Bakı, 14 fevral, Emil Məlikov, AZƏRTAC

2023-cü il xalqımızın Ümummilli Lideri, müstəqil Azərbaycan dövlətinin qurucusu, görkəmli siyasi və dövlət xadimi Heydər Əliyevin anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə ölkəmizdə “Heydər Əliyev İli” elan olunub. Müasir Azərbaycan tarixinin bütöv bir mərhələsi Ulu Öndərin adı ilə bağlıdır. Bu gün dahi və uzaqgörən siyasətçinin adı dərin hörmət və ehtiram ünvanı kimi çəkilir. Müasir, müstəqil Azərbaycanın qurucusu Ümummilli Liderin ölkəmizin inkişafındakı böyük xidmətləri “Heydər Əliyev İli” çərçivəsində təqdim olunan yazılarda da xatırlanaraq xüsusi vurğulanır. Yazıçı-publisist, filologiya elmləri namizədi Səyyad Aran əməkdaşımızla söhbətində Ulu Öndərlə olan görüşlərini xatırlayıb, onun xalqın tərəqqisi naminə göstərdiyi fədakarlıqdan danışmaqla, ölkəmizin inkişafı naminə yorulmaz fəaliyyətinə diqqət çəkib. AZƏRTAC yazıçı-publisistin Ümummilli Liderlə bağlı xatirələrinin yer aldığı yazını oxucularla bölüşür.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevlə ilk görüşüm 1992-ci il iyunun 26-da olub. Onda “Səs” qəzetində baş redaktorun birinci müavini idim. O zaman biz “Əlincə” Xeyriyyə Cəmiyyətinin xətti ilə Naxçıvana maddi yardım aparmışdıq. Nümayəndə heyətinə akademik Nadir Seyidov, professor Fikrət İsmayılov və Məzdək Hüseynov daxil idilər. Səhər Naxçıvan aeroportuna endik və bizi maşınla Naxçıvan Ali Məclisinə gətirdilər. Bir müddətdən sonra Ulu Öndər Heydər Əliyev bizi qəbul etdi və hamımızla çox səmimi münasibət qurdu. O, akademik Nadir Seyidova dedi: “Sən mənə tanış gəlirsən, Naxçıvanda kimlərdənsən? Sən samovar Qurbanın nəyisən?” O gülümsəyərək cavab verdi ki, nəvəsiyəm. Sonra hamımızla bir-bir maraqlanaraq, səmimi söhbət etdi. Söhbətin davamında bizə tövsiyələrini verdi və biz də öz növbəmizdə gətirdiyimiz maddi yardımla bağlı məlumat verdik. Ümummilli Lider Heydər Əliyev bizə bunu hara istiqamətləndirməyi tövsiyə etdi. Naxçıvanda o zaman vəziyyət gərgin idi. Müxalifət Ulu Öndərə qarşı hər yerdə əks təbliğat aparırdı. Heydər Əliyev Naxçıvanda böyük stabillik yaratmışdı, eyni zamanda, 1992-ci ildə Türkiyə ilə Naxçıvan arasında “Ümid körpüsü”nü açmışdı. Həmin yolla Azərbaycana ərzaqlar, müxtəlif məhsullar gətirilirdi. Demək olar ki, sərhəd tam açıq idi. Həmin dövrdə Naxçıvana elektrik enerjisi məhdudiyyətlərlə verilirdi, ərzaq problemi var idi. Bütün bu gərginliklərə, çətinliklərə baxmayaraq Ümummilli Lider Heydər Əliyev Türkiyə ilə əlaqələri gücləndirərək, eyni zamanda, digər qonşu ölkələrlə münasibətləri yaxşılaşdıraraq Naxçıvan camaatını aclıqdan, yoxsulluqdan xilas etmək üçün çox böyük səy göstərirdi. Təəssüf ki, müxalifət öz əməllərindən qalmırdı, mitinqlər keçirirdilər. Həmçinin 1992-ci ildə televiziyanı tutdular və Naxçıvan Ali Məclisinə hücum etdilər. Amma Nehrəm kəndinin sakinləri və Ulu Öndər tərəfdaşları onların Naxçıvan Ali Məclisinə girməsinə imkan vermədilər. Ümummilli Lider Heydər Əliyev təbii ki, bütün bunlara mərd şəkildə sinə gərərək öz səbri və liderlik keyfiyyətləri ilə Naxçıvanda qarşıdurmanın və insan tələfatının qarşısını aldı.

