Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

Rəqəmsal transformasiya ədəbi dilin təbiətinə yeni baxış gətirib ŞƏRH

Rəqəmsal transformasiya ədəbi dilin təbiətinə yeni baxış gətirib  ŞƏRH

Bakı, 7 noyabr, AZƏRTAC

XXI əsr bəşər tarixində rəqəmsal sivilizasiyaya keçid dövrü kimi xarakterizə olunur. Bu dövr informasiya texnologiyalarının, internetin və sosial şəbəkələrin həyatımızın bütün sahələrinə nüfuz etməsi ilə səciyyəvidir. Rəqəmsallaşma prosesi bütün sahələrdə olduğu kimi, insanın ünsiyyət tərzi, düşüncə modeli və dil davranışını da əsaslı şəkildə dəyişib.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü Yeganə Hacıyeva səsləndirib.

Ədəbi dilin də bu qlobal prosesin təsirindən kənarda qalmadığını, onun normativ sisteminin və ifadə vasitələrinin yeni kommunikativ şəraitə uyğunlaşmağa başladığını vurğulayan Y.Hacıyeva deyib: “Belə ki, ənənəvi ədəbi dildə yazılı və şifahi formalar arasında ciddi fərq mövcud idi: yazılı nitq daha rəsmi, sabit və qaydalı, şifahi nitq isə sərbəst və emosional idi. Rəqəmsal mühitdə isə şifahi və yazılı nitq arasındakı sərhədlərin itdiyi görünür. Sosial şəbəkələr, mesajlaşma tətbiqləri, bloqlar və digər internet resursları vasitəsilə yazılan mətnlərdə şifahi danışıq üslubuna xas elementlər üstünlük təşkil edir. Burada qısaltmalar, emosionallıq, səs təqlidi ifadələri və emosiya simvolları geniş şəkildə istifadə olunur. Bu hal bir tərəfdən ədəbi normanın elastikliyini artıraraq onu daha çevik və dinamik hala gətirir, digər tərəfdən isə yeni dil variasiyalarının formalaşmasına səbəb olur.

Bildirilib ki, rəqəmsal kommunikasiya nəticəsində ədəbi, publisistik və danışıq üslublarının xüsusiyyətlərini birləşdirən yeni ünsiyyət forması - rəqəmsal üslub meydana gəlib. Bu üslubda qısa, lakonik və emosional ifadə tərzi üstünlük təşkil edir.

“Bu gün abreviaturalar, simvollar və həştəqlərdən ibarət olan mesajların quruluşu yeni kommunikativ qaydalar formalaşdırır. Beləliklə, internet mühiti özünün dil sistemi, etiketi və ifadə standartlarını yaratmış olur. Digər tərəfdən isə ədəbi dil ingilis dilindən alınmalar və internet jarqonları ilə yüklənir. Rəqəmsallaşma ilə əlaqədar olaraq ingilis mənşəli terminlər və ifadələr Azərbaycan dilinə intensiv şəkildə daxil olur. “Post”, “layk”, “kontent”, “strim”, “trend” kimi sözlər gündəlik nitqdə geniş işlədilir və çox zaman Azərbaycan dilinin morfoloji sisteminə uyğunlaşdırılır. Məsələn, “layk etmək”, “trenddə qalmaq”, “kontent hazırlamaq” və s. Bu kimi hallar dilin qloballaşmasının təzahürü olmaqla yanaşı, onun saflığı və milli özünəməxsusluğu məsələsini də aktuallaşdırır”, - deyə o əlavə edib.

Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü vurğulayıb ki, ədəbi normanın formalaşması əvvəlki dövrlərdə daha çox dilçilərin, akademik institutların və normativ lüğətlərin səlahiyyətində idi. Lakin rəqəmsal dövrdə normanı müəyyənləşdirən əsas qüvvə kimi geniş istifadəçi kütləsi çıxış edir. Sosial şəbəkələrdə populyarlaşan ifadələr, sadələşmiş yazılı formalar (“tşk”, “slm” və s.) müəyyən zaman keçdikcə norma kimi qəbul olunmağa meyllidir. Bu, dilin “aşağıdan yuxarıya” istiqamətlənmiş dəyişikliklərin təsirini nümayiş etdirir.

