Bakı, 12 iyul, AZƏRTAC

Xalqımızın dövlətçilik tarixində xüsusi yer tutan 44 günlük Vətən müharibəsinin başlanmasından əvvəl Azərbaycan Ordusunun əldə etdiyi böyük hərbi uğur 2020-ci il iyulun 12-də Tovuz rayonu ilə sərhəd xəttində başlanan irimiqyaslı erməni hərbi təxribatına qarşı verilən qətiyyətli cavab oldu. Həmin gün Ermənistanın hərbi-siyasi rəhbərliyi Qarabağdakı təmas xəttindən uzaqdakı Azərbaycan müdafiə mövqeləri üzərinə qəfil hücumlar həyata keçirməklə qonşu dövlətə qarşı izlədikləri siyasətin təcavüzkar mahiyyətini bir daha ortaya qoydular. Belə təxribata əl atılması əslində, Ermənistanın Azərbaycana qarşı izlədiyi millətçi-təcavüzkar dövlət siyasətinin məntiqi nəticəsi idi. Ermənistanda iqtidarlar dəyişsə də, Azərbaycana qarşı bu siyasət mahiyyətini dəyişmirdi və onun mərkəzində də Azərbaycan ərazilərinin hesabına bu ölkənin sər-hədlərinin genişləndirilməsi dayanırdı. 2018-ci ilin yazında demokratiya görüntüsü altında Ermənistanda hakimiyyəti ələ keçirən baş nazir Nikol Paşinyan da Azərbaycana münasibətdə işğalçı-təcavüzkar siyasətdən əl çəkmədi və bu vəziyyət də məntiqi olaraq iki respublika arasında hərbi-siyasi gərginliyin artmasına zəmin yaratdı.

Bu fikirlər ehtiyatda olan polkovnik, Milli Müdafiə Universitetinin professoru, tarix elmləri doktoru Mehman Süleymanovun “Tovuzdan başlanan Zəfər” adı məqaləsində yer alır.

AZƏRTAC məqaləni təqdim edir.

2020-ci il iyulun 12-də, günorta saatlarında Ermənistan silahlı qüvvələri iki respublikanın Tovuz rayonu sahəsindəki Azərbaycan müdafiə mövqelərinin ələ keçirilməsi üçün artilleriya atəşlərindən istifadə etməklə hücuma keçməyə cəhd göstərdilər. Atəşkəsin pozulmasından əvvəl sərhəd bölgəsində Ermənistana məxsus zirehli texnikanın və canlı qüvvələrin yerdəyişmələri müşahidə olunmuşdu. Bu isə o demək idi ki, atəşkəsin pozulması Ermənistan tərəfindən əvvəlcədən planlaşdırılmışdı və bunun üçün hərbi qüvvələrin yerdəyişməsi aparılırdı. Ermənistan tərəfindən Azərbaycan mövqelərinin qəfil şəkildə atəşə tutulması nəticəsində iki hərbi qulluqçu şəhid olmuş, 5 nəfər isə yaralanmışdı.

Həmin gün günortadan sonra Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin rəsmiləri Tovuz rayonu ərazisində baş verənlərlə əlaqədar bəyanat yayaraq atəşkəsin pozulması ilə bağlı Azərbaycan tərəfini günahlandırmağa cəhd göstərdilər. Bu bəyanatda bildirilirdi ki, guya Azərbaycan tərəfi hərbi təxribat məqsədilə gündüz saat 12-dən az sonra “UAZ” minik avtomobilində Ermənistanın sərhədini keçməyə çalışmış, amma qarşı tərəfin gördüyü tədbirlər nəticəsində Azərbaycan hərbçiləri maşını ataraq geri qaçmışdılar. Azərbaycan tərəfi isə Ermənistan rəsmilərinin bu iddiasını absurd sayırdı. Ordumuzun bölmələrinin malik olduğu müasir hərbi texnika və vasitələrdən istifadə etmək əvəzinə “UAZ” minik avtomobilində hərbi təxribat törətməsi iddiası qeyri-ciddi sayılırdı. Başlanan təxribata son qoyulmasına edilən çağırışa baxmayaraq, iyulun 13-nə keçən gecə də Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri öz əməllərindən əl çəkmədilər. Onlar artilleriya, minaatan və tanklardan da istifadə etməklə gecə döyüşlərini davam etdirdilər. Lakin Azərbaycan Ordusunun dəqiq atəşi ilə qarşı tərəfin dayaq məntəqəsi, artilleriya qurğuları, avtomobil texnikası və canlı qüvvəsi məhv edildi. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi düşmənə qarşı cəza tədbirləri həyata keçirildiyini, qarşı tərəfin itkiləri gizlətdiyini qeyd edirdi.