Biz o vaxt Naxçıvanın bir çox yerlərində olduq və xalqın dahi lider Heydər Əliyevə olan inamını, ümidini gördük. Həmin təəssüratla da geri qayıtdıq. Sonradan ovaxtkı “Səs” qəzetində 91 nəfər Azərbaycan ziyalısının Heydər Əliyevə müraciəti çap olundu. Ölkədə artıq Ulu Öndər Heydər Əliyevə böyük inam və ümid formalaşmağa başladı. Xalq çox arzulayırdı ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyev gəlib Azərbaycandakı hərc-mərcliyə, özbaşınalığa son qoysun. O dövrdə Azərbaycan xaos içində idi. Xalq da bu xaosun, gərginliyin, ən əsas da hakimiyyətdəki özbaşınalığın qarşısını almaq istəyirdi. İnsanlar ölkədə qayda-qanun və nizam-intizam olmasını arzulayırdılar. Qanunların olmadığı bir dövrdə hərə özünə bir dəstə yaratmışdı, həmin dəstələrlə də guya Azərbaycan Ermənistan sərhədində dırnaqarası mübarizə aparırdılar. Onların məsuliyyətsizliyi, hərbi və hakimiyyət səriştəsizliyi özünü aydın şəkildə göstərirdi. Azərbaycan beləcə daha da çətin duruma düşürdü. Nəticədə də Gəncə qiyamı baş verdi. Bu səbəbdən də Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycana gəlişi zərurətə çevrildi. Ümummilli Lider gəldi və xalq onu böyük məhəbbətlə qarşıladı. Ulu Öndər Heydər Əliyev də həqiqi bir lider kimi situasiyanı dərindən öyrənmək üçün əvvəlcə Milli Məclisdə çıxış edərək, vəziyyətin son dərəcə gərginliyini, vətəndaş müharibəsinin az qala başlandığını ifadə etdi, həmçinin bir sıra tanınmış insanlara da müraciət edərək Gəncəyə səfər edəcəyini söylədi. Səhəri gün Milli Məclisin qarşısından Gəncəyə avtomobil karvanı təşkil olundu. Orada ozamankı Gəncə qiyamının başçısı Surət Hüseynovla, eləcə də bu qəbildən olan digər insanlarla görüşdü. Vəziyyəti anlayıb qayıdaraq Milli Məclisdə gördüyü təəssüratlar haqqında məlumat verdi.

Xalqın təkidi ilə Heydər Əliyev Milli Məclisin sədri seçildi. Eyni zamanda, ölkənin Baş nazir postu da boş idi. Milli Məclisin sədri İsa Qənbər, eləcə də Baş nazir Pənah Hüseyn və bir çoxları da istefa vermişdilər. Yaxud da onların məşhur ifadələri ilə desək - “vəzifələrini dondurmuşdular”. Ölkə başsız idi. Ulu Öndər öz vəzifələrini donduranlara müraciət edərək, bu hərəkətin düzgün olmadığını bildirdi. Onlar bu hərəkətlərlə Heydər Əliyevi təkləmək və onun hakimiyyət sükanını zəiflədərək, hakimiyyətdən istefa verib getməsinə nail olmağı hədəfləmişdilər. Ümummilli Lider Heydər Əliyev də bunu başa düşərək yavaş-yavaş Azərbaycanda hakimiyyəti möhkəmləndirməyə çalışdı. Buna da nail oldu. Vəzifəsini donduranlara, əslində istefa verənlərə öz yerlərini bildirərək, boş yerlərə özünün tanıdığı layiqli kadrları qoydu və Azərbaycanda hakimiyyəti möhkəmləndirməyə çalışdı. O zamanlar Lənkəran qiyamı baş verdi. Ulu Öndər televiziya ilə çıxış edərək xalqı bu qiyamçıları tərksilah etməyə çağırdı. Xalq bu çıxışdan ruhlanaraq Ümummilli Lider Heydər Əliyevin ətrafında birləşdi və məsələ həll olundu. Həmin dövrdə qiyama bənzər irili-xırdalı bu cür hadisələr olsa da dahi rəhbər bunların hamısını yerbəyer etdi.