“Rəqəmsal kommunikasiyada nitqin vizuallaşması və multimodal ünsiyyət formaları yaranmaqdadır. Məsələn, mətnlər təkcə sözlərlə deyil, həm də vizual və simvolik elementlərlə ifadə olunur. Emosiya, mem, gif, stiker və həştəq kimi vasitələr mətnə əlavə emosional və semantik qatlar gətirir. Belə multimodal ünsiyyət növü nitqin çoxşaxəli və təsirli olmasını təmin etsə də, klassik ədəbi dildən uzaqlaşma riskini kəskin artırır. Belə bir dövrdə ünsiyyətin sürətliliyi və qeyri-rəsmi xarakteri bəzən dil mədəniyyətinin zəifləməsinə gətirib çıxarır. Yazı və orfoqrafiya qaydalarına, durğu işarələrinə diqqət azalır və o, yeni şəraitə uyğunlaşır. Əsas məqsəd hər bir halda fikrin dəqiq, aydın və mədəni ifadəsini qorumaqdır”, - deyə o diqqətə çatdırıb.

Yeganə Hacıyeva, həmçinin bildirib ki, rəqəmsal transformasiya ədəbi dilin təbiətinə yeni baxış gətirib. Ədəbi dil öz sabitliyini qoruyaraq dəyişikliklərə açıq sistem olduğunu nümayiş etdirir və yeni ünsiyyət formaları, leksik alınmalar, multimodal elementlər ədəbi dilin ifadə imkanlarını artırır. Bu gün alimlərin üzərinə rəqəmsal transformasiyanın ədəbi dili zəiflətməsinin qarşısını almaq, dilin mədəni və milli kimliyini qorumaq, onu müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirmək kimi bir missiya düşür.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Ağdamın dirçəlişi Azərbaycanın gücünün, xalqımızın birliyinin və sarsılmaz iradəsinin təcəssümüdür - ŞƏRH

Böyük Britaniya və Avropa İttifaqı gənclərin mobilliyi ilə bağlı razılığa gəlməyə hazırlaşır

MDB ölkələrinin parlament sədrləri Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşüblər

Azərbaycan və Serbiya müdafiə nazirlikləri arasında ekspert görüşü keçirilib

Messi MLS-də ən çox maaş alan futbolçu statusunu qoruyub

Milli Məclisin növbəti iclasının vaxtı və gündəliyi açıqlanıb

AMEA ilə Kembric Universiteti arasında elmi əməkdaşlıq genişləndiriləcək

Aİ Myanmanı rohinca müsəlmanlarına qarşı soyqırımı ilə bağlı qərarı icra etməyə çağırıb

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnamın Baş naziri ilə görüşü olub YENİLƏNİB

® “Baku Steel Company” QSC açıq tender elan edir

Milli Kitabxanada Ağdam Şəhəri Günü münasibətilə sərgi açılıb

® “Trendyol”da “Əfsanə günlər” başlayır

® “AzInTelecom” SİMA həllərini Portuqaliyada keçirilən “Web Summit”də təqdim edib

® “AccessBank” QSC “WEB Application Firewall” üzrə tender elan edir

Mahmud Xəlil Cəfər Cayırlı: İraq türkmanlarının ana dilinin qorunması üçün dərsliklərin hazırlanması vacibdir

Xaçmazda bitki mühafizə vasitələrinin satış obyektlərində monitorinqlər aparılıb

Azərbaycanın rəqəmsal hökumətin inkişaf səviyyəsinə görə dünya üzrə 38-ci mövqeyə yüksəlib

Proqram sisteminin müşayiəti zamanı meydana çıxan səhvlərin klasterləşdirilməsi üçün metod hazırlanıb

Qazaxda İdman Festivalı keçirilir

Xarici diplomatlar Böyük Qayıdış prosesi haqqında məlumatlandırılıb

Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edilib

Şöbə müdiri: Lazer hamarlama məhsuldarlığın artmasına təsir göstərir VİDEO

Şöbə müdiri: Lazer hamarlama məhsuldarlığın artmasına təsir göstərir VİDEO

Torpaqların konsolidasiyası və dövlət dəstəyi: Salyanda fermerlərin sualları cavablandırılıb

Gövhər Baxşəliyeva: Azərbaycan və İraq türkmanları ortaq tarixi və etnik köklərə malikdirlər

DSMF 10 ayda 1 milyon 155 min nəfərə müavinət və təqaüd ödəyib

Ağdam sakini: Azad Ağdamda illərdir görmədiyimiz insanlarla görüşmək böyük sevinc və qürurdur

Azərbaycan parataekvondoçusu dünya çempionu olub VİDEO

Azərbaycan parataekvondoçusu dünya çempionu olub VİDEO

Astarada balıqçılıq və sitrusçuluğun inkişafı istiqamətində işlər genişləndirilir

Noyabrın 22-si Gürcüstanda matəm elan edilib

Azərbaycan və İraq türkmanlarının ortaq tarixi irsinə dair beynəlxalq konfrans

“Anthropic”in səhmləri rekord səviyyəli IPO-dan sonra ucuzlaşıb

Qüsurlu mal satıldığı halda istehlakçının hansı hüquqları var?