Gün ərzində də döyüşlər davam etdi. Sərhəd xəttində yeni mövqelər ələ keçirməyə çalışan Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri artilleriya qurğularından davamlı şəkildə atəş açmaqla Tovuz rayonu ərazisindəki müdafiə mövqelərinə və sərhəd xəttinə yaxın olan yaşayış məntəqələrinə zərbə endirməyə çalışdılar. Azərbaycan Ordusunun hissə və bölmələrinin çevik və kəsərli fəaliyyəti nəticəsində iyulun 13-ü günün ikinci yarısında düşmənin atəş mövqeləri, kəşfiyyat bölməsinin radiolokasiya stansiyası, hərbi avtomobil texnikası üçün saxlanc, tank, zirehli transportyor, xeyli sayda şəxsi heyəti, tabor qərargahı və hərbi infrastrukturu məhv edildi.

İyulun 13-dən 14-nə keçən gecə də cəbhə xəttində döyüşlərin intensivliyi azalmadı. Bu döyüşlərin gedişində Ermənistan silahlı qüvvələrinə məxsus müxtəlif təyinatlı hərbi texnika, döyüş vasitələri, komanda məntəqəsi, müdafiəsinin dərinliyindəki ehtiyatlar və canlı qüvvəsi məhv edildi. Səhər saatlarından isə tərəflər arasında gedən döyüşlər daha da şiddətləndi. Güclənməkdə olan erməni hərbi təxribatının qarşısının alınması üçün cəbhənin ön xəttinə yollanmış general-mayor Polad Həşimov, polkovnik İlqar Mirzəyev və onlarla birlikdə olan daha beş hərbi qulluqçu həmin gün şəhid oldular. Ermənistanın hərbi bölmələrinin atəşləri nəticəsində Tovuzun Ağdam kəndinin 76 yaşlı bir sakini də dünyasını dəyişdi. Bu artan təcavüzkarlığının tezliklə cilovlanması üçün Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev Azərbaycan Ordusunun bölmələrinə xüsusi tapşırıqlar verdi və bildirdi ki, bununla erməni hərbi qüvvələrinə qarşı qisas əməliyyatının ikinci fazası başlayır: “Bildirməliyəm ki, bu çirkin əməldən sonra mənim göstərişimlə qisas əməliyyatının ikinci fazası başlamışdır. Son iki gün ərzində düşmənə növbəti dəfə sarsıdıcı zərbələr endirildi. Bizdə olan məlumata görə, onlarla erməni hərbçi məhv edildi, onların sərhədboyu yerləşən dayaq məntəqələrinin böyük hissəsi darmadağın edildi. O cümlədən onların bəhanə kimi gətirdiyi məlum postun da bütün infrastrukturu darmadağın edildi, bu post artıq mövcud deyil. Düşmənin texnikası, silah-sursat anbarları, dayaq məntəqələri, avtomaşınlar, sisternlər, canlı qüvvənin yerləşdiyi yerlər Azərbaycan Ordusu tərəfindən dəqiq və sərrast atəşlə məhv edilmişdir. Əməliyyat haqqında bundan artıq demək istəməzdim. Çünki bu, hərbi sirdir, məxfi xarakter daşıyır. Ancaq biz bəzi videogörüntüləri paylaşdıq. Bu videogörüntülər Azərbaycan Ordusu tərəfindən keçirilmiş əməliyyatların cüzi bir hissəsidir. Nə mümkün olubsa, onu göstərmişik, hesab edirəm ki, indiki mərhələdə bundan artıq informasiya vermək düzgün olmazdı. Ancaq bu videosüjetlər açıq-aydın göstərir ki, düşmənin infrastrukturu, canlı qüvvəsi, səngərləri, postları, dayaq məntəqələri nə qədər dəqiqliklə məhv edilir”.

İyulun 14-də respublikanın müxtəlif şəhərlərində, o cümlədən də Bakıda erməni təxribatına qarşı layiqli cavab verən Azərbaycan Ordusuna, ərazi bütövlüyümüzə, dövlətimizin başçısına dəstəklə bağlı keçirilən çoxsaylı kütləvi tədbirlərə on minlərlə insan qatıldı. Bu insanlar kütləvi şəkildə cəbhəyə yollanmaq və erməni hərbi qüvvələri ilə döyüşmək arzusunda olduqlarını bildirdilər. Prezident İlham Əliyev gənclərin bu vətənpərvərlik coşqularını çox yüksək qiymətləndirirdi. O, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü qorumağa hazır olan vətənpərvər ruhlu gəncləri səfərbərlik xidmətlərinə müraciət etməyə və səfərbərlik qurumlarında qeydiyyata düşməyə çağırdı. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyinə görə, əslində, buna xüsusi ehtiyac yox idi. Çünki Azərbaycanın güclü ordusu vardı və bu ordu öz imkanlarına görə Ermənistan ordusundan çox-çox üstün idi. Bununla belə, yalnız dörd gün ərzində cəbhə xəttinə yollanmaq üçün 7 min nəfərdən çox şəxs müraciət etdi. Bu insanlar hamısı Ermənistanın Azərbaycana qarşı davam edən işğalçılığına qarşı əllərinə silah almağa hazır olduğunu bildirirdilər. 1994-cü ildən başlanan atəşkəs dövründə Azərbaycan ictimaiyyəti ilk dəfə idi ki, belə kütləvi surətdə işğal altındakı ərazilərimizin azad edilməsi üçün qətiyyətli mübarizəyə hazır olduğunu ifadə edirdi. Prezident İlham Əliyevin fikrincə, xalqımızın belə mübarizliyi, davam etməkdə olan işğala qarşı onların öz səslərini ucaltması “xalq-iqtidar birliyini göstərən bir mənzərə idi”.

