Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

MƏDƏNİYYƏT

Tanınmış gürcü yazıçısı “Azadlıq” romanından yazdı

Tanınmış gürcü yazıçısı “Azadlıq” romanından yazdı

Afaq Məsudun əsərləri gürcü dilində

Bakı, 19 iyul, AZƏRTAC

Ümumgürcüstan Rustaveli Cəmiyyətinin prezidenti, Qalaktion Tabidze mükafatı laureatı, tanınmış yazıçı-publisist David Şemokmedeli Azərbaycanın Xalq yazıçısı Afaq Məsudun Gürcüstanda işıq üzü görmüş “Azadlıq” kitabı haqqında məqalə yazıb.

AZƏRTAC Gürcüstanın ədəbiyyat qəzeti “Literaturuli Sakartvelo”da (“Ədəbi Gürcüstan”) dərc edilmiş məqaləni təqdim edir.

Gürcü ədəbiyyat aləmində əlamətdar hadisə baş verdi – oxucuya tanınmış Azərbaycan yazarı Afaq Məsudun “Azadlıq” kitabı təqdim edildi. Kitabda eyniadlı romanla yanaşı, yazıçının 11 hekayəsi də yer alıb. Sözügedən kitabın gürcü dilində nəşr edilməsi ilə böyük ədəbi irsə malik olan iki millətin – gürcü-Azərbaycan ədəbi əlaqələri yeni mərhələyə qədəm qoydu. Düşünürük ki, belə səmərəli ədəbi əlaqələr gələcəkdə də davam etdirilməlidir.

Kitabı Azərbaycan dilindən gürcü dilinə tanınmış Azərbaycan və gürcüdilli yazar İmir Məmmədli tərcümə edib. Elə buradaca onu da qeyd edim ki, İmir Məmmədli bizim göz bəbəyi kimi qoruduğumuz mənəvi incimiz olan Şota Rustavelinin “Pələngdərili cəngavər” poemasının Azərbaycan dilində olan orijinaldan tərcümənin müəllifidir. O, məmləkətimizin ali medalı – Dövlət Mükafatı Laureatı adına layiq görülmüşdür. İmir Məmmədlinin xeyli vaxtdır Azərbaycanda yaşayıb fəaliyyət göstərməsinə rəğmən, ustalıqla tərcümə edilən bu kitabın tərcümə dilində gürcü dilinin zənginliyi bütün çalarlarıyla gözə çarpır.

Kitabın ədəbi dəyərləri barədə söz açmamışdan öncə geniş oxucu ictimaiyyətini Afaq Məsudun tərcümeyi-halının bəzi ştrixləri ilə tanış etsək, düşünürəm, maraqlı olar: Xalq yazıçısı, Əməkdar incəsənət xadimi, Rusiyanın Pyotr Elm və İncəsənət Akademiyasının həqiqi üzvü, Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri Afaq xanım Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib; bir çox hekayə, roman, pyes və esseistik yazının müəllifidir. Yazıçının əsərləri dünyanın bir çox dilinə tərcümə edilib. Çox uğurlu orijinal yaradıcılıqdan əlavə intensiv tərcüməçilik fəaliyyəti ilə də məşğuldur. Həm Qərb, həm də Şərq ədəbiyyatından nümunələr tərcümə edib. O cümlədən sufi ədəbiyyatından etdiyi tərcümələri xüsusi qeyd etmək lazımdır. Yazıçının bir neçə pyesi səhnələşdirilib. Onun ssenariləri əsasında televiziya filmləri çəkilib. 2000-ci ildə Vyana Universitetində Afaq Məsudun əsərlərinin təhlili əsasında doktorluq dissertasiyası müdafiə edilib. Yazıçı teatr sənətinin inkişafına verdiyi töhfələrinə görə dəfələrlə TÜRKSOY medalı ilə təltif edilib. 2005-ci ildə Türkiyə Mədəniyyət Nazirliyinin, TÜRKSOY və Avrasiya Yazıçılar Birliyinin birgə təsis etdiyi “Beynəlxalq səhnə əsərləri müsabiqəsinin” qalibi olub, gürcü ədəbiyyatının tərcüməsinə və təbliğinə görə Gürcüstan Yazıçılar İttifaqı tərəfindən “Mədəniyyət elçisi” fəxri adına və digər mükafatlara layiq görülüb.

