Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

İQTİSADİYYAT

Londonda peyk şirkətində çalışan azərbaycanlı: Hər an, hər şeyə hazır olmaq lazımdır - MÜSAHİBƏ VİDEO

Londonda peyk şirkətində çalışan azərbaycanlı: Hər an, hər şeyə hazır olmaq lazımdır - MÜSAHİBƏ VİDEO

London, 13 may, Aytən Abbaslı, AZƏRTAC

Budəfəki müsahibimiz iki ildən çoxdur ki, Böyük Britaniyanın paytaxtı Londonda peyk şirkətində təhlükəsizlik əməliyyatları üzrə baş analitik vəzifəsində çalışan həmyerlimiz Lamiyə Məmmədovadır. Onun işlədiyi “Eutelsat OneWeb” şirkəti peyklər vasitəsilə dünyanın bir çox yerini internetlə təchiz edir.

AZƏRTAC Lamiyə Məmmədova ilə onun peyk şirkətindəki maraqlı işi haqqında müsahibəni təqdim edir.

- Çalışdığınız şirkət haqqında bizə məlumat verə bilərsinizmi? Sizdə bu sahəyə maraq necə yarandı?

- Hal-hazırda çalışdığım şirkət peyk vasitəsilə dünyanın bir çox məntəqəsini internetlə təchiz edir. Biz isə təhlükəsizlik departamenti olaraq əmin olmalıyıq ki, şirkət bunları edərkən heç bir kiberhücuma məruz qalmır. Hər şey təhlükəsiz şəkildə baş verir. Mən bu şirkətdə işə başlamadan öncə peyklərlə bağlı çox məlumatım yox idi. Hazırda peyk şirkətilə, peyklərin işləməsilə bağlı özümü daha məlumatlı hiss edirəm. Mənim bu sahəyə marağım universitetdə, bakalavr təhsili zamanı yarandı. Dördüncü kursda informasiya təhlükəsizliyi adlı bir dərsim olmuşdu. Bu dərsdə o qədər interaktiv şeylər edirdik ki, məndə maraq yarandı və qərar verdim ki, magistr dərəcəmi bu sahə üzrə alım, bu sahəni çox kəşf etmək istəyirdim.

- Hazırda şirkətdə gününüz necə keçir?

- Mənim vəzifəm analitik (analyst) olduğu üçün bu işin qoruma (defensive) hissəsindəyəm. Bizim bir günümüz monitorinqlə keçir, yəni şirkətin şəbəkəsini yoxlayırıq, əgər hər hansı bir anomaliya baş verərsə biz onlara dərhal ilkin reaksiyanı veririk. Ondan əlavə hər bir analitikin yan proyektləri olur ki, onlarla maraqlanırıq. Dünya trendlərini izləyirik ki, nələr baş verir. Bizim işimizdə “zero day” (sıfır gün) adlanan bir termin var. Yəni sistemdə hələ heç kimə məlum olmayan boşluq varsa və bizlər bu boşluqları tapmadan öncə hakerlər bu boşluqlardan istifadə edib sistemə sızarsa onda biz cəld düşünüb ən qısa müddətdə bu boşluğa bir həll yolu tapmalıyıq. İş günümüzdə belə şeylərlə də rastlaşa bilirik.

- İşinizin mənfi və müsbət cəhətləri nələrdir?

- Bu sahənin həm müsbət, həm də mənfi cəhəti çoxdur. Müsbət cəhət olaraq onu deyə bilərəm ki, bu sahə daim sizi oxumağa, dünya ilə ayaqlaşmağa vadar edir. Həmçinin bu peşə daim lazım olan bir peşədir. Ona görə də bu sahədə iş tapmaq şansı da böyükdür. Nə ilə məşğul olmağından asılı olmayaraq hər bir şirkətin kibertəhlükəsizlik üçün mütəxəssislərə ehtiyacı var. Ona görə bu bazarda imkanlar kifayət qədər çoxdur. Mənfi cəhətlərdən onu deyə bilərəm ki, bayramınız olmur. Çünki sizə gələ biləcək hücumların da bayramı və ya həftəsonu yoxdur. Adətən insanlar həftə sonları, qeyri-iş saatlarında dincəlirlər, hücum edənlər də bunu bilirlər. İstirahət vaxtlarında daha çox hücum edə bilirlər. Ona görə biz bayrama gedəndə də ehtiyatlı oluruq. Bundan əlavə bəzən elə olur ki, gecə belə işləməli oluruq. Bu isə insanları yora bilir. Bundan başqa, bu iş çox məsuliyyət tələb edir. Təzyiq altında işləməyi bacarmalısınız. Deyərdim ki, bəzən heç də hər şey yaxşı getmir. Hücumlar bizə hər yerdən gələ bilər, heç gözlənilmədən insident ola bilər. Bizim daim 7-24 gözümüz açıq olmalıdır, çünki hər an, hər şey baş verə bilər.

