Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

Şuşada varlıların mülkləri

Bakı, 28 mart, AZƏRTAC

Qarabağın baş tacı olan Şuşa şəhərində bir-birindən fərqlənən, ayrı-ayrı memarlıq üslubunda tikilmiş çoxlu yaraşıqlı və gözəgəlimli evlər var idi. Onların hər biri fərdi xüsusiyyətlərə malik olmaqla yanaşı şəhərin hüsnünə gözəllik verir, milli memarlıq abidəsi kimi diqqəti özünə cəlb edirdi.

AZƏRTAC tanınmış tədqiqatçı-jurnalist Vasif Quliyevin bu evlər barədə məqaləsini təqdim edir.

“Çuxur məhəllə”də xüsusi memarlıq görünüşü ilə seçilən orijinal və yaraşıqlı üçmərtəbəli daş ev məşhur Qarabağ taciri Hacı Qulu Məşədi Əli oğluna (1803-1874) məxsus idi. Qarabağ memarlıq məktəbinin şah əsərlərindən və milli memarlığımızın nadir incilərindən sayılan saray tipli bu bina xanzadə və bəyzadələrin evlərindən heç də geri qalmayan və şəhərin memarlıq simasını müəyyənləşdirən cah-calallı, təmtəraqlı sənət əsərinin tikintisi 1851-ci ildə başa çatdırılıb. İran üslubunda yerli daşlardan inşa edilmiş bu bina tikilərkən nə palçıq, nə də sement işlədilib, onları adi qurğuşun əvəz edib.

Nazik taxta ilə örtülü damı olan malikanənin qarşısında geniş torpaq sahəsi, bağ-bağatı, bostanı, xüsusi köməkçi tikililəri var idi. Evin, həyətin, bostanın ümumi sahəsi uzununa 117, eninə 72 arşın idi. Bostan həyətdən taxta sürahi ilə ayrılırdı. Binanın üçüncü mərtəbəsi 3 dəhliz, 7 otaq, 1 mətbəx və aynalı böyük eyvandan ibarət idi. 22 qapısı, 25 divar dolabı, 11 buxarısı və 2 ayaqyolu, palıd taxtadan 2 döşəməsi və tavanı vardı.

İkinci mərtəbəsi isə 7 otaqdan, dəmir məhəccərli 33 pəncərəsi olan 3 dəhlizdən ibarət idi. 22 qapısı, 11 dolabı, 11 buxarısı, eyvanı və 2 ayaqyolu vardı.

Birinci mərtəbədə isə 8 otaq, 2 ön eyvan, palıd taxtadan döşəmə və tavan, 4 divar dolabı, 3 buxarı, 26 dəmir məhəccəri olan 20 qapısı vardı. Həmin mərtəbəyə həyətdən iki böyük daş pilləkən qalxırdı.

44 sütun üzərində ucalan bu əzəmətli bina 46 otaqdan ibarət idi və Azərbaycanda ona bənzər yaşayış evi demək olar ki, yox idi. 1893-cü ildə bu mülkün satış qiyməti 3700 manat 83 qəpik məbləğində qiymətləndirilmişdi. 1865-ci ildə böyük rus rəssamı V.Veraşagin Şuşaya gələrkən həmin evdə olmuş və binanın böyük zalının şəklini çəkmişdi.

Hacı Qulunun malikanəsində sovet dövründə müxtəlif müəssisələr fəaliyyət göstərmiş, işğaldan öncə isə burada Qarabağ ipək fabrikinin toxuculuq sexi fəaliyyət göstərib.

“Təzə məhəllə”də XIX əsrə aid saray nümunəli ikimərtəbəli fərdi yaşayış evi olan Mehmandarovların malikanəsi daxili zənginliyi və zahiri gözəlliyi ilə seçilirdi. Binanın layihəsini memar Kərbəlayi Səfixan Qarabağı verib, bəzi işlərini isə tanınmış boyakarlıq və ornament ustası Qənbər Qarabağı həyata keçirib.

Malikanənin torpaq sahəsinin uzunluğu 35, eni 30 arşındır. Sonralar həmin ərazidə köməkçi və təsərrüfat binaları da tikilib və bura mükəmməlliyi ilə fərqlənən, geniş həyət-bacalı, bağlı-bağatlı, iri, fundamental yaşayış kompleksinə çevrilib. Evin ikinci mərtəbəsi ailə məclisləri keçirmək və qonaqlar üçün 32 kvadratmetr sahəsi olan böyük zaldan və 20 kvadratmetrlik kiçik otaqdan ibarətdir. Birinci mərtəbədə isə mətbəx, ərzaq saxlamaq üçün zirzəmi, at tövləsi və s. yerləşirdi.

