Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

SİYASƏT

Azərbaycan-İran-Rusiya görüşü: üçtərəfli əməkdaşlıq formatının yeni nümunəsi

Azərbaycan-İran-Rusiya görüşü: üçtərəfli əməkdaşlıq formatının yeni nümunəsi

Bakıda prezidentlər İlham Əliyev, Vladimir Putin və Həsən Ruhaninin bir araya gəlməsinə ekspertlərin böyük maraq göstərməsi təsadüfi deyil. Regionun üç nüfuzlu ölkəsi müxtəlif sahələri əhatə edən və qarşılıqlı əlaqələrin inkişafına xidmət göstərən məsələləri müzakirə ediblər. Tərəflər iqtisadi, mədəni, enerji, nəqliyyat, turizm, təhsil kimi vacib sferalarda əməkdaşlığı yeni səviyyəyə qaldırmaq haqqında ümumi razılığa nail olublar. Terrorçuluğa qarşı mübarizə, ekstremizmin qarşısının alınması, ayrı-ayrı sahələr üzrə əməkdaşlıq, yeni enerji layihələrinin həyata keçirilməsi, "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin reallaşdırılması və başqa sahələrdə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın gücləndirilməsi qərara alınıb. Bu kimi məqamlar üç ölkə rəhbərlərinin görüşünün regional miqyası aşdığı və qlobal siyasətin aktual problemləri ilə çulğaşdığı nəticəsini çıxarmağa imkan verir.

İlham Əliyevin təşəbbüsü: regional inteqrasiyada yeni imkan

Avqustun 8-də Xəzər-Qafqaz regionunun siyasi nəbzi sözün həqiqi mənasında Bakıda döyündü. Rusiya və İran kimi böyük dövlətlərin rəhbərləri Azərbaycan paytaxtında aktual məsələləri müzakirə etmək üçün Azərbaycan Prezidenti ilə görüşdülər. Əvvəlcə Vladimir Putinin İlham Əliyevə bu görüşün təşəbbüskarı olduğuna görə təşəkkürünü bildirməsinin siyasi əhəmiyyətini vurğulamaq istərdik. Çünki üçtərəfli görüş formatı dövlət başçısı İlham Əliyevin həyata keçirdiyi sistemli və ardıcıl xarici siyasətin mühüm aspektini təşkil edir. Rusiya-İran-Azərbaycan üçlüyünün Bakı sammiti həmin çərçivədə uğurlu əməkdaşlıq formatının əyani təzahürü kimi qiymətləndirilməlidir. Əvvəlki illərdə Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə, Azərbaycan-İran-Türkiyə, Azərbaycan-Türkiyə-Türkmənistan formatlarında baş tutan müzakirələr indi Rusiya-Azərbaycan-İran formatında keçirilir. Deməli, Azərbaycan rəhbərinin təşəbbüsü ilə regionda əməkdaşlığın yeni və çox səmərəli forması öz təsdiqini tapmaqdadır.

Elə məhz bu kimi məqamları nəzərdə tutan Rusiya Prezidenti zirvə görüşünün ciddi geosiyasi nəticələrinin ola biləcəyinə işarə edib. Aparılan müzakirələrin məzmunu həmin qənaəti tam təsdiqləyir. Vladimir Putin, İlham Əliyev və Həsən Ruhani şəksiz aktual olan və siyasi, iqtisadi, geosiyasi, enerji, nəqliyyat, təhlükəsizlik sahələrini əhatə edən problemlər barədə fikir mübadiləsi aparıblar.

Demək olar ki, bütün məsələlər üzrə ortaq mövqe müəyyənləşdirilib. Təbii ki, bir çox əməkdaşlıq məqamları üzərində işləri davam etdirmək lazım gəlir. Prezidentlərin görüşdən sonra imzaladıqları Bəyannamədə həmin amillər öz əksini tapıb (bax: Azərbaycan Respublikası, İran İslam Respublikası və Rusiya Federasiyası Prezidentlərinin Bəyannaməsi / AZƏRTAC, 9 avqust 2016).

