-gündüz, soyuq-isti bilmədən evinə çörək qazanan, ancaq mənən güclü, vətənpərvər oğullar sabah əlinə silah alıb şirə, pələngə dönəcək, işğalçının cavabını verəcək. Döyüş meydanında boz qurda çevrilib yadelli əsgəri parçalayacaq. Dişi, dırnağı ilə qayalara dırmaşacaq, sərrast atəşlə düşməni “gorbagor” edəcək, canı-qanı bahasına doğma yurdunu azad edəcək.

Bu illər ərzində həyatımızda xoş günlərimiz, uğurlarımız da oldu. Ancaq Qarabağ dərdi hər dəfə sevincimizə bir kədər pərdəsi saldı. Ürəkdən sevinməyə qoymadı.

İnamın, ümidin sanki sınacağı bir anda - o Böyük Gün gəldi!

Zəfər çaldıq! Tarix yazdıq! Ulu Tanrıya şükürlər olsun! 30 ilin düyününü 44 günün içində açdıq və dünyaya səs saldıq! Müzəffər Ali Baş Komandanın dediyi kimi, xalq bir yumruğa döndü, millətindən, dinindən asılı olmayaraq, birləşdi, bütövləşdi. Biz dünyaya ağıl, bilik, güc, mərdanəlik göstərdik. Biz çoxlarının gizli-gizli həsəd apardıqları birlik, xeyirxahlıq, sülhpərvərlik, beynəlxalq qanunlara hörmət nümayiş etdirdik! Həddən artıq mürəkkəb siyasi-ictimai bir şəraitdə və zamanda özümüzü təsdiqlədik. Azərbaycanın savaş tarixinə, dünya hərb tarixinə, dərsliklərə düşəcək şanlı səhifə yazdıq.

Qələbələrimiz sınmış qürurumuzu özümüzə qaytardı. Əyilmiş qəddimizi düzəltdi, bükülmüş boynumuzu dikəltdi. Göz yaşlarımızı sildi. Alçaldılmış, sarsılmış ruhumuzu dirçəltdi!

Şuşa hamımız üçün - bütün Azərbaycan xalqı üçün müqəddəsdir. Lakin biz musiqiçilər üçün Şuşanın öz yeri var. Şuşa Azərbaycanın musiqi beşiyi, mədəniyyət ocağı, dahi Üzeyir bəyin ana yurdudur. Bütün Qafqazın, əslində bütün Şərqin Konservatoriyasıdır. Birmənalı şəkildə demək olar ki, musiqi xəzinəmizin zəngin sənət örnəklərinin əksəriyyəti məhz Qarabağın xanəndə və sazəndələrinin, eləcə də ustad aşıqlarının adı ilə bağlıdır. Azərbaycan milli musiqi irsinin əsas hissəsi məhz Qarabağın payına düşür - desək, yanılmarıq.

Yenə gözüm önündə kitablara, yaddaşlara əbədi həkk olunmuş unudulmaz bir mənzərə canlanır...

Cıdır düzü... İsa bulağı... İçimizə çəkdiyimiz həyat dolu dərin nəfəs... Ruhumuzu oxşayan həzin su şırıltısı... Güllü-çiçəkli təbiət qoynu, bülbüllərin cəh-cəh vurduğu yamyaşıl bir orman, musiqi sədalarının eşidildiyi, dadlı təamların ətrinin yayıldığı bir cənnət-məkan...

Bulaq başında oxuyan Xan... və bu cızdığım tablonun ən parlaq, həyəcanla gözlənilən anı - heyrətamiz “Qarabağ şikəstəsi”nin ürəkləri titrədən zil sədaları... Uca dağların qoynunda havalanan, qəlblərə süzülən, bəzən nikbin, bəzən də kədərlə yüksələn avaz, sehrli bir səs... Bənzərsiz ifa... Və bu səsi heyranlıqla dinləyən böyük bir izdiham.

Bu, Şuşanın səsidir, Qarabağın səsidir. O səs ki, bizi ardınca çəkib aparır. Qəlbimizi təmizləyir, ruhumuzu saflaşdırır, bizi özümüzə tanıdır... Bu, həmin səsin əks-sədasıdır ki, Azərbaycan əsgəri Şuşada otuz ildən sonra Gövhər Ağa məscidində Azan oxuyur, “Qarabağ şikəstəsi” ilə içindəki duyğuları silkələyir, əlinə keçən qarmonu ilə hayqırır, azad edib qucaqlaşdığı Şuşada - evlərdən birində rast gəldiyi royalda sevinclə “Sarı gəlin” havasını çalır, oxuduğu el havalarıyla həyatsevər, qəhrəman ruhunu sərgiləyir.

