Gəncə, 15 fevral, AZƏRTAC

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Gəncə Bölməsinin uğurlarının təməli 1981-ci ildə qoyulub. Hələ o vaxt Elmi-Tədqiqat Mərkəzi kimi fəaliyyətə başlayan elm ocağında aparılan tədqiqatlar, qısa vaxtda əldə edilən nailiyyətlər və fəaliyyətin bölgəni əhatə edən uğurları regional mərkəzin yaradılması zərurətini doğururdu. Nəhayət, 1995-ci il aprelin 15-də AMEA Rəyasət Heyətinin qərarı ilə Mərkəzin bazası əsasında Gəncə Regional Elmi Mərkəz yaradıldı.

Ötən tarixə qısa nəzər salan AMEA Gəncə Bölməsinin sədri, akademik Fuad Əliyev AZƏRTAC-ın bölgə müxbiri ilə söhbətində o dövrdə regionlarda elmi müəssisələrin yaradılmasını vaxtı çatmış tarixi zərurət kimi dəyərləndirib. Onun sözlərinə görə, 1970-1980-ci illərdə paytaxtdan kənarda toplanan elmi kadr potensialı, onun inkişafımıza istiqamətləndirilməsi regionlarda elm mərkəzlərinin yaradılması zərurətini doğururdu. Bu məqsədlə ilk addım Naxçıvanda atıldı, Naxçıvan Elm Mərkəzi yaradıldı və orada aparılan elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri digər regionlarda da elmi mərkəzlərin yaradılması ideyasının doğruluğunu sübut etdi. Artıq Azərbaycanın ikinci sənaye və mədəniyyət mərkəzi Gəncə şəhərində də elmi mərkəzin yaradılması zərurətə çevrildi. Çünki qədim şəhərdə ölkə elminə sanballı töhfələr verə biləcək kadr potensialı var idi və onun vahid mərkəzdə birləşdirilməsi zərurəti yaranmışdı. Təsadüfi deyil ki, məsələ tezliklə öz həllini tapdı, 1981-ci ildə Gəncədə Regional Elmi Mərkəzin yaradılması haqqında qərar verildi və bu mərkəzin yaradılması ilə bağlı işlərə başlandı.

Akademik bildirib ki, Regional Elmi Mərkəzin fəaliyyəti ilə elmi araşdırmaların əhatə dairəsi genişləndi, bölgə üzrə elmi potensial, təbii ehtiyatlar, tarixi həqiqətlər və ədəbi irsin tədqiqi və öyrənilməsinin yeni mərhələsi başlandı, tezliklə səmərəli elmi nəticələrə nail olundu. Artıq 2012-ci ildə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə Gəncə Regional Elm Mərkəzinin bazası əsasında AMEA Gəncə Bölməsi yaradıldı və bölmənin nəzdində 7 elmi-tədqiqat institutunun, Nizami Mərkəzinin və Nəbatat Bağının fəaliyyətə başlaması elmi-tədqiqat və elmi təşkilati işlərə, regionda kadr hazırlığına təkan verdi. Ölkə elminin inkişafında əldə olunan uğurlarda Gəncə Bölməsi alimlərinin özünəməxsus payı var. Bu yüksəliş, ölkə elminə verdiyi sanballı töhfələrlə gündəmdə olan AMEA Gəncə Bölməsinin yaradılması ümummilli lider Heydər Əliyevin elmimizin inkişafına diqqət və qayğısının nəticəsidir.

