Bakı, 24 avqust, AZƏRTAC

AZƏRTAC rusiyalı politoloq, beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert Aleksey Naumovla müsahibəni təqdim edir.

-Birinci sualım BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclası barədədir. Ermənistan orada yenə də guya Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində sözdə “humanitar böhran” olması barədə yalan iddialarla çıxış etdi və diplomatik fiaskoya düçar oldu. Azərbaycanın təqdim etdiyi ermənilərin həmin ərazidə guya “aclıq” şəraitində əylənməsini göstərən fotoşəkillərdən ibarət sübutlar hər hansı sözdən daha inandırıcı idi. Bununla belə, Ermənistan xarici güclərin iştirakı ilə qərarlar qəbul edilməsi üçün inadkar təzyiq göstərməklə ilə nəyə nail oldu?

-BMT Təhlükəsizlik Şurasının sonuncu iclasında Ermənistan bütün gücünü, diasporun imkanlarını, beynəlxalq təşkilatlarda əlaqələrini səfərbər etmişdi. Lakin bütün ölkələr Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədilər, yəni onlar təsdiq etdilər ki, Azərbaycan qeyd-şərtsiz özünün beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinə nəzarət etmək hüququna malikdir. Başqa sözlə desək, erməni tərəfinin Laçın yolunu və ya Ağdam-Xankəndi yolunu istifadə etmək barədə qaldırdığı məsələyə gəldikdə, Azərbaycan bununla bağlı sanballı faktlar təqdim etdi. Azərbaycanın BMT-dəki daimi nümayəndəsi Yaşar Əliyevin çıxışı dəqiq, məzmunlu və inandırıcı idi. Nəticədə, Ermənistan böyük diplomatik məğlubiyyətə uğradı. Ermənilər istədiklərinə nail ola bilmədilər.

-Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması prosesini şərh edərkən, Rusiyanın rəsmi şəxsləri hər dəfə Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin şəxsən iştirakı ilə imzalanmış üçtərəfli Bəyanata istinad edirlər. RF-nin daimi nümayəndəsi BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında bu barədə danışdı və üçtərəfli Bəyanatı normallaşma prosesinin “yol xəritəsi” adlandırdı. Əgər Rusiya üçtərəfli Bəyanata sadiqliyinə belə əhəmiyyət verirsə, onda necə olur ki, bu sənədin imzalanmasından üç il sonra hələ də erməni silahlı qüvvələrinin tör-töküntüləri Azərbaycanın Qarabağ bölgəsindən çıxarılmayıb? Bu, sözügedən Bəyanatın dördüncü maddəsinin pozulması demək deyilmi? Siz yaranmış paradoksal vəziyyəti necə qiymətləndirirsiniz?

-Şübhəsiz ki, üçtərəfli Bəyanat əsas, eyni zamanda, Cənubi Qafqazda vəziyyətin diplomatik yolla nizama salınması üçün hazırda mövcud olan yeganə sənəddir. Eyni zamanda, unutmaq olmaz ki, məsələnin Azərbaycanın da öz ərazi bütövlüyünü təmin etmək üçün qələbə qazandığı hərbi yolla həlli variantı da var. Azərbaycan Ordusu müzəffərdir! Bununla yanaşı, qeyd etməliyəm ki, üçtərəfli Bəyanatda Rusiyanın sülhməramlı kontingentinin nizamlanma məsələsində roluna dair mürəkkəb bir məqam var. Əgər üçtərəfli Bəyanatın mətninə diqqət yetirsək, görərik ki, orada Rusiya sülhməramlı kontingenti Ermənistan silahlı qruplaşmalarının çıxarılması ilə paralel şəkildə yerləşir, lakin orada yazılmayıb ki, erməni silahlı qruplaşmalarının ərazidən çıxarılması ilə məhz rus sülhməramlıları məşğul olmalıdır. Əlbəttə, mən istərdim ki, rus sülhməramlıları bu səlahiyyətlərə malik olsunlar, lakin bu məsələ üçtərəfli formatda həll olunmalıdır. Üçtərəfli Bəyanatın bir tərəfi kimi, Ermənistan öz üzərinə erməni silahlı dəstələrinin çıxarılması öhdəliyini götürüb, amma bu vaxta qədər həmin müddəanı yerinə yetirməyib. Yəni, burada təqsir Ermənistan tərəfindədir. Zənnimcə, tamamilə mümkündür ki, Azərbaycan Ermənistanın etibarsız olduğunu və beynəlxalq sazişlərə hörmət etmədiyini görərək, üçtərəfli Bəyanatın imzalanmasından 5 il sonra Qarabağda Rusiya sülhməramlı kontingentinin yerləşməsi müddətinin uzadılmasına razı olmaya və məsələni güc yolu ilə həll etməyə üstünlük verə bilər. Beləliklə, zaman Ermənistanın əleyhinə işləyir. Əgər İrəvan üçtərəfli Bəyanatda öz üzərinə götürdüyü öhdəlikləri könüllü şəkildə yerinə yetirməsə, şübhəsiz ki, onu buna məcbur etmək üçün başqa üsul da tapıla bilər.