İkinci mərtəbədəki hər iki otaqda çoxsaylı divar rəsmləri vardı. Böyük zalın divarları və tavanı Firdövsinin “Şahnamə”sinin qəhrəmanlarının şəkilləri ilə bəzədilmişdi. Otaqlarda üstünlük təşkil edən gül-çiçək motivləri - “Marallar və nar ağacı”, “Güldanlarda gül dəstələri”, “Piyalədə armud”, “Buta” kompozisiyaları hər iki salonun daxili gözəlliyini daha da artırırdı. Yaşayış kompleksinin ərazisində əlavə bina, məscid tikilmiş və bir bulaq çəkilmişdi.

Mehmandarovların yaşayış kompleksi 1930-cu ildən başqa funksiyalar daşımışdır. Burada uşaq xəstəxanası, 1984-cü ildən məhəllə məscidində “Dərman bitkiləri muzeyi”, 1985-ci ildən isə Xalça muzeyi fəaliyyət göstərib.

1992-ci ildə erməni vandalları XIX əsrin tarixi abidəsi olan bu binaya böyük ziyan vurublar. Lakin 2020-ci ildə Şuşa işğaldan azad ediləndən sonra bu ev bərpa olunaraq əvvəlki görkəminə qaytarılıb.

Zöhrabbəyovların malikanəsi “Seyidli” məhəlləsində hündür bir yerdə şəhərin baxımlı və görkəmli bir guşəsində gözəl və yaraşıqlı üçmərtəbəli yaşayış evindən ibarət idi. Həmin mülk XIX əsrin 60-70-ci illərində inşa edilmişdi. Evin bünövrəsini Şuşanın məşhur tacirlərindən olan Məşədi Əkbər Zöhrabbəyov qoymuş, lakin o, qəflətən vəfat etdiyindən binanın tikintisi yarımçıq qalmışdı. Tikintini onun oğlanları Abbasqulu bəy və Mustafa bəy davam etdirərək başa çatdırıblar.

Malikanə 10 otaqdan ibarətdir. Hər mərtəbədə 200-250 nəfərlik zal, böyük eyvan, yataq və uşaqlar üçün ayrıca otaqlar, buxarısı olan mətbəx, kanalizasiya xətti vardı. Evin içərisi milli ornament və antik rəsmlərlə bəzədilmişdi.

Binanın ətrafı hündür daş hasarlarla əhatələnmişdi. İki iri darvazası vardı və gül-çiçək xiyabanına bənzər geniş həyətində qoz, fındıq, alma, armud, tut, gavalı meyvə ağacları, zirinc və gül kolları sıralanmışdı.

Birinci mərtəbədə ev sahibinin övladlarının dayələri, nökər və qulluqçular yaşayırdı. At tövləsi və zirzəmi də burada yerləşirdi.

Ötən əsrin 80-ci illərində bərpadan sonra həmin binada Şuşa Dövlət Rəsm Qalereyası fəaliyyət göstərirdi. Bu sənət ocağında keçmiş və müasir təsviri sənət ustalarının 200-ə yaxın əsəri nümayiş etdirilirdi. Qalereyanın qızıl fondunu XIX əsr Azərbaycan miniatür sənətinin görkəmli nümayəndələrinin əsərləri təşkil edirdi, eyni zamanda yüksək bədii zövqlə düzəldilmiş dekorativ tətbiqi sənət nümunələri də göstərilirdi. Azərbaycanın tanınmış qrafika, tişə ustalarının və yerli gənc rəssamların təsviri sənətin müxtəlif növlərində yaratdıqları rəngkarlıq və qrafika əsərlərindən nümunələr qalereyanın divarlarını bəzəyirdi. Hər il burada Azərbaycan incəsənəti mövzusunda müzakirə və baxışlar keçirilirdi. Qalereyanın nəzdində fəaliyyət göstərən təsviri sənət dərnəyində onlarla istedadlı gənc məşğul olur, rəssamlıq sənətinin sirlərinə yiyələnirdilər. Qalereyanın böyük bir zalı balaca rəssamların istifadəsinə verilmişdi. Bura şuşalı gənclərin sevimli sənət ocağı idi.