Vətən müharibəsi xalqımızın üstün keyfiyyətlərini bir daha üzə çıxardı: bitib-tükənməyən yaradıcılıq həvəsini, yumor hissini, həyata nikbin baxışlarını...

Xalq durmadan özünün aşıb-coşan hisslərini ifadə edir, baş verən hadisələrə münasibətini şeirlə, musiqi ilə ifadə edir. Yeni bayatılar, yeni mahnılar, yeni deyimlər, yeni lətifələr və başqa çağdaş folklor nümunələri yaranır. Görün Cabbar Qaryağdının məşhur “İrəvanda xal qalmadı” mahnısının poetik mətni bu günlərdə xalq tərəfindən necə səsləndirilib:

İrəvanda tank qalmadı,

O tank nə tankdı

Qoşa düzdürmüsən.

Tank mənim, torpaq mənim,

Xalxa nə var ki, hara düzdürmüşəm?

MN deyib ki, ora düzdürmüşəm. (MN-Müdafiə Nazirliyi)

Səməd Vurğunun “Qarabağ şikəstəsi” havasında oxunan məşhur misraları isə bu gün aşağıdakı şəkildə zamana uyğunlaşdırılıb:

Ordum keçir Qarabağdan!

Gah o dağdan, gah bu dağdan

Axşamüstü qoy uzaqdan

Havalansın İlham səsi:

Qarabağın Qələbəsi!!!

Və ya:

Ordum keçsin Qarabağdan

Gah Şuşadan, gah Ağdamdan

Axşamüstü Komandandan

Xəbər gəlsin: “Zəfər çaldıq”

Qarabağı tamam aldıq!”

Xan Şuşinskinin dillər əzbəri olan “Şuşanın dağları” mahnısının dili ilə xalqımız öz hisslərini belə ifadə edir:

Şuşanın dağları başı dronlu,

Ətəyi tanklardı, üstü bronlu,

Çatırlar, zabitlər milli poqonlu,

Çatırlar, zabitlər çiyni poqonlu.

Nikol, bu nə qaş-göz, bu nə tel?

Vuracaq əsgərlər, bunu bil!

Gözləyirdik bunu otuz il!

Və nəhayət, Şuşaya, Şuşa qalasına sonsuz məhəbbəti, nisgili, həsrəti ifadə edən qədim bayatının bugünkü təfsiri:

Bu qala, bizim Qala,

Həmişə bizim qala,

Bitdi torpaq həsrəti

#gəlirik, bizim qala!

Bu misraların müəllifinin kim olduğunu bilmirik. Bu nümunələr sosial şəbəkələrdə yayılan postlardan götürülüb. Bu misralarda vətənə sevgi, dərin hikmət, baş verənlərə yerindəcə cavab və incə yumor hissi duyulmaqdadır. Və deməyə bircə söz qalır: Yaşa xalqım, sağol xalqım! Daim yaradan, iti ağıllı, hazırcavab, istedadlar yetişdirən Azərbaycan xalqı.

Yazılmış postlardan biri də diqqətimizi cəlb etdi:

Qafqazlardan əsib gələn yellər bizim yelimiz,

Qırğız, qazax, özbək, Azər bizim dilimiz,

Mosul, Kərkük, Can Qarabağ!

Ellər bizim elimiz,

Haykır Əliyev, Rəis Haykır!

Turan ellər var olsun!

Çalxalansın Qara dəniz!

Tanrı Türkə yar olsun!

Azərbaycan xalqının yaratdığı sənət örnəkləri arasında belə bir nümunə də var: “Kağan dağlar”. Bu hava Şuşa dağları tək uca, sıldırım, keçilməz dağların əzəmətini və onun qədər məğrur olan xalqın gücünü-qüdrətini, yenilməzliyini özündə ifadə edir:

#gəlirik, Kağan dağlar!!!!

P.S. “Kağan dağlar” havası musiqi ictimaiyyətinə ilk dəfə təqdim edilir. Havanın not əlyazması Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Memarlıq və İncəsənət İnstitutunun arxivində saxlanılır. Əlyazmanın müəllifləri görkəmli bəstəkar Cövdət Hacıyev və musiqişünas Məmməd Saleh İsmayılovdur. Not yazısı bəstəkar Əfrasiyab Bədəlbəyli tərəfindən redaktə olunub (Elmi-Tədqiqat Musiqi Kabinetinin materialları).