Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

Rəqəmsal transformasiya ədəbi dilin təbiətinə yeni baxış gətirib ŞƏRH

Rəqəmsal transformasiya ədəbi dilin təbiətinə yeni baxış gətirib  ŞƏRH

Bakı, 7 noyabr, AZƏRTAC

XXI əsr bəşər tarixində rəqəmsal sivilizasiyaya keçid dövrü kimi xarakterizə olunur. Bu dövr informasiya texnologiyalarının, internetin və sosial şəbəkələrin həyatımızın bütün sahələrinə nüfuz etməsi ilə səciyyəvidir. Rəqəmsallaşma prosesi bütün sahələrdə olduğu kimi, insanın ünsiyyət tərzi, düşüncə modeli və dil davranışını da əsaslı şəkildə dəyişib.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü Yeganə Hacıyeva səsləndirib.

Ədəbi dilin də bu qlobal prosesin təsirindən kənarda qalmadığını, onun normativ sisteminin və ifadə vasitələrinin yeni kommunikativ şəraitə uyğunlaşmağa başladığını vurğulayan Y.Hacıyeva deyib: “Belə ki, ənənəvi ədəbi dildə yazılı və şifahi formalar arasında ciddi fərq mövcud idi: yazılı nitq daha rəsmi, sabit və qaydalı, şifahi nitq isə sərbəst və emosional idi. Rəqəmsal mühitdə isə şifahi və yazılı nitq arasındakı sərhədlərin itdiyi görünür. Sosial şəbəkələr, mesajlaşma tətbiqləri, bloqlar və digər internet resursları vasitəsilə yazılan mətnlərdə şifahi danışıq üslubuna xas elementlər üstünlük təşkil edir. Burada qısaltmalar, emosionallıq, səs təqlidi ifadələri və emosiya simvolları geniş şəkildə istifadə olunur. Bu hal bir tərəfdən ədəbi normanın elastikliyini artıraraq onu daha çevik və dinamik hala gətirir, digər tərəfdən isə yeni dil variasiyalarının formalaşmasına səbəb olur.

Bildirilib ki, rəqəmsal kommunikasiya nəticəsində ədəbi, publisistik və danışıq üslublarının xüsusiyyətlərini birləşdirən yeni ünsiyyət forması - rəqəmsal üslub meydana gəlib. Bu üslubda qısa, lakonik və emosional ifadə tərzi üstünlük təşkil edir.

“Bu gün abreviaturalar, simvollar və həştəqlərdən ibarət olan mesajların quruluşu yeni kommunikativ qaydalar formalaşdırır. Beləliklə, internet mühiti özünün dil sistemi, etiketi və ifadə standartlarını yaratmış olur. Digər tərəfdən isə ədəbi dil ingilis dilindən alınmalar və internet jarqonları ilə yüklənir. Rəqəmsallaşma ilə əlaqədar olaraq ingilis mənşəli terminlər və ifadələr Azərbaycan dilinə intensiv şəkildə daxil olur. “Post”, “layk”, “kontent”, “strim”, “trend” kimi sözlər gündəlik nitqdə geniş işlədilir və çox zaman Azərbaycan dilinin morfoloji sisteminə uyğunlaşdırılır. Məsələn, “layk etmək”, “trenddə qalmaq”, “kontent hazırlamaq” və s. Bu kimi hallar dilin qloballaşmasının təzahürü olmaqla yanaşı, onun saflığı və milli özünəməxsusluğu məsələsini də aktuallaşdırır”, - deyə o əlavə edib.

Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin üzvü vurğulayıb ki, ədəbi normanın formalaşması əvvəlki dövrlərdə daha çox dilçilərin, akademik institutların və normativ lüğətlərin səlahiyyətində idi. Lakin rəqəmsal dövrdə normanı müəyyənləşdirən əsas qüvvə kimi geniş istifadəçi kütləsi çıxış edir. Sosial şəbəkələrdə populyarlaşan ifadələr, sadələşmiş yazılı formalar (“tşk”, “slm” və s.) müəyyən zaman keçdikcə norma kimi qəbul olunmağa meyllidir. Bu, dilin “aşağıdan yuxarıya” istiqamətlənmiş dəyişikliklərin təsirini nümayiş etdirir.