“Azadlıq” – son illər oxucunun ixtiyarına verilən çox əhəmiyyətli bir əsər, azadlığın həqiqi mahiyyətini çözən mürəkkəb, metaforik bir romandır. Digər tərəfdən onu, mübaliğəsiz, “psixoloji roman” da adlandırmaq olar. Yazıçının yazı manerasını “soyuq romantizm” üslubuna da aid etmək mümkündür. Əsər magik realizm elementləri ilə də zəngindir. Eyni zamanda, o passiv altşüurun gizli qatlarını ustalıqla açır. O altşüurun ki, hərəkətə gəlib oyanarkən, insanın düşüncəsində və həyatında taleyüklü, həlledici dəyişikliklərə səbəb ola bilir.

“Azadlıq”da həqiqi və karikatur diktaturanın bir-birinə qovuşduğu, anarxizmlə idarəçiliyin bir-birinə qarışdığı tipik postsovet dövləti obrazı təsvir olunur. Bu dövləti dünyanın istənilən dövləti ilə müqayisə etmək olar. İnsanda belə bir təəssürat yaranır ki, romanda cərəyan edən hadisələr Gürcüstanda da baş verib. Bu hiss beləcə, postsovet məkanının istənilən oxucusunda yarana bilər. O səbəbdən ki, əsərdə baş verənlər hər kəsə tanış və doğmadır.

Romanın qəhrəmanları çaşqınlıq içindədirlər, onlar gerçəkliyin harada bitib, yuxunun haradan başladığını ayırd edə bilmirlər, burada reallıqla irreallığın sərhədləri silinib. Həqiqi olanın kriteriyasını izah etmək, tarixboyu fəlsəfənin tədqiq etdiyi əbədi və mürəkkəb mövzulardandır. Axı nəyin gerçək, nəyin həqiqi olduğu, öz-özlüyündə, həqiqətən, mübahisəli məsələdir.

“Azadlıq nədir?” – romanın aparıcı xətti budur. Bəzi dinlərdə azadlığın mahiyyəti – haqqı, həqiqəti dərk etmək kimi izah edilir. Bibliya deyir: “Haqqı dərk et, haqq səni azad edəcək”. Azadlığın mahiyyətini dərk etmək cəhdi bütün zamanlarda dünya fəlsəfəsinin həll edə bilmədiyi başağrısına çevrilib. Bu mövzu ezoteriyanı da hər zaman narahat edib – Rudolf Ştaynerin “Azadlıq fəlsəfəsi” və sair...

“Azadlıq” romanının da personajları bu vəziyyətdədir, onlar həqiqətin mahiyyəti barədə düşünmürlər... Müstəqilliyini yenicə əldə etmiş ölkədə “azadlıq” deyilən məfhumun dərk olunmadığı səbəbindən, bəziləri bunu zorakılıq haqqı kimi başa düşür, əhalinin digər qismi üçün isə azadlıq – tam mənasız, istifadəsinə ehtiyac duyulmayan, gərəksiz bir şeydir. Gərəksiz azadlığın bariz nümunəsini Lev Tolstoy “Zühur” romanında çox gözəl verib – Nexlyudov qullarını azad edərkən, onlar narazılıqlarını gizlədə bilmir, sahiblərinə giley-güzar edirlər ki: “Nə oldu, axı? Sizə nə pisliyimiz dəyib?”

Afaq Məsudun romanında da baş qəhrəmanlardan birinin belə bir mövqeyi ilə rastlaşırıq: “...Xalqın həqiqi azadlığını, ölkənin həqiqi müstəqilliyini bərqərar etmək əvəzinə, azadlıq və müstəqillik uğrunda əbədi mübarizə ovqatı yaradırlar...”

Yazıçını narahat edən – təhrifedilmiş dövlət modelində “azadlıq” deyilən məfhumun düzgün dərk edilməməsi, bunun, anarxiya və özbaşınalıq kimi ifadə olunmasıdır ki, bu da öz növbəsində, bütövlükdə cəmiyyətin, mənəvi dəyərlərin tam iflasına – deqradasiyasına gətirib çıxarır. Belə bir ovqatın hökm sürdüyü dövlətin nevrotik fonunda reallıqdan kənarda, onun fövqündə baş verənlər təsvir olunur, roman bizi, eyni dərəcədə həm gerçək, həm də yuxu aləminin yolçusuna çevirir. Burada yuxular – personajları qaçılmaz təhlükədən, əvvəlcədən xəbərdar edən danılmaz fantomlardır. Bu, bizə, tanrıların qisasından canını necə qurtara biləcəyi barədə röyaların xəbərdarlığından faydalanan Bilqamisi xatırladır. Belə ki, romanın personajları yuxularında ayrı bir həyatın iştirakçısına çevrilirlər, uzun illər mürgüdə olan altşüurlar oyanır və fəal mərhələyə keçir...