Azərbaycan Prezidenti vurğulayıb ki, Azərbaycan-Rusiya-İran üçtərəfli əməkdaşlıq formatı "böyük potensiala malikdir". Bu çox önəmli, yeni geosiyasi təşəbbüs regionda sülhün, təhlükəsizliyin, sabitliyin təmin olunmasında əhəmiyyətli addımlardan biridir. Dövlət başçısı fikirlərini davam etdirərək ifadə edib: "Əsasını qoyduğumuz bu format beynəlxalq aləmdə özünə layiq yerini tutacaq. Biz bu gün mehriban qonşuluq nümunəsini göstəririk. Biz bu gün sübut edirik ki, əgər qarşılıqlı hörmət, xoş niyyət varsa, arzularımız səmimidirsə hətta bizim qeyri-sabit, böhran və münaqişələrlə dolu olan regionumuzda ölkələrimizi risklərdən qoruya, sabitliyi möhkəmləndirə, əməkdaşlığı dərinləşdirə bilərik" (bax: Bakıda Azərbaycan, İran və Rusiya dövlət başçılarının üçtərəfli Zirvə görüşü keçirilib / AZƏRTAC, 8 avqust 2016).

Bu fikirlərdə zirvə görüşünün əsas qayəsi, məqsədi və məzmunu dolğun şəkildə öz əksini tapıb. Burada əsas məqsəd regionda əməkdaşlıq əlaqələrini inkişaf etdirməklə sabitliyi möhkəmləndirmək və mümkün risklərdən qorunmaqdır. Məsələ ondan ibarətdir ki, Cənubi Qafqaza yaxın geosiyasi məkanlarda həm risklər artıb, həm də xaotik durum yaradan silkələnmələr müşahidə edilir. Sirr deyil, bu qeyri-müəyyənlik dalğasının daha geniş məkanlara yayılmasında maraqlı olan dairələr var. Belə dağıdıcı tendensiyaların qarşısını isə yalnız səmimi əməkdaşlıq vasitəsi ilə səmərəli şəkildə almaq olar.

Bütün bunlara görə Bakıda "Şimal-Cənub" dəhlizinin perspektivləri, nəqliyyat, enerji, təhsil və başqa sahələrdə əlaqələri yeni səviyyəyə yüksəltmək haqqında razılığın əldə olunması vacib nəticələrdən biridir. Həmin kontekstdə Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Azərbaycanla ticarət dövriyyəsinin daha da artırılması imkanlarından danışması əhəmiyyətli məqamlardandır. Şübhə yoxdur ki, hər iki ölkə rəhbərliyi bu aspektdə ciddi addımlar atmağa hazırdırlar.

Enerji və təhlükəsizlik faktorları: çoxvektorlu siyasət kontekstində

Bunların fonunda iki məsələ – regiondakı münaqişələrin həlli və Xəzər dənizinin statusu xüsusi maraq doğurub. Prezidentlərin qəbul etdikləri Bəyannamədə qeyd olunur: "Tərəflər etiraf edirlər ki, regiondakı həll olunmamış münaqişələr regional əməkdaşlığa əsas maneədir və bu xüsusda onların tezliklə beynəlxalq hüququn prinsip və normaları və bu çərçivələrdə qəbul edilmiş qərar və sənədlər əsasında danışıqlar vasitəsilə sülh yolu ilə həll olunması vacibliyini vurğulayırlar" (bax: Azərbaycan Respublikası, İran İslam Respublikası və Rusiya Federasiyası Prezidentlərinin Bəyannaməsi / AZƏRTAC, 9 avqust 2016).

Bununla Azərbaycanın daim vurğuladığı iki faktor Rusiya və İran tərəfindən də təsdiqlənmiş oldu: birincisi, həll olunmamış münaqişələr regional əməkdaşlığa ciddi maneədir, ikincisi, bu münaqişələr yalnız beynəlxalq hüququn normaları çərçivəsində həll olunmalıdır. Hər iki müddəa rəsmi Bakının Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində qətiyyətli mövqeyinin göstəricisidir. Onların reallaşması isə münaqişə ilə bağlı mövcud status-kvonun dəyişməsi sayəsində mümkündür. Azərbaycanın dövlət başçısı daim həmin məqamı qətiyyətlə vurğulayır. Deməli, bütün hallarda Rusiya və İran status-kvonun dəyişməsini müdafiə edirlər və həmin istiqamətdə real addımların atılması gözləniləndir.

Digər vacib məsələ olan Xəzərin statusu ilə bağlı da üç ölkə Bakı Bəyannaməsində konkret mövqe ortaya qoyublar. Burada vurğulanır: "Tərəflər Xəzər dənizini sülh, dostluq, təhlükəsizlik və əməkdaşlıq dənizi kimi nəzərdən keçirərək Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanın tezliklə razılaşdırılması və qəbul edilməsinin vacibliyini qəbul etdilər" (bax: əvvəlki mənbəyə). Göründüyü kimi, Azərbaycan, Rusiya və İran Xəzərin statusunun tezliklə müəyyənləşdirilməsində maraqlıdırlar. Onlar regional təhlükəsizliyi təmin etmək üçün bu faktorun ciddi rol oynadığını qəbul edirlər. Xəzərdə həll edilməmiş problem qalarsa, onda kənar qüvvələr ondan qeyri-müəyyənlik, intriqalar yaratmaq üçün istifadə edə bilərlər. Buna görə də Bakı zirvə görüşünün bütövlükdə Xəzər-Qafqaz regionu üçün müsbət geosiyasi nəticələri olacağına inam çoxdur. Buna konkret məzmun verən isə iqtisadi, enerji, nəqliyyat, informasiya sahələrində əldə olunan razılıqlardır.

