Bakı, 29 may, AZƏRTAC

Mərkəzi Asiya regionunun Avrasiyanın birləşdirici qovşağı olmaq üçün unikal şansı var. Avrasiya məkanında geosiyasi sarsıntılar fonunda xarici ticarət əlaqələrini sürətlə tarazlayan, ixrac coğrafiyasını genişləndirən və yeni, etibarlı nəqliyyat dəhlizləri formalaşdıran Daşkənd üçün bu perspektiv böyük fayda vəd edir. Eyni zamanda, Özbəkistan tərəfi ilk növbədə qonşularına, eləcə də “yaxın xaric” ölkələrinə, o cümlədən Türk dünyasının qüdrətli nümayəndələrinə - Azərbaycan və Türkiyəyə arxalanır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Dünya İqtisadiyyatı və Diplomatiya Universitetinin (UDİ) Qabaqcıl Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun (IPIS) elmi işçisi, “Bilim Karvoni” qeyri-hökumət elmi müəssisəsinin eksperti Nərgiz Umarovanın “Nəqliyyat kommunikasiyaları sahəsində türk tərəfdaşlığının gücləndirilməsində Özbəkistanın rolu” adlı məqaləsində deyilir.

Məqalədə qeyd edilir ki, ötən illər ərzində Özbəkistan iki strateji əhəmiyyətli nəqliyyat arteriyası - Trans-Xəzər və Transqafqaz dəhlizləri arasında birləşdirici halqa rolunu oynayan Cənubi Qafqaz regionunun ən böyük iqtisadiyyatı olan Azərbaycanla sıx dialoq qurub.

Nərgiz Umarova yazıb: “Özbəkistan tərəfi Bakı ilə nəqliyyat əməkdaşlığını səylə inkişaf etdirir. Xüsusən, Azərbaycanla ikitərəfli dialoq yerli məhsulların dünya bazarlarına çıxışını təmin edən Bakı-Tbilisi-Qars (BTQ) dəmir yolundan səmərəli istifadəyə yönəlib. Ukrayna münaqişəsinin kəskinləşməsi ilə əlaqədar Çinin yük daşımalarının əhəmiyyətli hissəsinin Mərkəzi Asiyaya yönləndirilməsindən sonra ona tələbat dəfələrlə artıb. Türkiyə istiqamətində dəmir yolu xəttinin potensialından istifadə edərək yeni nəqliyyat dəhlizlərinin işə salınması istisna edilmir. Bu yaxınlarda avtomobil yolunun kompleks modernləşdirilməsi başa çatdırılıb. İndi o, ildə 5 milyon tona qədər yük daşımaq iqtidarındadır”.

Müəllif bildirir ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə Qafqazı birləşdirən nəqliyyat marşrutlarının əsas halqasına çevrilən Bakı Beynəlxalq Ticarət Limanının yeni kompleksi - Ələt limanının imkanlarını da artırır. Belə transformasiyada bir sıra dövlətlər, o cümlədən Özbəkistan maraqlıdır. Bunun səbəbi, həmçinin Xəzər dənizinin ən böyük dəniz limanı vasitəsilə ölkənin ixrac-idxal yüklərinin durmadan artmasıdır. 2022-ci ildə bu rəqəm iki dəfə artaraq 1 milyon tona yaxınlaşıb.

Ekspertin sözlərinə görə, Daşkənd Bakı limanının ərazisində anbar infrastrukturu yaratmaq və ayrıca terminal tikmək niyyətindədir. Xəzərdə Özbəkistanın öz donanmasının yaradılmasına da maraq var. Bakı ilə gəmiqayırma və gəmiçilik sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsinə dair danışıqlar aparılır. Analoji məsələ Türkmənistan və Qazaxıstanla da müzakirə olunur.

Məqalədə o da qeyd edilir ki, Ələt limanı vasitəsilə yükdaşımaların müsbət dinamikası qismən Özbəkistan və Azərbaycan arasında ticarətin intensivləşməsi ilə bağlıdır. 2016-cı ildən bəri ölkələr arasında ticarət dövriyyəsi on dəfədən çox artıb. Qarşıdakı beş il ərzində bu rəqəmi 1 milyard dollara çatdırmaq nəzərdə tutulur.

