Bakı, 11 sentyabr, AZƏRTAC

Sentyabrın 15-də Bakıda Azərbaycan Respublikasının Hesablama Palatasının və Auditorlar Palatasının birgə təşkilatçılığı ilə Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin 100 illik yubileyinə həsr edilmiş “Dayanıqlı inkişaf. Hesabatlılıq. Şəffaflıq” mövzusunda beynəlxalq elmi-praktik konfrans keçiriləcək. Konfransın təşkilat komitəsinin həmsədri, Auditorlar Palatasının sədri, professor Vahid Novruzov tədbir barədə AZƏRTAC-ın suallarını cavablandırıb.

- Vahid müəllim, beynəlxalq konfransın mövzu aktuallığını necə şərh edərdiniz?

- Danılmaz faktdır ki, dünyada hökm sürən iqtisadi qeyri-sabitlik və qeyri-müəyyənlik ətraf mühitə amansız münasibətdən və iqlim dəyişikliyindən doğan təhlükəli təbiət hadisələri, sosial-siyasi təlatümlər, miqrasiya və hərbi münaqişələrlə bağlıdır. Məhz bu göstərilən səbəblərdən milyonlarla insanın həyat şəraiti pisləşir və dünya iqtisadiyyatında reqressiya təhlükəsi özünü büruzə verməkdədir. Bu cür halların aradan qaldırılması üçün sosial-iqtisadi həyata və təbiətin mühafizəsinə yeni yanaşmaların qəbul edilməsi və həyata keçirilməsi zərurəti müasir dövrün ən mühüm çağırışlarından biri kimi dünya ölkələrinin diqqətini cəlb etməkdədir. Bunun bariz sübutu olaraq bir neçə il əvvəl BMT-nin sammitində 193 ölkə liderləri tərəfindən dayanıqlı inkişafa dair 17 prinsipin razılaşdırılmasını göstərmək olar.

Məlumdur ki, ən ümumi anlamda dayanıqlı inkişaf dedikdə hazırkı nəslin tələbatının gələcək nəsillərin imkanları hesabına reallaşdırılmamasını özündə ehtiva edən inkişaf nəzərdə tutulur. Daha geniş anlamda isə dayanıqlı inkişaf iqtisadiyyatın sosialyönümlü innovasiya modelinə keçməsi ilə yanaşı, regional ərazi nöqteyi-nəzərindən balanslaşmış tərəqqini, təbii resurslardan səmərəli istifadəni, yerli və qlobal maraqların uzlaşdırılmasını, ümumilikdə isə iqtisadi, sosial və ekoloji tarazlığa nail olma üzrə yeni mexanizmlərin tətbiqi anlamına uyğun gəlir. Başqa sözlə, dayanıqlı inkişaf prinsiplərinin reallaşdırılması bəşəriyyətin tələbatı ilə resurslardan istifadənin tarazlığını, təbii ehtiyatların tükənməsinin qarşısını almağı, digər tərəfdən də hakimiyyət orqanları, biznes strukturları və ictimaiyyətin dayanıqlı inkişaf problemləri istiqamətində səmərəli və qarşılıqlı əlaqələrinin təmin olunmasını tələb edir. Dayanıqlı inkişaf hər bir ölkənin, regionun və iqtisadi subyektin məsul olduğu mühüm bəşəri problemdir. Bu göstərilənlər aspektində də konfransın mövzu aktuallığı özünü büruzə verir.

- Dayanıqlı inkişafla şəffaflığın və hesabatlılığın əlaqəsi barədə nə deyə bilərsiniz?

- Yeni şəraitdə şəffaflığın təmin olunması mühüm əhəmiyyətə malikdir. Məhz şəffaflıq hesabatlılığın və obyektiv, keyfiyyətli informasiya təminatının əsası qismində resurslardan səmərəli və məqsədyönlü istifadənin təmin olunmasında dayanıqlı inkişaf mühüm amil kimi dəyərləndirilir. Heç də təsadüfi deyil ki, Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərində informasiya əlçatanlığı, məlumatların toplanması, monitorinqi və hesabatlılıq dayanıqlı inkişaf üçün ən mühüm elementlər kimi dəyərləndirilir. Ümumiyyətlə isə IFAC-ın məlumatına görə, 17 Dayanıqlı İnkişaf Məqsədinin 8-i mühasibat uçotu, hesabatlılıqla, o cümlədən auditlə birbaşa əlaqədardır. Başqa sözlə, mühasiblər və auditorlar Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin reallaşmasında mühüm rola malikdirlər. Bununla yanaşı, mühasibat uçotunun və auditin də korporativ dayanıqlı inkişafın yeni tələblərinə uyğun olaraq transformasiyası bu günün tələbləri sırasındadır. Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərindən mühasibat uçotu və hesabatlılıqla əlaqəli olanlar sırasına 12.6, 8.3, 17.16, 17.18 və digər məqsədləri aid etmək olar. Məhz mühasibat uçotu və auditin birbaşa təsiri ilə dayanıqlı inkişafın təhsilin keyfiyyəti, gender bərabərliyi, ləyaqətli əmək və iqtisadi artım, məsuliyyətli istehlak və istehsal, bərabərsizliyin azaldılması, təhlükəsizlik, iqlim dəyişikliyi, ekosistemin qorunması, sülh və ədalət, güclü institutların yaradılması və əməkdaşlıq kimi Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri reallaşa bilər. Aparılan tədqiqatlar onu da göstərir ki, mühasiblər və auditorlar maliyyə hesabatları təqdim və təsdiq edilərkən Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri üzrə mövcud durum barədə öz mülahizələrini təqdim etmək, şirkətləri Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin şərtlərini yerinə yetirməyə həvəsləndirmək və təşviq etmək, ətraf mühitin mühafizəsinə və sosial məsuliyyətə dair idarəetmənin məlumat bazasını formalaşdırmaq kimi məsələlərin həllində vacib rola malikdirlər. Eyni zamanda auditorların və mühasiblərin məsuliyyətinin artırılması da günün vacib məsələlərindəndir. Bütün bunlar isə öz növbəsində mühasibat uçotu və audit sahəsində kadr hazırlığı prosesinə Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri nöqteyi-nəzərindən yenidən baxmağı və köklü dəyişikliklərin edilməsi məsələsini gündəmə gətirir.