Yuxarıda qeyd edilən məqamlar fonunda Bəyannamədə terrorçuluq, ekstremizm, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, silahların, narkotik vasitələrin və onların prekursorlarının qeyri-qanuni dövriyyəsi, insan alveri və informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sahəsində cinayətkarlıqla mübarizə ilə bağlı mövqenin yer alması çox əlamətdardır. Çünki müasir mərhələdə sadalanan hallar bütövlükdə milli dövlətçiliyə, təhlükəsizliyin bütün aspektlərinə ciddi təhdidlər törədir. İndi belə hallardan ölkələrə qarşı aparılan gizli müharibələrdə istifadə edilir.

Azərbaycan, Rusiya və İranın həmin hallara qarşı birgə mübarizə aparmaq barədə ümumi razılığa gəlməsi müxtəlif xarakterli sistemli təhlükələri önləmək üçün real şansın yarandığını göstərir. Şübhə yoxdur ki, həmin özəllik hibrid müharibələrin müşahidə edildiyi bir zamanda xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Beləliklə, 2016-cı il avqustun 8-də Bakıda tarixi bir hadisənin baş verdiyini əminliklə deyə bilərik. Böyük Xəzər üçlüyü rəhbərlərinin regionun taleyi baxımından ciddi əhəmiyyəti olan zirvə görüşünün keçirilməsi həm də rəsmi Bakının müstəqil xarici siyasətinin təntənəsidir. Azərbaycan iqtisadiyyat, enerji, mədəniyyətlərarası dialoq və s. sferalarda regional liderliyini geosiyasi təşəbbüsləri ilə daha da yüksək səviyyəyə qaldırmış olur. Bakı sammiti bu kontekstdə yeni bir parlaq səhifədir.

Newtimes.az

 

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

“Muzeydə musiqili axşamlar” layihəsi “Duet” proqramını təqdim edir

"Ədibin evi"ndə Mir Cəlal Paşayevin 116 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib

Ağdamda keçirilən əmək yarmarkasında 222 vakansiya təqdim olunub

Dmitri Savelyev: Cənubi Qafqazda sülhün və sabitliyin qorunması bütün Avrasiya üçün qlobal təhlükəsizlik məsələsidir

Zərifə xanım Əliyevanın oftalmologiya elminin inkişafındakı xidmətləri əvəzsizdir

TBMM-in üzvü: Şuşa özünün dəyərləri və mədəniyyəti ilə çox fərqli bir yerdir

Şərurun avtomobil yollarında yeni nişanlar quraşdırılıb

Monteneqro Baş nazirinin müavini: Ölkələrimiz arasındakı əlaqələr strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıyır

Bakı Marafonu üçün 15 mindən çox iştirakçı qeydiyyatdan keçib

Qırğız Mədəniyyəti Günlərinin bağlanış mərasimi keçirilib

Almaniyadakı Azərbaycan diasporunun üzvləri Prezident İlham Əliyevi böyük coşqu ilə qarşılayıblar

Yelena Haqverdiyeva – rəssam və ilham pərisi

Azərbaycan və Monteneqro parlamentləri arasında əlaqələr müzakirə olunub

Azərbaycan Basketbol Liqası: "Neftçi" çempionatın son oyununda "Sərhədçi"ni məğlub edib

Mənəvi dəyərlərin təcəssümü: qəlblərdə yaşayan nurlu insan

Prezident İlham Əliyevin Almaniyaya işgüzar səfəri başa çatıb

Hidayət Heydərov dördqat Avropa çempionu olub

Gəncə Autizm Mərkəzinin fəaliyyətinin dəstəklənməsi məqsədilə xeyriyyə gecəsi təşkil edilib

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Almaniyanın Kansleri Olaf Şolts birgə mətbuat konfransı keçiriblər YENİLƏNİB-2 VİDEO

SOCAR ilə “Azərxalça” ASC-nin əməkdaşlığı nəticəsində hazırlanan müxtəlif ölçülü xalçaların kəsim mərasimi keçirilib