Belə bir oyanış, romanla yanaşı, kitabda yer alan 11 hekayədə də izlənilir və oxucunun gizli şüuraltısının bir sıra oyanışlarına səbəb olur. Burada mətnləri səciyyələndirən başlıca xüsusiyyət – dərin psixologizmdir. Fikir üzdə deyil, alt qatlardadır, hermetikdir. Əksər hallarda, əsas fikir bədii rəmzlər vasitəsilə çatdırılır. Bunun bariz nümunəsi “Dovşanın ölümü” hekayəsidir. Hekayə kişi və qadın duyğularından, başqa sözlə desək, “İn”lə “Yan” arasında öləziyib sönmüş məhəbbətdən sonra yaranan soyuq münasibətdən bəhs edir.

“Ağ dovşan” sevgi simvoludur, kirpi isə tənhalığın harmoniya ilə əvəz olunmasının, qadın və kişi impulslarının qovuşmasının, personajlar arasında yaranan ali, romantik münasibətlərin rəmzidir. “Romeo və Cülyetta” “faciə” adlandırılsa da, nikbin sonluqla bitir, sonda sevgi ölmür, əksinə, qələbə çalır. “Dovşanın ölümü”ndə isə əsərin qəhrəmanları yazıçının bizə təqdim etdiyi amansız reallıqda yaşayır, həyatlarına davam edirlər. Lakin hər şeyin əsasını təşkil edən məhəbbət yoxdur, yəni “ağ dovşan” ölüb!

Afaq Məsudun digər hekayələri də buna bənzər psixoloji gedişlərlə, nüanslarla zəngindir və son dərəcə təsirlidir.

Yazıçının kəlamı dərin mənalı və dolğundur. Cərəyan edənlər yüksək bədii estetik vasitələrlə, incə çalarlarla səciyyələnir. Onlardan, yalnız bir neçəsini xatırlatmaq kifayətdir: “...İlk günlər pianonun dilləri üzərində, bataqlığın üstü ilə yeriyəntək ehtiyatla, barmaq-barmaq gəzinən Rəna bir neçə aydan sonra iri akkordlarla Motsartın “Rekviyem”ini çalmağa başladı...” (“Alman kilsəsi”), “Üzündə dərddən yoğurulmuş kədərli kölgələr sayrışırdı...” (“Dovşanın ölümü”), “Külək bir də cövlan edib, haradasa damda nəyisə kökündən qopartdı...” (“Qəza”) və sair. Belə misalları istənilən qədər gətirmək olar.

Haqqında danışdığımız romanda da bu sayaq maraqlı bədii elementlərlə rastlaşırıq: “...Mədəniyyət naziri – keçmiş aqronom violonçeli rəsmi qərarla, bir musiqi aləti kimi ləğv etdirdi: “Skripkadı, trambondu, cəhənnəm, yenə nəyəsə yarıyır, bu violonçel nəyə lazımdır axı?! Həmin yekə skripkadı, fərqi bir odur ki, ucunu yerə qoyub çalırsan”.

Yekun olaraq bildirməliyəm ki, son dərəcə əhəmiyyətli azərbaycanlı yazar Afaq Məsudun yaradıcılığı ilə tanış olan gürcü oxucusunu qarşıda olduqca maraqlı anlar, əlamətdar hadisələr gözləyir.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Agentlik: Füzulidə 50 min nəfərin içməli su təchizatı üçün mərkəzi anbarların tikintisi həyata keçirilir

Türkiyə “KAAN” ilə 5-ci nəsil döyüş təyyarələri istehsal edən ölkələr arasında yerini aldı

Latviya universitetlərinə təqaüd proqramına elektron sənəd qəbulu aparılır

Özbəkistanda fotosərgi: “Qarabağda yenidən doğan günəş”

Braziliya denge qızdırması əleyhinə peyvəndləməyə başlayır

YAP Səbail rayon təşkilatının yaranmasının 31 illiyi qeyd edilib

AİHM İsveçrəni irqçilikdə təqsirkar bilib

Bu gün Xalq rəssamı Böyükağa Mirzəzadənin doğum günüdür

Lənkəran sakini balıqqulağı və qəpiklərdən əl işləri hazırlayır – FOTO

Paytaxt məktəblərində tələbələr pedaqoji təcrübə keçirlər

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə müasir hidrometeoroloji stansiyalar qurulub