“Türk dövlətləri ilə nəqliyyat kommunikasiyalarının inkişafı Özbəkistan vasitəsilə yüklərin tranzit daşınmasının artırılması üçün ciddi zəmin yaradır. Növbəti illərdə onların illik həcminin 23 milyon tona çatdırılması planlaşdırılır. Optimist proqnozlar beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının səmərəli fəaliyyətini tez-tez çətinləşdirən inzibati, hüquqi və texniki maneələrin aradan qaldırılması üçün effektiv tədbirlərlə dəstəklənməlidir. Hazırkı şəraitdə operativ həll yolu nəqliyyat və tranzit tariflərinin unifikasiyasını, rüsumların azaldılmasını, daşıma sənədlərinin vahid standartının yaradılmasını, sərhəd əməliyyatlarının sadələşdirilməsini və sürətləndirilməsini, yükdaşıma prosesində, nəqliyyat, o cümlədən elektron icazə blanklarında İT texnologiyalarının tətbiqini tələb edir. Yüksək vəzifəli məmurlar, o cümlədən çoxtərəfli sammitlər çərçivəsində bu problemlər barədə danışırlar”, - deyə məqalədə vurğulanır.

Müəllif, eyni zamanda, yükdaşıma sahəsində problemli sahələrin aradan qaldırılmasının ən uğurlu nümunəsini son vaxtlar əməkdaşlıq səviyyəsini strateji tərəfdaşlığa yüksəldən Özbəkistan və Azərbaycanın göstərdiyinə diqqət çəkir. Onun sözlərinə görə, hər iki dövlət yüksək tranzit potensialına malikdir və səyləri ondan qarşılıqlı faydalı istifadəyə yönəldiblər. Daşkənd öz logistik imkanlarını genişləndirdikcə, Azərbaycanın infrastrukturu vasitəsilə liman yüklərinin daşınmasını artırmağa çalışır. Öz növbəsində, Bakı planlaşdırılan Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu xəttinin Xəzər dənizinə qədər uzanmasında maraqlıdır ki, bu da onun beynəlxalq tranzit sistemində mövqeyinin möhkəmlənməsinə gətirib çıxaracaq.

Nərgiz Umarova qeyd edib: “Müvafiq sahədə Özbəkistan-Azərbaycan dialoqunda əsas diqqət nəqliyyat xərclərinin minimuma endirilməsinə və malların çatdırılma müddətinin azaldılmasına yönəldilib. Xüsusən, hazırkı mərhələdə bərə daşımalarında qarşılıqlı tarif güzəştlərinin verilməsi məsələsinə baxılır. Özbəkistan indiyədək Azərbaycan dəmir yolları ilə yüklərin daşınmasında 50 faizə qədər endirim əldə edə bilib. Bu, yaxşı nəticədir, onu artırmaq lazımdır”.

Müəllif xatırladır ki, 2022-ci ilin iyununda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri çərçivəsində beynəlxalq avtomobil sərnişin və yük daşımaları haqqında ikitərəfli Saziş imzalanıb. Digər məsələlərlə yanaşı, bu sənəd yüklərin transsərhəd daşınması üçün icazələrin verilməsi prosedurunu tənzimləməyə kömək edəcək ki, bu da iki dövlət və regionlar arasında nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi baxımından çox vacibdir.

Məqalədə diqqətə çatdırılıb: “Güclü təchizat zəncirləri yaradarkən, Daşkənd və Bakı, ilk növbədə, daxili motivləri rəhbər tuturlar. Bunlara respublikalar arasında iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsi daxildir. 2023-cü ildə tərəflər nizamnamə kapitalı 500 milyon dollar olan İnvestisiya Fondu yaradıblar. Onun vəsaiti qaz kimyası, energetika, qida sənayesi və kənd təsərrüfatı sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsinə yönəldiləcək. Sənaye kooperasiyasına xüsusi diqqət yetirilir. 2021-ci ilin sentyabr ayından Azərbaycanın Hacıqabul şəhərində ildə 10 min ədəd istehsal gücü olan Özbəkistan avtomobillərinin yığılmasına başlanılıb. Bununla yanaşı, ipəkçilik müəssisələri fəaliyyət göstərir. Pambıq klasterinin yaradılması və toxuculuq sənayesi, əczaçılıq, şəhərsalma, elektron və məişət texnikası istehsalı sahələrində qarşılıqlı əlaqənin genişləndirilməsi planlaşdırılır”.

Yekunda Nərgiz Umarova yazır ki, Özbəkistan ilə Azərbaycan arasında iqtisadi qarşılıqlı fəaliyyət potensialı hələ tam reallaşdırılmayıb. “İki ölkə bu yolun başlanğıcındadır və səmərəli əməkdaşlığı davam etdirmək əzmindədir. Belə bir istək, təbii ki, qarşılıqlı ticarətə təkan verəcək. Bu o deməkdir ki, hər iki istiqamətdə yükdaşımaların həcmi də artacaq”, - deyə müəllif əminliyini ifadə edib.