Naxçıvanın böyük potensialı var – Ekspert rəyi
Bakı, 19 avqust, AZƏRTAC
Naxçıvanda son illərdə sosial-iqtisadi inkişaf istiqamətində müəyyən işlər görülür və əldə olunan göstəricilər həyata keçirilən tədbirlərin nəticəsini əks etdirir. Bununla belə, muxtar respublikanın mövcud iqtisadi potensialından tam istifadə etmək üçün qarşıda hələ ciddi vəzifələr dayanır. Xüsusilə Azərbaycanın əsas ərazisi ilə Naxçıvan arasında birbaşa nəqliyyat bağlantısının olmaması istehsal, investisiya, ticarət və logistika imkanlarının genişləndirilməsinə əhəmiyyətli məhdudiyyətlər yaradır.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli deyib.
O bildirib ki, Naxçıvanın mövcud iqtisadi göstəricilərində müəyyən artımlar müşahidə olunsa da, bu nəticələr muxtar respublikanın real potensialı ilə müqayisədə hələ kifayət qədər aşağıdır. Naxçıvanın potensialının çox kiçik hissəsindən istifadə olunur və bunun əsas səbəblərindən biri uzun illər davam edən blokada və Azərbaycanın əsas ərazisi ilə birbaşa bağlantının olmamasıdır. Naxçıvanda yaxşı işlər görülür, müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf təmin olunub. Mövcud rəqəmlər və göstəricilər də bu görülən işlərin nəticəsidir. Amma təəssüf ki, Naxçıvanın hələ potensialının heç 3-5 faizini belə reallaşdıra bilmirik. Bunun əsas səbəblərindən biri Naxçıvanın blokadada olması və Azərbaycanın əsas ərazisi ilə birbaşa bağlantısının olmamasıdır. Bu amil Naxçıvanın ciddi inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırır. Azərbaycanın əsas ərazisi ilə birbaşa nəqliyyat əlaqəsinin olmaması Naxçıvanda istehsal edilən məhsulların ölkənin digər bölgələrinə, xüsusilə Bakı və ətraf ərazilərə çatdırılması zamanı əlavə xərclərin yaranmasına səbəb olur. İstehsal olunan məhsulu Naxçıvandan Bakıya gətirəndə yerli istehsalçı rəqibləri ilə müqayisədə daha əlverişsiz vəziyyətə düşür. Çünki məsafə uzanır və nəqliyyat xərcləri artır. Məhsul Naxçıvandan İran sərhədinə, oradan İran ərazisindən keçərək yenidən Azərbaycan sərhədinə – Astaraya və ya Biləsuvara çatdırılır. Bu proses zamanı həm vaxt itirilir, həm sərhəd keçidlərində əlavə vaxt tələb olunur, həm də başqa ölkənin ərazisindən keçidlə bağlı əlavə xərclər və ləngimələr yaranır. Naxçıvanın qarşısında duran əsas imkanlardan biri onun regional nəqliyyat və logistika sistemində daha fəal rol almasıdır. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında bağlantının yaradılması muxtar respublikanı Orta Dəhlizin mühüm elementlərindən birinə çevirə bilər. Naxçıvanın çox böyük potensialı var. O, Orta Dəhlizin əsas elementlərindən birinə çevrilə bilər. Naxçıvan indiki blokada vəziyyətindən çıxaraq Qərblə Şərq arasında, Türkiyə ilə Mərkəzi Asiya arasında, eləcə də türk dövlətləri arasında mühüm logistika zəncirinin bir hissəsinə çevrilə bilər. Bu baxımdan Naxçıvanın nəqliyyat dəhlizinə, Orta Dəhlizin mühüm elementinə çevrilməsi üçün böyük imkanlar var.
“Naxçıvanın tranzit imkanlarının genişlənməsi yalnız yükdaşımaların artmasına deyil, həm də yerli istehsalın inkişafına şərait yarada bilər. Muxtar respublikanın ticarət axınlarının üzərində yerləşən mühüm logistika mərkəzinə çevrilməsi yeni iqtisadi fəaliyyət sahələrinin yaranmasına imkan verəcək. Bu, Naxçıvanda yerli istehsalın qurulması üçün imkanları genişləndirə, eyni zamanda, Naxçıvan tranzit və nəqliyyat dəhlizinin üstünlüklərindən faydalana bilər. Biz o zaman Naxçıvanın büdcədən asılı modeldən özü dəyər yaradan modelə keçdiyini və daha sağlam iqtisadiyyatın formalaşdığını söyləyə biləcəyik. Hazırda Naxçıvanın mərkəzi büdcədən aldığı subsidiyaların azalması müsbət tendensiya kimi qiymətləndirilə bilər, lakin bu göstərici hələ muxtar respublikanın tamamilə öz iqtisadi imkanları hesabına dayanıqlı model qurduğunu deməyə əsas vermir. Hazırda subsidiyaların, yəni mərkəzi büdcədən ayrılan vəsaitlərin azalmasından danışa bilərik. Amma Naxçıvanın artıq tam şəkildə öz ayaqları üzərində dayandığını söyləmək hələ tezdir. Bunun əsas səbəblərindən biri blokadanın davam etməsi, Azərbaycanın əsas ərazisindən kənarda qalması və TRIPP marşrutunun hələ fəaliyyətə başlamamasıdır. Bu amillər Naxçıvanın potensialının reallaşdırılmasına, o cümlədən Azərbaycanın digər ərazilərindən Naxçıvana investisiya axınının artmasına ciddi maneələr yaradır”, - deyə X.Kərimli bildirib.
O vurğulayıb ki, TRIPP marşrutunun reallaşması və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin sülh əsasında yeni mərhələyə keçməsi Naxçıvanın iqtisadi inkişafında əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Gələcəkdə TRIPP marşrutu fəaliyyətə başlayanda, Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh müqaviləsi bağlandıqdan sonra vəziyyətin və iqtisadi şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcəyini müşahidə edə bilərik. Hazırkı artımlar isə hələ çox böyük rəqəmləri ifadə etmir. Çünki söhbət nisbətən aşağı göstəricilərin müəyyən qədər yüksəlməsindən gedir. 2023-2027-ci illər üzrə inkişaf proqramında Naxçıvanın aqrar, ticarət, logistika və anbar təsərrüfatı, elektrik enerjisi və sənayeləşmə istiqamətlərində inkişaf etdirilməsi ilə bağlı ciddi planlar var. Amma bu planların bir çoxunun reallaşması TRIPP marşrutunun açılmasından asılıdır. Çünki nəqliyyat bağlantısı olmadan istehsal olunan məhsulun bazarlara çıxarılması, investisiyanın cəlb edilməsi və ticarət dövriyyəsinin genişləndirilməsi daha çətin olur.
“Son dövrdə enerji infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi istiqamətində həyata keçirilən layihələr Naxçıvanın yalnız daxili enerji tələbatını ödəməsi deyil, gələcəkdə elektrik enerjisi ixracatçısına çevrilməsi baxımından da imkanlar yaradır. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana son səfəri zamanı bir sıra elektrik stansiyalarının açılması da bu baxımdan mühüm hadisədir. Qarşıya qoyulan planlar Naxçıvanın təkcə öz elektrik enerjisi təchizatını təmin etməsini deyil, gələcəkdə Türkiyə üzərindən Avropaya elektrik enerjisi satmasını da nəzərdə tutur. Bu, Naxçıvan üçün kifayət qədər böyük iqtisadi perspektivdir”, - deyə Xalid Kərimli vurğulayıb.
Müxbir - Səbinə Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