Əbdürrəhim bəyin malikanəsi “Köçərli” məhəlləsində ikimərtəbəli yaşayış evində yerləşirdi. Həmin bina Qarabağın köklü və məşhur bəyi, rus ordusunun mayoru, görkəmli jurnalıst və ictimai xadim Əhməd bəy Ağaoğlunun qayınatası Əbdürrəhim bəy Vəzirovun şəxsi mülkü idi.

Evin hər mərtəbəsinin ümumi sahəsi təxminən 120 kvadratmetr olmuşdur. İkinci mərtəbə bir dəhliz, altı otaq, birinci mərtəbə bir böyük zal və dörd otaqdan ibarət idi. Hər iki mərtəbədə buxarı və ayaqyolu, aşağıda isə böyük zirzəmi vardı.

1920-ci ildə bina Malıbəyli qaçqınları üçün sığınacaq rolunu oynamışdır. Sovet dövründə burada müxtəlif təşkilatlar yerləşib, mehmanxana və poliklinika kimi fəaliyyət göstərib. Ötən əsrin 90-cı illərində şəhər erməni quldurlarının işğalı altına düşəndə bina bütünlüklə dağıdılıb.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Fərid Şəfiyev: Azərbaycan və Əfqanıstan arasında münasibətlər dərin tarixi köklərə malikdir

Rizvan Nəbiyev: Azərbaycanın xarici siyasət imkanlarının genişləndirilməsi qarşıdakı dövrün prioritet istiqamətlərindəndir

Kirayə mənzil fonduna daha 91 mənzil əlavə olunub

YPX Alayının əməkdaşları səhhəti pisləşən əcnəbi sürücünü xilas ediblər

Qahirədə Misirdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələrlə görüş keçirilib

Yohan Vadeful: Almaniya Azərbaycanla münasibətlərini yeni, strateji əsas üzərində qurub

Elxan Abdullayev: Millimizə görə ili pozitiv notlarla başa vururuq

İrlandiyalı boksçu 3 aylıq komadan sonra vəfat edib

Moskva aeroportları dron hücumları səbəbindən gecə boyu işləməyib

Sofi Bine: Emmanuel Makronun onillik hakimiyyəti fəlakətli dövr olub

Sabahın hava proqnozu açıqlanıb

Vergi ödəyicilərinə mərkəzlərdə 752 mindən çox xidmət göstərilib

Aysel Yaqubova: COP31 çərçivəsində təmiz enerji texnologiyalarının təşviqi istiqamətində əməkdaşlıq edirik

INRAIL layihəsi dayanıqlı nəqliyyat modelinin formalaşdırılması baxımından regional əhəmiyyət daşıyır

Siyasi elmlər doktoru: Dublin görüşləri Azərbaycanın Avrasiyanın geosiyasi xəritəsində artan rolunu təsdiqləyib

Türk ekspert: Azərbaycanın enerji və nəqliyyat bağlantıları Avropa ilə Asiya arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edir

Qərbi Azərbaycanda tarixi abidələrimiz – Ələyəzdə hərbi kilsə

Alıcılıq qabiliyyətinin azalması fransızların qida vərdişlərini dəyişdirib

Böyük Britaniya Cənubi Qafqazda sülh istiqamətində əldə olunan irəliləyişi alqışlayır

FIFA-ya keçiriləcək prezident seçkilərində Canni İnfantinonun əsas rəqibi bəlli olub

UNESCO: Süni intellekt çatbotları iqlim dəyişmələri üzrə elmi faktlardan imtina edə bilər

Səfir: Azərbaycan müdafiə və təhlükəsizlik baxımından dəyərli tərəfdaşdır VİDEO

Səfir: Azərbaycan müdafiə və təhlükəsizlik baxımından dəyərli tərəfdaşdır VİDEO

Böyük Britaniya səfiri: Strateji Tərəfdaşlıq təhsil və elm sahəsində əlaqələri daha da gücləndirəcək VİDEO

Böyük Britaniya səfiri: Strateji Tərəfdaşlıq təhsil və elm sahəsində əlaqələri daha da gücləndirəcək VİDEO

BMU ilə Gürcüstanın nüfuzlu universitetləri arasında memorandumlar imzalanıb

Külli miqdarda narkotik vasitənin ölkə ərazisinə keçirilməsinin qarşısı alınıb

Anemiya ilə mübarizədə xalq təbabətinin unudulmuş reseptləri

Astarada avtomobilin vurduğu piyada xəstəxanada ölüb

Dankan Norman: Enerji əlaqələri tərəfdaşlığımızın əsas sütunudur

Xocalıda yeni tut bağları salınıb FOTOLAR

Fransanın Aİ-dən çıxmasının riskləri: “Frexit” ölkəyə nə vəd edir?