“Rəqəmsal kommunikasiyada nitqin vizuallaşması və multimodal ünsiyyət formaları yaranmaqdadır. Məsələn, mətnlər təkcə sözlərlə deyil, həm də vizual və simvolik elementlərlə ifadə olunur. Emosiya, mem, gif, stiker və həştəq kimi vasitələr mətnə əlavə emosional və semantik qatlar gətirir. Belə multimodal ünsiyyət növü nitqin çoxşaxəli və təsirli olmasını təmin etsə də, klassik ədəbi dildən uzaqlaşma riskini kəskin artırır. Belə bir dövrdə ünsiyyətin sürətliliyi və qeyri-rəsmi xarakteri bəzən dil mədəniyyətinin zəifləməsinə gətirib çıxarır. Yazı və orfoqrafiya qaydalarına, durğu işarələrinə diqqət azalır və o, yeni şəraitə uyğunlaşır. Əsas məqsəd hər bir halda fikrin dəqiq, aydın və mədəni ifadəsini qorumaqdır”, - deyə o diqqətə çatdırıb.

Yeganə Hacıyeva, həmçinin bildirib ki, rəqəmsal transformasiya ədəbi dilin təbiətinə yeni baxış gətirib. Ədəbi dil öz sabitliyini qoruyaraq dəyişikliklərə açıq sistem olduğunu nümayiş etdirir və yeni ünsiyyət formaları, leksik alınmalar, multimodal elementlər ədəbi dilin ifadə imkanlarını artırır. Bu gün alimlərin üzərinə rəqəmsal transformasiyanın ədəbi dili zəiflətməsinin qarşısını almaq, dilin mədəni və milli kimliyini qorumaq, onu müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə inkişaf etdirmək kimi bir missiya düşür.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Ekspert: Azərbaycanın qlobal rəqəmsal xidmət arxitekturası liderlər səviyyəsində qurulub

Azərbaycan parataekvondoçusu: Dünya çempionu olmaq çox qürurverici hissdir

Türk dillərində astronomiya təhsilinə həsr olunmuş beynəlxalq sessiya

Masallıda aqrar sahənin inkişafı üçün yeni layihələr reallaşdırılır

“ŞƏT: Azərbaycanın iştirakı və əldə edə biləcəyi faydalar” adlı yeni hesabat dərc olunub

Azərbaycan və Belarus hərbçiləri rabitə sahəsində təcrübə mübadiləsi aparıblar

Parlamentin komitə iclasında 2027-ci ilin büdcə zərfinə daxil olan sənədlər ikinci oxunuşda plenara tövsiyə edilib

Məcnun Məmmədov Culfada vətəndaşların müraciətlərini dinləyəcək

Fəxrəddin Hacıbəyli: Elə duyğular var ki, onları sözlə ifadə etmək çox çətin olur

Taksi sürücüsü olmaq istəyənlərin nəzərinə: imtahana qeydiyyat başlanıb

Yoldaşlıq oyunu: Azərbaycanın U-20 millisi İraqa qalib gəlib

Məktəblərdə bullinq: problemin səbəbləri və psixoloji nəticələri

Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri: Tarixi dostluqdan strateji tərəfdaşlığa VİDEO

Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri: Tarixi dostluqdan strateji tərəfdaşlığa VİDEO

Direktor: “Deepfake” təhlükələrinə qarşı rəqəmsal məzmunun idarə olunması gücləndirilməlidir

Fransada COVID-19-un yayılması sürətlənir

Azərbaycan-NASDA əməkdaşlığının perspektivləri müzakirə edilib

Bəhramtəpə Hidroqovşağında təmir işləri su təchizatına təsir göstərməyəcək

“Şaiq dünyasına vitraj baxışı” adlı sərgi açılıb

Orta ixtisas təhsili müəssisələrinə tələbə qəbulunun nəticələri təhlil edilib

Vyetnamla əməkdaşlıq Azərbaycanın Asiya bazarlarına çıxışını genişləndirəcək ŞƏRH

Səməd Vurğunun ev-muzeyində qorunan nadir eksponatlar

Turxan Süleyman: Təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinin planlaşdırılması diqqət mərkəzindədir

Hafiz Səfixanov: Azərbaycanlı itkinlərlə bağlı məlumatları gizlədən Ermənistan beynəlxalq ictimaiyyəti növbəti dəfə aldadır

İlham Zəkiyev Qran-Pri turnirində çıxış edəcək

Sərdar Hacıyev: Torpağımızın münbitliyinin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi birbaşa mütəxəssislərin öhdəliyindədir