Ötən il "Azərişıq" "ASAN Xidmət İndeksi" üzrə hüquqi şəxslər arasında lider olub

Qazax – Tovuz Regional Təhsil İdarəsi üzrə çağrı mərkəzi fəaliyyətə başlayıb

Vəkil: Kamil Zeynallı Ermənistanın sorğusu əsasında saxlanılıb VİDEO

Kitabxanada Beynəlxalq Ana Dili Günü münasibətilə silsilə materiallar hazırlanıb

GDU-da seçilmiş ixtisaslarda mərkəzləşdirilmiş elektron idarəetmə sistemi tətbiq olunub

Zabratda gözəllik salonundan 17 min manat dəyərində lazer aparatı oğurlayan şəxslər saxlanılıb VİDEO

Nazir: 2027-ci ilədək Azərbaycanda bərpaolunan enerji mənbələrinin payı 33 faizə çatacaq

Bosniya və Herseqovina Aİ ilə üzvlük danışıqlarının martda başlayacağını gözləyir

BDU-nun təsis etdiyi elmi jurnal BMT-nin AGRIS beynəlxalq bazasına daxil edilib

Fevralın 23-də bütün müavinət, təqaüd, kompensasiya və ünvanlı dövlət sosial yardımları ödəniləcək

Avstriya Milli Antidopinq Agentliyinin rəsmisi: Bu sahədə beynəlxalq əlaqələri genişləndirmək istəyirik

FHN: Ötən sutka ərzində 28 halda yanğına çıxış olub

Türk dünyasında təhsil və elm sahələrində inteqrasiya imkanları müzakirə edilib

Bakı-Quba yolunda yeni yerüstü piyada keçidi tikilir VİDEO

Respublika Psixiatriya Xəstəxanasında pasiyentin ölməsi barədə araşdırma aparılır

Cozef Bayden: Donald Tramp Birləşmiş Ştatları keçmişə sürükləyir

KOBİA nümayəndələri BƏƏ və Qətərdə səfərdə olublar

Polkovnik: Müdafiə sənayesi sahəsində birgə istehsal Azərbaycan-Türkiyə hərbi əməkdaşlığını gücləndirəcək - AÇIQLAMA

Dünya Bankı qlobal problemlərdən çıxış yolunu beynəlxalq əməkdaşlıqda görür

® Novruza özəl yeni “Papaq at” lotereyası satışa çıxarıldı

Türkiyə şirkəti Azərbaycanda şüşə taralar istehsal edən zavodun tikintisini həyata keçirəcək

® “İstəSən” tarif paketində yeniliklər davam edir!

Dövlət Xidməti Ağcabədidə gənclərlə görüş keçirib

Səngəçal terminalının karbonsuzlaşdırılması üçün 8 elektrik stansiyası istismara veriləcək

Abşeron rayonunda “Əsgərə məktub” layihəsi həyata keçirilib

İlon Maskın Nobel Sülh Mükafatına namizədliyi irəli sürülüb

Avropa Parlamentinin deputatı Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin əhəmiyyətindən yazıb

Bakı Ali Neft Məktəbinin əməkdaşları üzgüçülük yarışında uğurla təmsil olunublar

AMADA-nın icraçı direktoru: Əsas məqsədimiz sağlam idmanı təbliğ etməkdir VİDEO

ADA Universitetində “Dayanıqlı bağçılıq sistemləri” mövzusunda birgə sertifikat proqramı həyata keçirilir

FHN: Xətai rayonunda 17 saylı məktəbin həyətində taxta qırıntıları yanıb

Türkiyənin beşinci nəsil hərbi təyyarəsi - “KAAN” ilk dəfə səmaya qalxıb VİDEO

DTX-nin Akademiyasında general-leytenant Ziya Yusif-zadənin 95 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib

Müşavir: Ermənistan işğal dövründə su ehtiyatlarından siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə edib

Azərbaycanın xarici siyasətdə atacağı addımlar ölkəmizə qarşı sərgilənən mövqeyə simmetrik olacaq RƏY

Yaponiya koronavirusun müalicəsi üçün dövlət yardımını ləğv edəcək

Estoniya Respublikasının Prezidenti Alar Karisdən

DİN: Nəqliyyat vasitəsini qaçırmaqda şübhəli bilinən şəxs saxlanılıb

Bakıda “Polşalı Nobel” kitabının təqdimatı olub

2023-cü il ərzində avtobus və mikroavtobus sürücülərinin təqsiri ucbatından 42 yol-nəqliyyat hadisəsi qeydə alınıb

AMADA və ASAPES-in təşkilatçılığı ilə keçirilən beynəlxalq elmi-praktik konfransın açılışı olub VİDEO