Astanada Çingiz Aytmatovun irsi və türk xalqlarının ədəbi əlaqələri müzakirə olunub

Nəqliyyat dəhlizləri ilə daşınan yüklərin həcmi açıqlanıb

Türk professor: Azərbaycanın COP31-də geniş pavilyonla təmsil olunması bizim üçün çox dəyərlidir

Avstraliyada görmə qabiliyyətini bərpa edə biləcək süni buynuz qişa hazırlanır

Baş prokuror Kamran Əliyev Buenos-Ayresdə beynəlxalq prokurorluq əməkdaşlığının inkişafından danışıb

Azərbaycanlı həkimin yeni cərrahi metodu beynəlxalq konqresdə qalib seçilib

Səfir: Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı iqtisadi artıma və təhlükəsizliyə töhfə verəcək VİDEO

Səfir: Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığı iqtisadi artıma və təhlükəsizliyə töhfə verəcək VİDEO

NBA-da güc reytinqi yenilənib: “San-Antonio Spörs” liderliyini qoruyub

® Sizi aldatmağa çalışdıqlarını necə anlaya bilərsiniz?

Bakı şəhərində qışa hazırlıq tədbirləri görülür VİDEO

Bakı şəhərində qışa hazırlıq tədbirləri görülür VİDEO

Susanna Useinova: Özbək rəqsi xalqın özünəməxsus dilidir

Gənclər Kitabxanasında Milli Dirçəliş Gününə həsr olunmuş silsilə materiallar hazırlanıb

Ordubadda baş verən yol qəzası ilə bağlı cinayət işi başlanıb

“Qobustan” jurnalının yeni nömrəsi təqdim edilib

® Biznes xərclərindən də millər qazandıran “ABB AZAL Miles Business” kartları təqdim olunub

Amerikanın iri data mərkəzləri atmosferə Danimarkanın emissiyasına bərabər karbon qazı buraxır

Ceffri Verbok: Azərbaycana sevgimin izaha ehtiyacı yoxdur  - MÜSAHİBƏ VİDEO

Ceffri Verbok: Azərbaycana sevgimin izaha ehtiyacı yoxdur  - MÜSAHİBƏ VİDEO

Milli Məclisdə 2027-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsinin müzakirəsi davam edir

® “PAŞA Holdinq”in dəstəklədiyi startap Qazaxıstan bazarına çıxır

Çinin “Mengxiang” qazma gəmisi yeni dünya rekordu müəyyən edib

Rəsədxana: Geomaqnit qasırğası gözlənilir

“Dözə bilmirdim, ağlaya-ağlaya gedib, ağlaya-ağlaya da qayıdırdım...” - Ballıcadan REPORTAJ VİDEO

“Dözə bilmirdim, ağlaya-ağlaya gedib, ağlaya-ağlaya da qayıdırdım...” - Ballıcadan REPORTAJ VİDEO

Okeanlar karbon emissiyalarının daha böyük hissəsini udur - yeni tədqiqat

Ukrayna ədəbiyyatının üç romanı Azərbaycan dilində

Qızılı yarpaqlar Daşkəndə nağıl ovqatı bəxş edib – FOTOLAR

DİN: Ötən gün 52 cinayətin açılması təmin olunub

Beş Avropa ölkəsi qanunsuz miqrantları Ruandaya göndərməyi planlaşdırır

FHN-dən valideynlərə ciddi çağırış: Uşaqları evdə tək qoymayın VİDEO

FHN-dən valideynlərə ciddi çağırış: Uşaqları evdə tək qoymayın VİDEO

AAYDA sədri Lənkəran, Astara və Lerik sakinlərinin müraciətlərini dinləyəcək

Polşa mediası: Azərbaycan Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığı gücləndirir

Azərbaycan basketbol millisi İslandiya ilə qarşılaşacaq

Ağalbəbə türbələri haqqında tədqiqat əsəri nəşr olunub

Qızılın qiyməti son bir ilin ən aşağı səviyyəsindədir

Azərbaycan Voleybol Federasiyasının nümayəndəsi beynəlxalq yarışa təyinat alıb

Nazir: Təhsilin əsas məqsədlərindən biri şagirdlərin şəxsiyyət kimi formalaşmasıdır

“OpenAI” uşaqların istismarını əks etdirən görüntüləri aşkarlamaq üçün yeni alət hazırlayıb

Vətəndaşlar icbari sığorta müqavilələri ilə bağlı bildirişləri “mygov” ilə də əldə edə bilərlər