Bu il 4 minə yaxın şəxsə evlərində sosial-məişət xidməti göstərilib

Ağdamda Minalardan və partlamamış hərbi sursatlardan təmizləmə üzrə İşçi qrupun iclası keçirilib

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Almaniya Prezidenti Frank-Valter Ştaynmayer ilə geniş tərkibdə görüşü keçirilib YENİLƏNİB-2 VİDEO

Prezident İlham Əliyevin Rusiyaya səfəri regionda təhlükəsizliyin təmin olunmasında Azərbaycanın rolunu bir daha təsdiqlədi - RƏY

Energetika naziri Biləsuvarda vətəndaşların müraciətlərini dinləyib

Məşhur Rusiya aktyorları Bakı şəhərində gəzintiyə çıxıblar

Heydər Əliyev Fondu ilə Türkiyənin Sıfır Atık Fondu arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb

Azərbaycan və Qazaxıstanın hərbi mütəxəssisləri arasında görüşlər keçirilib

Prezident İlham Əliyevin Berlində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin sənaye və qabaqcıl texnologiyalar naziri ilə görüşü keçirilib YENİLƏNİB-2 VİDEO

® Böhran İdarəetmə Qrupu layihəsinin ilk simulyasiya testi uğurla başa çatıb

ÜST və TƏBİB Avropa İmmunlaşdırma Həftəsi ilə bağlı silsilə tədbirlərə başlayıb

Məhkumlar narkomaniyanın sağlamlığa mənfi təsiri barədə məlumatlandırılıb

Gürcüstanın Baş naziri Avropa Parlamentini sərt tənqid edib

Qırx beş məktəbdə metodistlərin fəaliyyətinin monitorinqi davam edir

Bakının Elşən Süleymanov küçəsində nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılacaq

Cəzaçəkmə müəssisəsində narkomaniyanın cəmiyyətə vurduğu sosial bəlalardan bəhs olunub

Badam bağları və kartof sahələrində fitosanitar monitorinqlər aparılıb

İstanbulda terror aktı törədən qadın 1794 il həbs cəzasına məhkum olunub

Uzunmüddətli reabilitasiya xidmətlərinin tətbiqi üçün Nazirlər Kabinetinə ünvanlanan təkliflər hazırlanıb

Rəqəmsal radio texnologiyasının avtomobillərdə tətbiqi müzakirə olunub

Prezident İlham Əliyevin Almaniya Prezidenti Frank-Valter Ştaynmayer ilə təkbətək görüşü olub  YENİLƏNİB VİDEO

Türk dövlətləri parlamentlərinin komitə sədrləri Şuşa şəhəri ilə tanış olublar – YENİLƏNİB VİDEO

Prezident İlham Əliyevin Berlində Almaniyanın xarici işlər naziri ilə görüşü olub YENİLƏNİB-2 VİDEO

Məktəblilərimiz 58-ci Beynəlxalq Mendeleyev Kimya Olimpiadasında uğur qazanıblar

“Azərkosmos” “Türksat”ın yeni peyk texnologiyalarından faydalanacaq

Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təşkili ilə bağlı kompleks tədbirlər müzakirə olunub

“Yanındayıq” mentorluq layihəsinə müraciət edən müəllimlərlə görüş təşkil olunub

Azərbaycanda ilk dəfə olaraq "Usta Mənəm!" müsabiqəsi keçiriləcək

Bakı Ali Neft Məktəbində “Gənclər sağlam həyat tərzi seçir” mövzusunda maarifləndirmə tədbiri keçirilib

Corc Vaşinqton Universiteti ilə ADPU-nun ikili diplom proqramı çərçivəsində təlimlər keçirilib

“Gələcəyin zəkası” layihəsinə müraciət edən iştirakçılarla görüş keçirilib

Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Ceyhun Həsənovun büstünün açılışı olub

Coğrafiyaçı alimlər beynəlxalq konfransda demoqrafiya mövzusunda məruzə ediblər

Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Naxçıvanda vətəndaşları qəbul edib

Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin Xidmətinin məlumatı

Elm və Təhsil Nazirliyinin Çağrı Mərkəzinin yeni fəaliyyət istiqaməti istifadəyə verilib

Britaniyada dəri xərçənginə qarşı yeni peyvənd sınaqdan keçirilir

Hakimlərin müstəqilliyinin gücləndirilməsi üçün qanunvericiliyə sonuncu dəyişikliklər Avropada yüksək qiymətləndirilib