Bildiyimiz kimi, həmin dövrlərdə Gəncə qiyamında da Ümummilli Liderin Gəncəyə gedərək bu prosesləri araşdırması, eləcə də bu məsələni də kökündən həll etməsi onun uzaqgörənliyinin və böyük şəxsiyyət olmasının göstəricisi idi. Sirr deyil ki, o zaman Azərbaycan ordusu çox səriştəsiz və nizam-intizamsız olduğu üçün Surət Hüseynovun qarşısında davam gətirə bilmədi. S.Hüseynovun anarxist dəstəsi Azərbaycan dövlətinin müxtəlif qoşun növlərinə qarşı hücuma keçərək onları ya tərksilah etdi, ya da öldürdü. Bu səbəbdən də Gəncədəki qarşıdurmada bizim bir çox layiqli və vətənpərvər oğullarımız həlak oldular.

Vətəndaş müharibəsinin alovlanan ərəfəsində Ulu Öndər Heydər Əliyev xalqı bu bəladan qurtardı. Həmin ərəfədə Ümummilli Lider Milli Məclisin sədri seçildi və yavaş-yavaş hakimiyyətdə daşları yerinə qoymağa başladı. Beləcə Ulu Öndər ardıcıl böyük uğurlara imza atdı. 1994-cü ildə harınlamış AMON dəstələrini tərksilah etdi. 1996-cı ildə ölkəmizdə olan iqtisadi böhranı tənzimlədi və inflyasiya dayandı. Sonradan qeyri-neft sektoru olan kənd təsərrüfatı sahəsində torpaqları özəlləşdirərək, bu sahə üzrə də xeyli nailiyyətlər əldə etdi. Özəlləşdirmənin ilk illərində əhali öz təsərrüfatını qurmağa və özünü dolandırmağa başladı. Sonradan bu uğurları gözləri götürməyənlər tərəfindən Ulu Öndər Heydər Əliyevə qarşı müxtəlif yollarla sui-qəsd planları hazırlandı. Onların bu çirkin niyyətləri, arzuları həyata keçmədi.

Ulu Öndər tədricən layiqli kadrların seçilməsində daha ciddi addımlar ataraq, sədaqətli insanları vəzifələrə gətirməklə ölkəmizdə böyük quruculuq işlərinə başladı. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” ilə Azərbaycanın gəlirləri artmağa başladı. Bu layihənin sayəsində dünya investorları ölkəmizə cəlb olunaraq, ard-arda neft müqavilələri imzalandı. Azərbaycan nəhayət ki, dirçəlməyə, çiçəklənməyə başladı. Bununla yanaşı Ulu Öndər tərəfindən 1994-cü ildə imzalanan “Bişkek” müqaviləsi ilə atəşkəs elan olundu. Həmin dövrdə mənfur ermənilərin təxribatları nəticəsində müxtəlif terror hadisələri törədildi. Lakin buna baxmayaraq, Ümummilli Lider ölkədə stabilliyi qorumağa, əmin-amanlıq yaratmağa nail oldu. O zamanlar insanlar çörək mağazalarının qarşısında gecədən növbə tuturdular. Həmin dövrlərdə ölkəni idarə edən ovaxtkı hakimiyyətin hərc-mərclikləri hesabına əhali çox ağır və gərgin vəziyyətdə yaşayırdı. Ölkədaxili parçalanma təhlükəsi var idi. Ulu Öndər Heydər Əliyev vaxtında öz doğma vətəni olan Azərbaycana gələrək, dahiliyi, müdrikliyi, uzaqgörənliyi, hərbi-siyasi təcrübəsi və dünyagörüşü sayəsində Azərbaycanı bu bəladan xilas etdi. Öz müdrik fəaliyyəti ilə Ümummilli Lider dövlət başçısının necə olması nümunəsini yaratdı və xalq əsl xilaskar, layiqli hakimiyyətin şahidi oldu. Bunun da sayəsində xalq tərəfindən Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasəti dəstəkləndi və Ulu Öndər davamlı şəkildə ölkənin prezidenti seçildi.

Azərbaycan xalqının yetirdiyi böyük ictimai-siyasi xadim və dahi rəhbər, Ümummilli Lider Heydər Əliyev ölkədə klassik dövlətçilik idarəetmə ənənəsini yaradaraq, Azərbaycanı dünya səviyyəsində nüfuzlu, stabil dövlətə çevirdi.