UZUNÖMÜRLÜLƏRİN SİRLƏRİ
Alim yazır ki, uzunömürlülərdən hər birinin öz sirləri olmuşdur və var. Onun fikrincə, insan növbəti uzunömürlülük rekordu qazana bilməsə də, öz sağlamlığını, şübhəsiz, möhkəmlədə bilər.
O xatırladır ki, planetimizin ən qocaman sakini, Azərbaycanın ucqar dağ kəndindən olan Şirəli Müslümov 168 il ömür sürmüşdür. İxtiyar ağsaqqal təmiz havanın adamı məst etdiyi və durna gözlü bulaqların bol olduğu 2000 metr hündürlükdə yaşayırdı. Əsasən, dağlar qoynunda kiçik bir sahədə əkib-becərdiyi məhsulla və ağartı ilə qidalanırdı. Ömrünün sonunadək səhərlər torpaqda işləyirdi. Çoxlu uşağı, nəvə və nəticəsi vardı. Ömrünü bağışlayanda kiçik qızının yaşı 30-u yenicə keçmişdi.
Sağlam həyat tərzini öyrənən tanınmış amerikalı fizioterapevt Pol Breqq Türkiyədə 154 yaşlı Zora Aqhoyla görüşmüşdür. Bu kişi bir vaxtlar İstanbulda dəmir yol stansiyasında fəhlə olmuş, hər gün 12 saat işləyərək ağır yük daşımışdır. Zoranın görmə, eşitmə qabiliyyəti, aydın zəkası və fiziki gücü alimi heyran qoymuşdur. Qoca zarafatından da qalmırdı. 154 yaşında cəmi iki dişi düşmüşdür, qalanları daş kimi möhkəm və sədəf kimi ağappaq idi.
Bəs Aqhoyun uzun və sağlam ömrünün sirri nədə idi? Onun yeməyi sadə idi, mal-qara piyinə heç gözünün ucu ilə də baxmazdı, həftədə uzağı iki yumurta yeyərdi. Xörək və salat üçün saflor yağından istifadə edərdi. Saflaşdırılmış və süni şəkildə hazırlanmış yeməkləri dilinə də vurmazdı. Ömründə bir dəfə də olsun ağ çörək, qənd yeməmiş, alkoqollu içkinin heç dadına da baxmamışdı. O, təzə bişmiş çörək də yeməzdi, ancaq günün altında qurudulan boyat qara çörək, habelə çoxlu meyvə və tərəvəz yeyərdi. Sevimli meyvəsi xurma idi. Orqanizminin nə qədər şəkər tələb etdiyini yaxşı bilərək, gündə 3-4 xurma yeyərdi. Yalnız nanə çayı içərdi. Breqq hesab edir ki, Zora “mifik yaşa bu cür qida sayəsində çatan Bibliya patriarxlarının uzunömürlülük sirrini təbii yolla açmışdır”.
Uzunömürlülər Ekvadorun And dağları qoynunda yerləşən kəndlərində də çoxdur. İngiltərəli tibb alimi yerli sakinlərin həyat tərzini öyrənmək üçün bir kənddə iki il yaşamışdır. Onun qənaətlərini bir növ uzunömürlülük proqramı hesab etmək olar. Alimin fikrincə, insanlar uzun ömür sürmək istəyirlərsə, aşağıdakılara əməl etməlidirlər:
- mümkün qədər çox çalışmaq, bağ-bostanda işləmək, bacardıqca çox piyada gəzmək, hətta ahıl yaşda gündə 2 kilometr qət etmək, spirtli içki içməmək, siqaret çəkməmək, əsəbiləşməmək, münaqişələri dincliklə həll etmək, stress yaradan hallara yol verməmək, emal olunmuş, yəni suda bişirilmiş, qızardılmış, duzlanmış və konservləşdirilmiş məhsulları imkan daxilində az yemək, rasionda təzə meyvə-tərəvəzə, göy-göyərtiyə geniş yer ayırmaq və əti azaltmaq, yuxudan qalmamaq, sevimli məşğələyə malik olmaq, qocalmaqdan heç vaxt danışmamaq və s.
Yaponiyada uzunömürlülük insanın, əsasən, təbiətlə dinc yanaşı yaşamaq, ondan bəhrələnmək bacarığı ilə bağlıdır. Bundan başqa, yaponlar təzə və yenicə dondurulmuş balıqla qidalanır, tərəvəzdən çox, ətdən isə az istifadə edirlər.
Bölmənin digər xəbərləri