Birinci yeri tutan gimnast: Qalib gəlməklə öz gücümüzü göstərdik

Gəncə və Şəmkirdə “Güclü cəmiyyətin zərif simaları” layihəsi çərçivəsində görüşlər keçirilib

Nazir Məcnun Məmmədov Ağstafada vətəndaşları qəbul edib, fermerlərlə görüşüb

Vəkilliyə qəbulla bağlı yazılı test mərhələsinin vaxtı müəyyən olunub

AMEA-da Azərbaycan Naşirlərinin I Forumu keçirilib

Qazaxıstan nümayəndə heyəti Azərbaycanın Hərbi Hava Qüvvələrinin Mərkəzi Komanda Məntəqəsində olub

Dəmiryol nəqliyyatı təyinatlı torpaqların sərhədlərinin qrafik təsviri təsdiqlənib

Hava hücumu təhlükəsinə görə Kiyevin iki xəstəxanası təxliyə edilir

AZAL Buxarest və Sofiyaya aviabiletlərə xüsusi qiymətlər təklif edir

Nazir müavini: Türkiyə COP29-un səmərəliliyinə töhfə verməyə çalışır

Xorvatiya universitetinə “İrs” nəşr evinin kitabları təqdim olunub

® ABB ABŞ-a ilk bankçılıq missiyasında iştirak edib

Azərbaycan Özbəkistanda keçirilən beynəlxalq forumda təmsil olunur

Britaniyada iki nəfər Rusiyaya casusluqda ittiham olunur

Akademik İsa Həbibbəyli Mərkəzi Elmi Kitabxanadakı sərgilərlə tanış olub

“Kinomuzu yaradanlar... Kinomuzu yaşadanlar” layihəsinin növbəti təqdimatında “Tütək səsi” filmi

YAP Səbail rayon təşkilatında akademik Zərifə Əliyevanın doğum gününə həsr edilmiş tədbir keçirilib

STC 2025 Beynəlxalq Kosmik Texnologiyalar Konfransı Azərbaycanda keçiriləcək

Tarixi köklərdən irəli gələn əlaqələrə əsaslanaraq Azərbaycan bütövlükdə Asiya çərçivəsində qlobal layihələrə liderlik edir - RƏY

Çin-Azərbaycan investisiya və ticarət forumu keçirilib

Avropa çempionatı: Azərbaycan cüdoçusu finala yüksəlib

Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasında növbəti astroseminar

Prezident İlham Əliyev Berlində “15-ci Petersberq İqlim Dialoqu”nun Yüksək Səviyyəli Seqmentində iştirak edib YENİLƏNİB-3 VİDEO

TDT-nin Baş katibi: Türk Həftəsi Türk dünyasının zəngin irsini nümayiş etdirdi

Bakıda “Heydər Əliyevin həyatının unikal səhifələri” kitabının təqdimatı olub

Bakıda müasir mərhələdə Azərbaycan-Qırğızıstan münasibətlərinə dair dəyirmi masa təşkil edilib

“Əmək və məşğulluq” altsistemi əmək bazarının rəqəmsal ekosistemə keçidində önəmli alətlərdən biridir

Azərbaycan gimnastı: Rəqiblərimiz bizdən çəkinirlər

“TRT Avaz” telekanalı Azərbaycan mədəniyyətinin təbliği ilə bağlı yeni layihələrə dəstək olacaq

Ukrayna daha 140 hərbi qulluqçunun cəsədini qaytarıb

Bakıda “Youth Water Innovation Forum-2024” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib

İspaniya Futbol Federasiyasının yeni prezidenti müəyyənləşib

“Hər şeydən öncə Vətəni sevin”- Rasim Balayev

Xeyrımlı sakinləri kəndlərinə qayıdacaqları günü səbirsizliklə gözləyirlər VİDEOREPORTAJ

Fövqəladə hallar naziri Göygöl şəhərində vətəndaşları qəbul edib

Tərcümə Mərkəzinin kitabı beynəlxalq sərginin top siyahısında

Vyetnam parlamentinin sədri istefa verib

Türk ekspert: Erməni diasporu və rəsmi Parisin gərginliyi artırmaq cəhdləri faktlar qarşısında iflasa uğrayır

Akademik Zərifə Əliyevanın rəhbərliyi ilə gənc alimlər və həkim-oftalmoloqlar nəsli yetişib

“Əqli mülkiyyət müasir mərhələdə” - dəyirmi masa YENİLƏNİB VİDEO

Görkəmli dilçi alim Zərifə Budaqovanın 95 illik yubileyi qeyd olunub

Azərbaycan Kuboku: Final oyununda nominal ev sahibi bəlli olub