Fuad Əliyev Elm Mərkəzinin möhtəşəm binada yerləşdirilməsi məsələləsindən danışarkən deyib: “Yeni elm ocağının fəaliyyətə başlaması üçün bina məsələsinin həlli ilə bağlı akademik Maqsud Əlizadə Gəncəyə gəldi, şəhər partiya komitəsinin ovaxtkı birinci katibi Həsən Həsənovla geniş fikir mübadiləsi oldu. Həsən Həsənov partiya rəhbəri olsa da elmə, təhsilə maraq göstərən ziyalılardan idi. Mərhum akademik Maqsud Əlizadəyə dedi ki, elm, təhsil millət üçün çox önəmli bir sahədir, elə dövlətin uğurları da elmin inkişafı ilə bilavasitə bağlıdır. Bu iki ziyalı insanın yekdil rəyi məsələnin həllində mühüm rol oynadı və tezliklə öz həllini tapdı. Bu möhtəşəm yaraşıqlı binanın birinci mərtəbəsi tam təmir olunaraq Elm Mərkəzinin ixtiyarına verildi. 1981-ci il mayın 28-də ulu öndər Heydər Əliyevin iştirakı ilə təntənəli açılış mərasimi oldu. Mərasimdə ulu öndər Heydər Əliyevin iştirak etməsi əslində ölkədə elm və təhsilə göstərilən diqqət və qayğının təzahürü idi”.

Akademik qürur hissi ilə vurğulayır ki, bu gün AMEA-nın Gəncə Bölməsinin uğurları məhz Ulu Öndərin xeyir-duasının, elmin inkişafına yönəlmiş uzaqgörən siyasətinin nəticəsidir.

Yeni Mərkəz 3 kimya laboratoriyasının yaradılması ilə fəaliyyətə başlayıb. Artıq 1982-ci ildə ictimai elmlər bölməsi, daha sonra isə tarix və filologiya üzrə kiçik şöbələr yaradılıb. 1984-cü ildə isə avtomatik idarəetmə sistemləri şöbəsi təşkil olunub.

Fuad Əliyev bildirib ki, Regional Mərkəz kimi uğurlu fəaliyyət daha geniş perspektivlərə yol açıb. Əldə olunan nailiyyətlərin nəticəsi olaraq artıq 2012-ci il dekabrın 19-da Prezident İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən Regional Elm Mərkəzinin bazası əsasında AMEA-nın Gəncə Bölməsi yaradıldı. Məqsəd regiondakı mövcud elmi-texniki imkanlardan istifadə etməklə, bölgədəki təbii ehtiyatların, uzun illər ərzində toplanmış sənaye və məişət tullantılarının, dünyada yeganə olan Naftalan nefti və tullantılarının, təbii su ehtiyatlarının, alternativ enerji mənbələrinin və termal suların öyrənilməsi idi. Qərb bölgəsinin zəngin biomüxtəlifliyinin öyrənilməsi, genofondun tədqiq olunması və qorunub saxlanılması, bioresurslardan səmərəli istifadə olunmasının öyrənilməsi də vacib vəzifə kimi qarşıya qoyuldu. Qədim Gəncənin tarixinin daha dərindən araşdırılması məqsədilə regionda arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatların aparılması, böyük mütəfəkkirlərin yaradıcılığının araşdırılması, milli-mənəvi dəyərlərin öyrənilməsi və Qərb bölgəsi folklorunun toplanması Humanitar tədqiqatlar və Diyarşünaslıq institutlarının tədqiqat obyektinə çevrildi.

Bu gün Gəncə Bölməsi geniş beynəlxalq elmi əlaqələrə malikdir. Bu barədə danışan akademik qeyd edib ki, ötən müddət ərzində Gəncə şəhərinin yerdəyişmələrinin tarixi, qədim Gəncə qalasının tədqiqi ilə bağlı ABŞ-ın Smitson İnstitutunun Milli Təbiət Tarixi Muzeyi və Yaponiyanın Tokio Muzey Universitetinin alimləri ilə birgə arxeoloji tədqiqatlar aparılıb. Qazıntı və tədqiqat işləri nəticəsində əldə edilmiş çoxsaylı maddi mədəniyyət nümunələri, sənətkarlıq məmulatları laborator analizlər aparılması məqsədilə ABŞ-ın Smitson İnstitutunun Milli Təbiət Tarixi Muzeyində araşdırılıb. Qədim Gəncə qalasının tarixi, şəhərin yerdəyişmələrinin öyrənilməsi ilə bağlı bu müştərək tədqiqatlar davam etdirilir və dünyanın 10-dan çox ölkəsində bu araşdırmalara dair xarici ölkə alimlərin birgə onlarla elmi əsəri yüksək impakt faktorlu elmi jurnallarda dərc olunub.