AQTA: Quş qripi və Nyukasl xəstəliyinə qarşı epizootoloji monitorinq aparılacaq

“Goldman Sachs”: Qızılın qiymətinin əvvəlki rekord səviyyəyə qayıtması iki il çəkəcək

Nazir Anar Əliyev Naxçıvanda vətəndaşlar müraciətlərini dinləyəcək

Akademik İradə Hüseynova: Milli dirçəlişin əsas dayaqlarından biri elmin və təhsilin inkişafıdır

® Mərkəzi Gömrük Hospitalının şöbə rəisi İlqar Tahiroğlu Ümumdünya Gömrük Təşkilatının mükafatına layiq görülüb

Yardımlı və Lənkəran rayonlarının bəzi ərazilərinin qaz təchizatında fasilə yaranıb

Hərbi qulluqçulara ali hərbi rütbələr təqdim edilib

Azərbaycanlı tələbələr gələn ildən Oklahoma Dövlət Universitetində təhsil almaq imkanı əldə edəcəklər VİDEO

Azərbaycanlı tələbələr gələn ildən Oklahoma Dövlət Universitetində təhsil almaq imkanı əldə edəcəklər VİDEO

Qızıl və gümüş bahalaşıb VİDEO

Qızıl və gümüş bahalaşıb VİDEO

Neft ucuzlaşır VİDEO

Neft ucuzlaşır VİDEO

Dünya Bankı Azərbaycanda torpaqların konsolidasiyasına maliyyə dəstəyi göstərəcək VİDEO

Dünya Bankı Azərbaycanda torpaqların konsolidasiyasına maliyyə dəstəyi göstərəcək VİDEO

Azərbaycan və Dünya Bankı kənd təsərrüfatı sahəsində yeni layihənin icrasını müzakirə ediblər VİDEO

Azərbaycan və Dünya Bankı kənd təsərrüfatı sahəsində yeni layihənin icrasını müzakirə ediblər VİDEO

Azərbaycan nefti 99 dollara satılır VİDEO

Azərbaycan nefti 99 dollara satılır VİDEO

Vitkoff və Kuşner Berlində Ukrayna və Avropa rəsmiləri ilə görüşəcəklər

Monqolustan Prezidenti istefa verdiyini açıqlayıb

Keçmiş məcburi köçkün: Doğma torpaqlarımıza böyük sevinclə qayıdırıq VİDEO

Keçmiş məcburi köçkün: Doğma torpaqlarımıza böyük sevinclə qayıdırıq VİDEO

Cəbrayıl sakini: Doğma yurda qayıdandan sonra arzularımızı həyata keçirəcəyik VİDEO

Cəbrayıl sakini: Doğma yurda qayıdandan sonra arzularımızı həyata keçirəcəyik VİDEO

Hazırda Bakının bəzi yollarında nəqliyyatın hərəkətində sıxlıq var

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva sosial media hesablarında Milli Dirçəliş Günü ilə bağlı paylaşım edib

Milli iradənin tarix yazdığı gün

“Böyük Qayıdış” davam edir: Növbəti köç karvanı ilə 83 ailə yola salınıb VİDEO

“Böyük Qayıdış” davam edir: Növbəti köç karvanı ilə 83 ailə yola salınıb VİDEO

İndoneziyada güclü zəlzələ baş verib

ABŞ süni intellekt çiplərinə və serverlərinə uzaqdan girişi məhdudlaşdırıb

Vens: ABŞ İranla müharibənin iki il davam etməsinə imkan verməyəcək

Danimarkanın ən yaşlı qadınının keçmişdə nasist partiyasının üzvü olduğu üzə çıxıb

Hörmüz boğazı yaxınlığında 24 saat ərzində dördüncü tanker minaya düşüb

Media: “Nvidia” Censen Huanqı yenidən şirkət rəhbərliyinə qaytarmağı planlaşdırmır

Hakan Fidan: Türkiyə Qara dəniz vasitəsilə taxıl daşımalarının bərpası üçün danışıqlar aparır

Fransada genişmiqyaslı tətil və etiraz aksiyaları gözlənilir

Kiyevin körpüləri ballistik raketlərlə vurulub

UEFA Millətlər Liqası: Almaniya millisi Niderlanda böyük hesabla qalib gəlib

Kreml Putin, Tramp və Si Cinpinin mümkün görüşünün təfərrüatlarını açıqlayıb

Kuşner: Ukrayna münaqişəsinin davamlı həlli üçün təhlükəsizlik zəmanətləri vacibdir