Tayvan seçkilərə təsir göstərməyə çalışdığını iddia etdiyi 2700 sosial media hesabını “Meta”ya verib

ADU-nun Konfutsi İnstitutu “Ən yaxşı HSK tərəfdaşı” adına layiq görülüb

Qlobal fond bazarlarında kütləvi satış dalğası müşahidə olunur

Alimlər malyariyaya qarşı 87 faiz effektiv peyvənd hazırlayıblar

“Bilim Azərbaycan” Ağdam Şəhəri Günündə şagirdlərə elm və texnologiyanın imkanlarını təqdim edib

“Maverick” İstanbulda 8 mükafat qazanıb və “İlin agentliyi” seçilib

ABŞ-də “Nvidia” şirkəti barəsində araşdırma başlanılıb

“Real Madrid” sabiq futbolçusunu geri qaytarmaq istəyir

Naxçıvanda yeni nəsil NKA-lar vasitəsilə qeydə alınan dövriyyə 27 faiz artıb

Aqrar Xidmətlər Agentliyi: Məhsuldarlığın keyfiyyəti və artımı aqronomların işindən asılıdır

IMF rəhbəri süni intellekt bazarında mümkün korreksiya ilə bağlı xəbərdarlıq edib

Asiyada 3,95 milyard il yaşı olan qədim süxurlar aşkarlanıb

İtaliyada dron təhlükəsinə görə bağlanan hava limanı fəaliyyətini bərpa edib

Asiya birjalarında 2020-ci ildən bəri ən kəskin həftəlik ucuzlaşma qeydə alınır

Azərbaycanın turizm imkanları Yunanıstanda tanıdılıb

Özçubukçu: TRIPP layihəsi Azərbaycanın Avrasiya nəqliyyat şəbəkələrindəki mövqeyini daha da gücləndirəcək

“Apple” “OpenAI” və “Anthropic”ə rəqib olacaq süni intellekt agenti hazırlayır

BƏƏ Somali hökumətinin mövqeyini pisləyib

® ABB DAVR-a lisenziya verildi

Neftin qiymətində azalma gözləntiləri güclənir

Zəfərin əhəmiyyəti yalnız ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası ilə yekunlaşmır - ŞƏRH

Seymur Səfərli: Kənd təsərrüfatında rəqəmsal həllərin tətbiqi genişlənir VİDEO

Seymur Səfərli: Kənd təsərrüfatında rəqəmsal həllərin tətbiqi genişlənir VİDEO

Nazir müavini: Azərbaycanda ərzaqlıq buğda tələbatının 70 faizinin yerli istehsal hesabına ödənilməsi hədəflənir VİDEO

Nazir müavini: Azərbaycanda ərzaqlıq buğda tələbatının 70 faizinin yerli istehsal hesabına ödənilməsi hədəflənir VİDEO

Zuvandçay vadisinin paleolit düşərgələri haqqında monoqrafiya nəşr edilib

İran ABŞ-nin kimyəvi və bioloji silahlarla bağlı ittihamlarını rədd edib

Ötən gün 79 cinayətin açılması təmin olunub

Qeyri-sabit, küləkli və yağıntılı hava şəraiti müşahidə olunur – FAKTİKİ HAVA

Azərbaycanın U-20 millisi növbəti yoldaşlıq oyununu keçirəcək

Nquyen Van Sien: Vyetnamlıların Azərbaycana marağı böyükdür VİDEO

Nquyen Van Sien: Vyetnamlıların Azərbaycana marağı böyükdür VİDEO

Premyer Liqa: XII tur iki oyunla start götürür

Qızılın qiymətində son 8 ayın ən kəskin həftəlik azalması qeydə alınıb

Qubada keçirilən beynəlxalq elmi konfransa 6 ölkədən 101 məqalə təqdim olunub

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Hanoyda Vyetnam Milli Assambleyasının sədri ilə görüşüb YENİLƏNƏCƏK