-Bu ilin fevralından bəri Ermənistanda Avropa İttifaqının sülhməramlı missiyası fəaliyyət göstərir. Bunun motivləri aydındır, lakin həmin missiyadan hər hansı nəticə gözləmək olarmı? Onun üzvlərinin mövqeyi qərəzli və birtərəfli olmayacaq? Təkcə bir fakt bunu təsdiq edir. Missiya erməni tərəfinin guya Aİ nümayəndələrinin Azərbaycan tərəfindən atəşə tutulması haqqında ittihamlarını əvvəlcə rəsmi şəkildə təkzib etdi, amma sonra görünür ki, erməni lobbisinin təzyiqi altında insidentin təqdimi formasını daha qeyri-müəyyən şəkildə dəyişdi.. Bu barədə sizin fikrinizi bilmək istərdim.

-Aİ-nin missiyası erməni tərəfinin münaqişənin uzadılması və bu məsələyə yeni beynəlxalq vasitəçilərin cəlb edilməsi üçün göstərdiyi səylərdən biridir. Qarabağda təkcə rus sülhməramlı kontingentinin fəaliyyət göstərməsi Ermənistan tərəfini qane etmir. Hesab edirəm ki, Aİ yaranmış şəraitdə özünün etibarlı vasitəçi statusunu itirib. Hamı Fransanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında hərəkətlərinin şahidi oldu. Aydındır ki, Aİ bu gün heç də tərəfsiz və qərəzsiz mövqe nümayiş etdirmir. Bu səbəbdən Ermənistan sadəcə Aİ-dən yararlanmağa çalışdı, bu sözdə “müşahidəçiləri” dəvət etməklə siyasi dividendlər qazandı. Lakin məlumdur ki, onlar vəziyyətə təsir etməyəcək və məsələnin nizama salınmasında heç bir müsbət rol oynaya bilməyəcəklər. Tanrı qorusun ki, onların rolu mənfi olmasın...

-Sonuncu sualım. Şərti Ermənistan-Azərbaycan sərhədində vəziyyət yenə gərginləşib, hər gün atışmalar olur. Ermənistan bununla nəyə nail olur? Kimə arxalanır? Əgər məqsəd danışıqlara əngəl törətmək və vaxtı yubatmaqdırsa, onda rəsmi Bakı da dəfələrlə bəyan edib ki, daha çox gözləmək niyyətində deyil. Sizin fikrinizcə, tərəflər arasında növbəti hərbi qarşıdurma ehtimalı nə dərəcədədir?

-Hazırda, Ermənistanın əlindəki sonuncu diplomatik “kozır kartı” əlindən çıxdığı bir vaxtda, həmçinin erməni tərəfinin təşəbbüsü ilə şəraitin yüksək beynəlxalq səviyyədə müzakirə olunduğu bir vəziyyətdə İrəvan istədiyinə nail olmayıb. Küncə sıxışdırılmış separatçı isə saman çöpündən də tutmağa cəhd edə bilər. Aydındır ki, Ermənistan bütün cəbhələrdə məğlub olub, bu ölkə nə iqtisadi, nə də hərbi müstəvidə Azərbaycanla yarışa bilməz. BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasından sonra məlum oldu ki, diplomatik sahədə də vəziyyət belədir. Ona görə də təxribatların güclənməsi, hətta deyərdim ki, gərginliyi daha da artıracaq bəzi cəhdlərin edilməsi ehtimalı mövcuddur. Lakin bunların hamısı ümidsizliyin əlamətidir.

Söhbəti apardı

Nadiyə Qafarova