® “Azərikard” finteklər üçün yeni imkanlar təqdim edib

Bakı Təşəbbüs Qrupunun sosial media hesablarına Fransa və Hindistan ərazisindən kiberhücumlar olub

Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar xidmətinin 15 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində müasir peşə hazırlığı mərkəzi istifadəyə verilib

Rusiya XİN Bakı ilə İrəvan arasında sülhü Cənubi Qafqazda tərəqqinin şərtlərindən biri adlandırıb

BDYPİ-dən sürücülərə xəbərdarlıq: Yolda məcburi dayanma qaydalarına əməl edilməməsi faciə ilə nəticələnir

® “INMerge” 2026: 40-dan çox startap “INBattle” səhnəsində mübarizə aparacaq, qalib 50 min dollar qazanacaq

Vyetnamın azadlığı uğrunda ağrı, müqavimət və mübarizə tarixi - Hoalo muzeyindən REPORTAJ

Ermənistanın humanitar əməkdaşlıq bəyanatları ilə real fəaliyyəti arasındakı ziddiyyət – RƏY

Nazirliyin sektor müdiri: Kolleclərə qəbul olunanlar arasında 61 yaşlı tələbə də var

Qarşılıqlı iqtisadi maraqlara və strateji tərəfdaşlığa əsaslanan Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri - ŞƏRH

Ağdam Muğam Mərkəzində rəsm və fotosərgilər, eləcə də ustad dərsləri təşkil olunub

Azərbaycan onlayn xidmətlərin inkişaf səviyyəsinə görə Avropa və yüksəkgəlirli ölkələrin göstəricilərini ötüb

Naxçıvanda musiqi və incəsənət məktəbləri müəllimlərinin sertifikatlaşdırılması ilə bağlı konfrans keçirilib

Kolleclərə qəbul olunanların 74 faizi tam orta təhsilini bitirənlərdir

Ağdam bu gün böyük dirçəliş dövrünü yaşayır - ŞƏRH

Doqquz ayda ölkədə 75 üçəm doğulub

Azərbaycanda aqrar kredit kooperativlərinin yaradılması nəzərdə tutulur

“Dayazsulu Günəşli” yatağı üçün Çindən yeni qazma qurğuları alınıb

“Heydər Əliyev və Azərbaycan tarixi” X ümumrespublika bilik yarışının qalibləri müəyyənləşib

Xüsusi təyinatlı kolleclərə qəbul planı 141,9 faiz yerinə yetirilib

Bakıda avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edilib VİDEO

Bakıda avtoxuliqanlıq edən daha bir sürücü həbs edilib VİDEO

Prezidentin sosial media hesablarında Vyetnama səfəri ilə bağlı daha bir videoçarx paylaşılıb VİDEO

Antalyada keçirilən COP31 tədbirində Azərbaycanda aparılan sosial islahatlardan danışılıb

Azərbaycan-Vyetnam strateji tərəfdaşlığı yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır - ŞƏRH

Premyer Liqa: “Zirə” “İmişli” ilə oyunda qələbəni əldən verib

Hikmət Ərən: Ermənistan keçmişlə üzləşmə cəsarətini nümayiş etdirməlidir

Azərbaycanda sərnişindaşımada avtomobil nəqliyyatının payı təqribən 12 faiz artıb

57B nömrəli müntəzəm avtobus marşrutu fəaliyyətə başlayır

Mərkəzi Asiya ölkələrinin turizm təmsilçiləri Azərbaycanda tanışlıq səfərində olublar

170 manat ödədi, 5130 manat sığorta ödənişi aldı

Kolleclərə 2026-2027-ci tədris ilində 22 mindən çox tələbə qəbul olunub

Yeni Azərbaycan Partiyası zamanla yenilənən siyasi irsdir - ŞƏRH

“Real Madrid” Kurtua ilə müqavilənin müddətini uzadıb

Uşaq hüquqlarının qorunması cəmiyyətin ümumi məsuliyyətidir – Kukla Teatrında tədbir

Azərbaycanla Vyetnam arasında münasibətlər geniş əməkdaşlıq istiqamətlərini əhatə edir - RƏY

Uşaqdan-böyüyə hamının Ramiz Rövşəni

Ağcabədi gəncləri “Səyyar Gənclər Xidməti” çərçivəsində 5 günlük proqramda iştirak ediblər

Vyetnam mediası Azərbaycan Prezidentinin bu ölkəyə səfərini diqqət mərkəzində saxlamaqdadır

COP31-də Afrikada su təhlükəsizliyinə diqqət çəkilib

® “Azercell”in “30 il səninlə” lotereyasında daha 14 abunəçi “iPhone 17 Pro”, 2 abunəçi isə “Toyota Corolla Cross” qazandı!