- Dayanıqlı inkişaf sahəsində ölkəmizdə həyata keçirilən tədbirləri necə dəyərləndirərdiniz?

- Dayanıqlı inkişafın bərqərar olması istiqamətində Azərbaycanda da mühüm tədbirlər həyata keçirilməkdədir. Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri ölkənin 2030-cu ilədək milli inkişaf prioritetlərində nəzərə alınmışdır. Belə ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2021-ci il 2 fevral tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş Azərbaycan 2030: iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlərdə növbəti onillikdə reallaşdırılmalı olan beş milli prioritetin demək olar ki, hamısı dayanıqlı inkişafın təminatına yönləndirilmişdir. Milli prioritetlərin realizasiyası məqsədilə hazırlanmış “2022-2026-cı illər üçün Sosial-İqtisadi İnkişaf Strategiyası” Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin həyata keçirilməsində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Digər mühüm nailiyyət kimi, 2023-2026-cı illəri əhatə edən Dayanıqlı Maliyyə üzrə Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı tərəfindən hazırlanmış Yol Xəritəsini göstərmək olar. Azərbaycan Respublikasının İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin reallaşdırılması istiqamətində həyata keçirdiyi tədbirlər və koordinasiya da xüsusi vurğulanmalıdır.

- Bir çox ölkələrin nümayəndələrinin də qatılacağı beynəlxalq elmi-praktik konfransdan nə gözləyirsiniz?

- Qeyd etdiyim kimi, Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri hökumətin özəl sektor və dövlət təşkilatları, habelə vətəndaş cəmiyyəti institutları ilə sıx əlaqələrinin qurulması şəraitində həyata keçirilə bilər. Aparılan hesablamalar göstərir ki, Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə nail olmaq dünyada ÜDM-in 1,5-4 faizi qədər resurs tələb edir. Məhz biznes strukturlarının dayanıqlı inkişaf sahəsində dövlət təşəbbüslərinə cəlb edilməsinin vacibliyi də bununla izah olunur. Digər tərəfdən Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə nail olunması yalnız beynəlxalq əməkdaşlıq və birgə səylər nəticəsində reallaşa bilər. Məsələn, qeyri-qanuni maliyyə axınlarının azaldılmasını nəzərdə tutan 16.4 məqsədi yalnız bir ölkənin səyi və sərhədi daxilində həll oluna bilməz və beynəlxalq maliyyə mərkəzlərinin belə pulların yuyulması üzərində səmərəli nəzarətin olmasından birbaşa asılıdır. Lakin təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, dayanıqlı inkişafın əhəmiyyəti, üstünlükləri və zərurəti heç də hamı tərəfindən lazımi səviyyədə dərk edilmir. PwC tərəfindən bir çox ölkələri əhatə edən araşdırmaların nəticələri göstərir ki, müəssisələrin direktorlar şurası üzvlərinin 11 faizinin dayanıqlı inkişaf barədə təsəvvürləri belə yoxdur. Digər bir fakt: rəyi soruşulanların yalnız yarısı (53 faiz) biznes strukturlarını sosial məsuliyyətli hesab etmişlər. Başqa sözlə, aparılan tədqiqatlar Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin reallaşdırılması sahəsində hələ də ciddi problem və çatışmazlıqların olduğunu göstərir. Ümidvaram ki, keçiriləcək konfrans iqtisadi inkişafın müasir mərhələsində şəffaflığın təmin edilməsinə və hesabatlılığın yüksək səviyyədə qurulmasına, dayanıqlı inkişaf sahəsində mövcud olan problemlərin və qarşıda duran vəzifələrin yerinə yetirilməsinə öz töhfəsini vermiş olacaq.