2020-ci ilin iyul döyüşləri Azərbaycan Ordusu üçün yeni uğurun göstəricisi oldu. İyulun 14-15-də Azərbaycan Ordusunun bölmələrinin vurduğu öldürücü zərbələr nəticəsində Ermənistan silahlı qüvvələrinin bir sıra ağır texnika və mühüm hərbi obyektləri sıradan çıxarıldı. O cümlədən, iyulun 14-də düşmənin ölkənin silahlı qüvvələrinin artilleriya divizionunun idarəetmə məntəqəsi, erməni hərbi qüvvələrinin uzunmüddətli atəş nöqtələri, bölüyün dayaq nöqtəsi, iyulun 15-də gecə saatlarından başlayaraq isə onlara məxsus hərbi texnika, erməni bölüyünün dayaq nöqtəsi məhv edildi.

İyulun 16-da səhər saat 05:45-dən başlayaraq Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz rayonu istiqamətində döyüş əməliyyatları davam etdirildi. Müdafiə Nazirliyinin mətbuat mərkəzinin məlumatına görə, həmin gün axşamadək davam edən döyüşlərdə düşmənin 20-yə yaxın canlı qüvvəsi, 1 zirehli texnikası, 1 radioelektron mübarizə vasitəsi, döyüş postları və dayaq məntəqəsi bölmələrimizin sərrast atəşi ilə məhv edilmişdi. Sonradan erməni hərbi qüvvələrinə məxsus bir sıra hərbi obyektlər də Azərbaycan Ordusunun bölmələrinin sərrast atəşləri ilə sıradan çıxarıldı. İstər cəbhə boyunca, istərsə də Ermənistan ərazisində yerləşdirilmiş erməni hərbi qüvvələrinə və obyektlərinə sərrast zərbələrin vurulması erməni hərbi-siyasi rəhbərliyini Azərbaycan Ordusunun gücü ilə barışmağa məcbur etdi. Ona görə də sonrakı günlərdə döyüşlər tədricən səngiməyə başladı. İyulun 17-dən etibarən isə sərhəd xəttində atəşkəs rejimi tədricən bərpa olundu.

Ümumiyyətlə, iyulun 12-17-də Azərbaycan-Ermənistan sərhəd xəttinin Tovuz rayonu ərazisində davam edən döyüşlərdə Azərbaycan 12 şəhid verdi. Bundan əlavə, bir mülki şəxs erməni atəşlərinin qurbanı oldu. Lakin Ermənistanın məqsədyönlü şəkildə planlaşdırdığı hərbi təxribatın qarşısı qətiyyətlə alındı.

2020-ci ilin iyul döyüşləri Azərbaycan Ordusu üçün yeni uğurun göstəricisi oldu. Möhkəmlənmiş və öz inkişafının ən yüksək nöqtəsində olan Ordumuz bir daha nəyə qadir olduğunu əməli şəkildə bütün xalqa və dünyaya nümayiş etdirdi. Dövlətimizin başçısı İlham Əliyev bu döyüşlərin nəticələrini belə qiymətləndirirdi: “...son günlər ərzində baş vermiş hərbi toqquşma bizim növbəti şanlı qələbəmizdir. Beynəlxalq hərbi ekspertlər eyni fikirdədirlər və bunu o bölgədə real vəziyyət göstərir. Ermənistan qüvvələri bir santimetr belə Azərbaycan torpağına girə bilməmişlər və heç vaxt buna nail olmayacaqlar. Əksinə, əgər biz istəsəydik, bu gün Ermənistanın o ərazisində torpaqların böyük hissəsi nəzarətimizə keçə bilərdi. Ancaq bizim qarşımızda belə məqsəd dayanmır”.

Xalqımızın və dövlətinin qarşısında dayanan başlıca məqsəd isə erməni işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi idi. 2020-ci ilin iyulunda Tovuz rayonu ilə sərhəddə baş verən döyüşlər bir daha göstərdi ki, bu məqsədə çatmaq üçün Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə günü-gündən möhkəmlənməklə dünyanın ən güclü orduları sırasında yer tutan Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bu vəzifəni həyata keçirməyə qadirdir. Çox qısa zaman sonra bütün dünya da bunun şahidi oldu. Məğlubedilməzliyi haqqında müxtəlif miflər yaradılmış Ermənistan ordusuna Silahlı Qüvvələrimiz sarsıdıcı zərbə vurmaqla Azərbaycanın qalib dövlət bayrağını azad edilmiş ərazilərdə dalğalandırdı.