Diyarşünaslıq İnstitutunun əməkdaşları AMEA Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun alimləri ilə birgə İtaliyanın Beynəlxalq Aralıq dənizi və Yaxın Şərq Tədqiqatları Mərkəzinin Dini Tədqiqlər Departamentinin arxeoloqları ilə birgə əməkdaşlıq edirlər.

Aparılan arxeoloji və etnoqrafik tədqiqatların elmi nəticələrinə və aşkar edilmiş çoxsaylı sənətkarlıq məmulatlarının tədqiqinə dair monoqrafiya ingilis və italyan dillərində Çexiyanın paytaxtı Praqa şəhərində nəşr edilib, bir monoqrafiya Polşanın paytaxtı Varşavada, 10-dan artıq elmi əsər Türkiyə, ABŞ, Venesuela, Belarus, Rusiya və Polşanın impakt faktorlu jurnallarında dərc olunub.

“Bölmənin bir qrup əməkdaşı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun dəstəyi ilə Rusiya Federasiyası Kabardin-Balkar Respublikasının Nalçik şəhərində alunit mineralının tədqiqi sahəsində birgə elmi tədqiqatlar aparırlar. Dubna Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutu ilə birgə əməkdaşlığın təməli qoyulub. Gəncə Bölməsinin beynəlxalq elmi əməkdaşlıq əlaqələri ölkələrarası nailiyyətlərə və dostluq münasibətinə öz sanballı töhfələrini verir.

AMEA Gəncə Bölməsinin sədri bildirib ki, ötən illər təkcə ölkə deyil, dünya elminə verilən sanballı töhfələrlə də əlamətdar olub. Bu illər ərzində yüzlərlə elmi kitab və monoqrafiya nəşr edilib, beynəlxalq və ölkəmiqyaslı elmi-praktik konfrans və simpoziumların, görkəmli elm, ədəbiyyat və mədəniyyət xadimlərinin, dövlət adamlarının yubileylərinin keçirilməsi ənənə şəklini alıb. “Xəbərlər” elmi məcmuəsində məqaləsi çap olunan tədqiqatçılardan 262 nəfər namizədlik və doktorluq elmi işi müdafiə edib. 2014-cü ildə təsis olunan tədris mərkəzində 5 ildə 500-ə yaxın doktorant və dissertant informasiya fənni üzrə dərs və imtahanlarda iştirak edərək sertifikat alıb. Əməkdaşlardan 2 nəfər “Əməkdar elm xadimi” adına və “Şöhrət” ordeninə, 3 nəfər isə “Tərəqqi” medalına layiq görülüb. Həmçinin 2 nəfərə “Əməkdar müəllim”, 1 nəfərə “Əməkdar rəssam”, 1 nəfərə “Əməkdar mühəndis” fəxri adı verilib. Fəxri adlarla təltif olunanlar arasında fərdi Prezident diplomçusu və elm üzrə Prezident mükafatçısı da var.

“Bir sözlə, ulu öndər Heydər Əliyevin şəxsi təşəbbüsü ilə yaradılan AMEA Gəncə Bölməsi bu gün Prezident İlham Əliyevin diqqət və qayğısı sayəsində elmimizin inkişafına və elmi kadrların yetişdirilməsinə sanballı töhfələr verir. Bölmə iqtisadi yüksəlişin etibarlı elmi təməlinin yaradılması məqsədilə bütün elmi potensialını, bilik və bacarığını səfərbərliyə alıb”, - deyə Fuad Əliyev vurğulayıb.