Almaniya və Avstriya “TikTok”un qitədəki biznesinin Avropanın nəzarətinə verilməsini təklif edir

Bakı-Balakən-Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur VİDEO

Bakı-Balakən-Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur VİDEO

Bu ilin 10 ayında Azərbaycanda daşınmış yüklərin həcmi açıqlanıb

Rəqəmsal həyatın ailəyə təsiri müzakirə olunub

® “Azərbaycan–Afrika İqtisadi və Sosial Əlaqələr Assosiasiyası” İctimai Birliyi təsis edilib

Azərbaycanın qadın futbol millisi Səudiyyə Ərəbistanı ilə 2 yoldaşlıq oyunu keçirəcək

Ağdam Dram Teatrının təqdimatında “Göyçək Fatma” tamaşası nümayiş olunub

Azərbaycan–Vyetnam strateji tərəfdaşlığı enerji və nəqliyyat sahələrində yeni imkanlar açır – ŞƏRH

Baş prokuror paytaxtın Binəqədi rayonunda vətəndaşlarla görüşüb

Turxan Süleyman: Kolleclərin ali təhsil müəssisələrinə inteqrasiyası nəzərdə tutulur

Azərbaycanın iki şahmatçısı beynəlxalq turnirdə çıxış edəcək

Azərbaycan əhalisinin sayı açıqlanıb

UEFA Millətlər Liqasında 1/4 final mərhələsinin püşkü atılıb

Gələn ildən kənd təsərrüfatı sektoruna vergi dəstəyi davam etdiriləcək

Ağdamdakı bayram tədbirlərində “Qarabağ” stendi açılıb

Aqrar Sığorta Fondunun İdarə Heyətinin sədri Qubadlıdan olan vətəndaşlarla görüşüb

Aqil Abbas: Ruhumuzu işğal edə bilmədilər VİDEO

Aqil Abbas: Ruhumuzu işğal edə bilmədilər VİDEO

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Vyetnamın Vitse-prezidenti ilə görüşüb

Bərdədə maarifləndirici aksiya: yeniyetmə və gənclərə narkotiklərin gizli təhlükələri izah olunub

Britaniya Avropa İttifaqı ilə “Brexit”dən sonrakı münasibətlərə dair razılığa gəlib

Arteta Saka və Subimendinin zədəsi ilə bağlı açıqlama verib

Nikol Paşinyan: Yeni Konstitusiyanın mətni noyabrın 23-də dərc olunacaq

Naxçıvanda “AzerGold” məhsullarının sərgi-səyyar satış günləri keçirilib

Milli Məclisin sədri Türkmənistanda MDB PA-nın 61-ci plenar iclasında çıxış edib

Yerli istehsalın təşviqində yeni mexanizm: ixrac dəstəyinin əhatə dairəsi müəyyənləşdirilir

Qaxın aqrar sektoruna iri investisiyalar yatırılır - layihə ərazilərinə baxış keçirilib

Almaniyada metal və elektrotexnika sənayesi işçiləri 24 saatlıq xəbərdarlıq tətilinə başlayıblar

Polşada hava məkanının pozulması ilə bağlı iki şübhəli hadisə araşdırılır

Samuxun kənd təsərrüfatı potensialının genişləndirilməsi istiqamətində tədbirlər görülür

Azərbaycan–Vyetnam münasibətləri: Əsas vəzifə mövcud siyasi yaxınlığı konkret iqtisadi nəticələrlə möhkəmləndirməkdir - ŞƏRH

Azərbaycanın turizm imkanları Ankarada beynəlxalq sərgidə nümayiş etdirilir

Macarıstanın 5,4 milyard avroluq Aİ müdafiə krediti təsdiqlənib

Çində Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi üzrə sənaye və investisiya əməkdaşlığı imkanlarından danışılıb

Əkin işləri bitmədən pul hesabda olacaq – Fermerlər üçün yeni dəstək mexanizmi

QHT-lərlə bağlı qanunvericiliyə təklif olunan dəyişikliklər şəffaflığın və hesabatlılığın gücləndirilməsinə xidmət edir RƏY