Paytaxtda qış mövsümünə hazırlıqla bağlı müşavirələr başa çatıb VİDEO

Paytaxtda qış mövsümünə hazırlıqla bağlı müşavirələr başa çatıb VİDEO

FAO nümayəndəsi: Bitki sağlamlığı kənd təsərrüfatı üçün vacib məsələdir

Ağdamda 10 ayda 959 milyon manatlıq sənaye məhsulu istehsal edilib

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi “Araz” supermarketlər şəbəkəsini mükafatlandırıb

BMT rəsmisi: Azərbaycanın rəqəmsal hökumət sahəsində təcrübəsi bütün dünya üçün nümunə olmalıdır VİDEO

BMT rəsmisi: Azərbaycanın rəqəmsal hökumət sahəsində təcrübəsi bütün dünya üçün nümunə olmalıdır VİDEO

Qızıl və gümüş ucuzlaşıb VİDEO

Qızıl və gümüş ucuzlaşıb VİDEO

Neft bahalaşır VİDEO

Neft bahalaşır VİDEO

Ağdamda bayram coşqusu: Şəhər Günü Qarabağ atlarının yürüşü ilə başlayıb FOTO VİDEO

Ağdamda bayram coşqusu: Şəhər Günü Qarabağ atlarının yürüşü ilə başlayıb FOTO VİDEO

Azərbaycan nefti 98 dollara satılır VİDEO

Azərbaycan nefti 98 dollara satılır VİDEO

ABŞ-də “Amerikada Azərbaycan izləri” layihəsinin təqdimatı olub

Poniçalada axtarış-xilasetmə əməliyyatları başa çatıb

Vitali Kliçko: Kiyevdə körpülərə raket zərbələri nəticəsində sağ və sol sahillər arasında nəqliyyat çətinliyi yaranıb

Buenos-Ayresdə “Azərbaycana açılan pəncərə” adlı sərgi açılıb

Kiril Valçev Bolqarıstan Xəbər Agentliyinin rəhbəri vəzifəsindən istefa verəcək

Azərbaycan-Vyetnam əlaqələrinin gücləndirilməsi zamanın sınaqlarından çıxmış möhkəm dostluğa əsaslanır ŞƏRH

Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi 2027-ci il üzrə qrant müsabiqələri elan edir

Prezident İlham Əliyev Hanoyda Ho Şi Minin məqbərəsini ziyarət edib VİDEO

Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri: Tarixi varislik və müasir əməkdaşlıq üfüqləri

Bakının bir sıra yollarında nəqliyyat sıxlığı yaranıb – SİYAHI

“Axios”: Ağ Evin kibertəhlükəsizlik üzrə rəhbəri vəzifəsindən ayrılır

Noyabrın 20-si Ağdam Şəhəri Günüdür

Prezident İlham Əliyev Hanoyda “İnqilab şəhidləri” abidəsini ziyarət edib VİDEO

Qarakənd faciəsindən 35 il ötür

İranla müharibə ABŞ-yə 48 milyard dollardan çox vəsaitə başa gəlib

Zelenski: Ukrayna Qərb tərəfdaşlarından 115 milyard dollar maliyyə yardımı almağa ümid edir

Qızılın qiyməti ötən ilin sentyabrdan bəri ilk dəfə 3550 dollardan aşağı düşüb

Kiyevdə bir neçə körpü ballistik raketlərlə vurulub - YENİLƏNİB

Norveç və Böyük Britaniya Ukraynaya patrul qayıqları tədarük edəcək

Parisdə Səməd Vurğunun 120 illiyinə həsr olunmuş musiqili ədəbi-bədii gecə təşkil edilib VİDEO

Parisdə Səməd Vurğunun 120 illiyinə həsr olunmuş musiqili ədəbi-bədii gecə təşkil edilib VİDEO

Vitkoff: Tramp Şençjendə Ukrayna məsələsinə xüsusi diqqət yetirib

Zelenski ABŞ Prezidentinin xüsusi nümayəndələri ilə görüşüb

Göyçayda yol qəzası ölümlə nəticələnib VİDEO

Göyçayda yol qəzası ölümlə nəticələnib VİDEO

Zelenski: Ukraynaya NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzər təhlükəsizlik zəmanətlərinin necə işləyəcəyinin izahına ehtiyac var

Hörmüz boğazının şərqində tanker minaya düşərək alovlanıb

Lənkəranda zəncirvari qəza iki kəndi işıqsız qoyub