İlon Mask beyin çipi yerləşdirilən pasiyentin tam sağaldığını bildirib

® AZAL Novruz tətili üçün 40-dan çox istiqamət üzrə uçuş təklif edir

Azərbaycan və ABŞ Avropaya qaz tədarükünün artırılmasını müzakirə edib

® “AccessBank” “Qəbələ” filialında təmir-tikinti işlərinin aparılmasına dair tender elan edir

Bu gün görkəmli şərqşünas alim Ziya Bünyadovun anım günüdür

Hövsanda avtoyuma məntəqəsindən “Hyundai” markalı avtomobil qaçıranlar saxlanılıblar

Azad edilmiş üç şəhər və iki qəsəbədə avtomat meteoroloji stansiyalar quraşdırılıb

Tərtərdə silah-sursat aşkar edilib

Çempionlar Liqası: “Arsenal” “Portu”nun, “Barselona” “Napoli”nin qonağı olacaq

FHN: Samuxda yanğın olub VİDEO

DİN: Qanunsuz odlu silahlar yığılır

Ötən gün ölkə ərazisində 2,6 kiloqramdan artıq narkotik aşkarlanıb

DİN: Xankəndidə 17 müxtəlif markalı avtomat silahı və digər silah-sursat aşkarlanaraq götürülüb

Naxçıvanın 100 illiyinə həsr olunmuş futzal turnirinə start verilib

Dünya birjalarında neft qiymətləri müxtəlif istiqamətlərdə dəyişib

Tunisdə yol qəzası nəticəsində səkkiz nəfər ölüb

Ağdamın İmamqulubəyli kəndində “model müəssisə” prinsipi əsasında qurulmuş heyvan kəsimi məntəqəsi açılıb

DİN: Fevralın 20-də 75 cinayətin açılması təmin olunub

Şirvan Ürək Mərkəzində ilk dəfə açıq ürək əməliyyatı icra olunub

Baş DYP İdarəsi tərəfindən qəza riski olan yol sahələrində yeni işıqforlar quraşdırılib

Yanvarda sosial sığorta haqları üzrə daxilolmalarda 52, 5 milyon manat artım qeydə alınıb

Suriya düşərgələrində saxlanılan 7 Azərbaycan vətəndaşı ölkəmizə repatriasiya olunub

Qubada əməliyyat: 2 nəfər saxlanıldı VİDEO

Azərbaycan nefti ucuzlaşıb

Ağsuda narkotiklərin dövriyyəsi ilə məşğul olan şəxslər saxlanılıblar

Bakıda məsciddə yanğın baş verib

21 Fevral - Beynəlxalq Ana Dili Günüdür

Naxçıvanda qızılca və məxmərəyə qarşı peyvəndləmə aparılır

Münxen görüşləri AŞPA-nın Azərbaycana qarşı qərəzli qərarına tutarlı cavab oldu - AÇIQLAMA

Bakının bir sıra yollarında sıxlıq müşahidə edilir

ABŞ Ukraynanın 12 pilotuna “F-16”ları idarə etmək üçün təlim keçəcək

Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığı vahid güc mərkəzinə çevrilib – ŞƏRH

Rusiya cari ildə xaricə 70 milyon ton taxıl tədarük etməyi planlaşdırır

Qırtlaq xərçəngi səsin xırıltısı ilə özünü büruzə verə bilər

Avropa Komissiyası dronlara qarşı hava hücumundan müdafiə sistemini gücləndirir

Gürcüstanda ilanların qışlama yeri aşkarlanıb

Qəzəbin altında yatan gizli səbəblər - Araşdırma

Ağ ev: G7 liderləri Ukrayna üzrə məsləhətləşmələr aparacaqlar

Süni intellekt döş qəfəsinin rentgenoqrafiyasından sağlam bir insanın yaşını təxmin edə bilər

Konqo Demokratik Respublikasının hökumət başçısı istefa verib

İngiltərə Premyer Liqası: “Mançester Siti” doğma meydanda “Brentford”u məğlub edib

BMT Qəzzanın şimalına ərzaq yardımının göndərilməsini dayandırıb

Çempionlar Liqası: “İnter” “Atletiko Madrid”ə minimal hesabla qalib gəlib

Gürcüstanın Baş naziri və Aİ Şurasının Prezidenti regiondakı vəziyyəti müzakirə ediblər

Ukrayna PUA istehsalı üçün müttəfiqlərindən 1,5 milyard dollar istəyib

Pentaqon: Husilər Ədən körfəzində ABŞ-a məxsus taxıl tankerini vurub

Azərbaycanın Ermənistandakı mədəni-irs nümunələri: Aşağı Talin qalası

ABŞ Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edəcək