- Heç özünüz hücuma məruz qalmısınız, “heklənmisiniz”? Ümumiyyətlə, təkcə məşhurlar yox, adi insanlar da hücumlara məruz qalırlar. Bunlardan necə qorunaq?

- Mən özüm şəxsən “heklenməmişəm”. Amma olub ki, hər hansı bir avadanlıq, “software” “heklənib” və mənim orada hesabım olub. Mən ona görə həmişə əmin oluram ki, məndə iki faktorlu identifikasiya açıqdır. Şifrəmi bilən hər kəs hesabıma daxil ola bilmir, kimsə hesabıma daxil olduqda xüsusi əlavə mərhələlər lazım olur. Ümumiyyətlə heç kim kiberhücumlardan qorunmayıb, sığortalanmayıb. Hamı müəyyən dərəcə bəzi şeylər etməlidir ki, özünü internet aləmində təhlükəsiz hiss etsin. Mən insanlara məsləhət görərdim ki, e-poçtalarını yoxlayarkən çox diqqətli olsunlar. Fişinq hücum halları çox baş verir. Belə ki, sizə e-poçta göndərilir və linklər qoyulur. Hansı ki, bu linklər qeyri-qanuni veb-saytlara, bəzən də imitasiya dediyimiz, qanuni veb-saytların bir kopyası olan saytlara aparır. Sizdən ora kart məlumatlarınızı, şifrənizi daxil etməyinizi istəyir. Birinci növbədə sizə mesaj göndərən e-poçtanın adını yoxlayın. Bəzən görürük ki, e-poçtanın adı təsadüfi hərflər və rəqəmlərdən ibarət ola bilər. Onlardan uzaq durun. Sosial media hesablarınıza da iki faktorlu identifikasiya əlavə edin. Sabah kimsə sizin hesabınızı ələ keçirsə belə, siz artıq telefondan bildiriş alacaqsınız ki, kimsə buna cəhd edir.

- Bu şirkətdə sizdən başqa azərbaycanlı varmı?

- Mən işə başlayanda şirkətdə başqa azərbaycanlı işçi yox idi. Mənim bir bloqum var. Bir azərbaycanlı qız bloqda məni görmüşdü və mənə yazmışdı ki, Londonda təhsilini təzə bitirib və bu sahəyə marağı var. Mən ona şirkətdə referans oldum və hazırda bizim departamentdə çalışır. Mənim üçün də çox sevindirici oldu ki, mən kiməsə kömək edə bildim. Əlbəttə ki, onun da kifayət qədər biliyi var ki, bu şirkətdə işə düzələ bilib. Bir-birimizə dəstək olmağın önəmi burada anlaşılır; öz gənclərimizə, tələbələrimizə kömək etməliyik.

- Azərbaycanlı olduğunu biləndə iş yoldaşlarının reaksiyası necə olur?

- İş yoldaşlarım biləndə ki, Azərbaycandanam çox gözəl reaksiyalar alıram. Bizim mədəniyyətimizlə maraqlanırlar. Ümumiyyətlə, bu barədə onlar pozitivdirlər, mən də fəxr edirəm ki, burada öz ölkəmi kiməsə tanıdıram.

- Kibertəhlükəsizlik hazırda çox önəmli bir sahədir. Azərbaycanda bu sahənin inkişafını necə görürsünüz?

- Kibertəhlükəsizliyə virtual müharibə də deyirlər. Dünyada nə baş verirsə, hər bir şeyin virtual hissəsi də var. Sərhədlərimizi qoruduğumuz qədər özümüzü virtual, onlayn da qorumalıyıq. Ona görə bu sahəyə investisiya çox önəmlidir. Hər bir ölkə çalışır ki, bu sahədə güclü mütəxəssisləri olsun ki, sabah nəsə baş versə artıq hər şeyə hazırlıqlı ola bilsinlər. Mən öz bakalavr təhsilimi kompüter elmləri üzrə almışam, magistr dərəcəmi isə kibertəhlükəsizlik üzrə almışam. Mən bakalavr oxuyanda bizdə informasiya təhlükəsizliyi ya da kibertəhlükəsizlik üzrə ixtisaslar demək olar ki, yox idi. Ancaq görürəm ki, hal-hazırda Azərbaycanda bu sahədə kifayət qədər ixtisaslar yaradılıb və sahə ildən-ilə inkişaf edir. Artıq çox iş yerində balaca da olsa kibertəhlükəsizlik üzrə komandalar var. Düşünürəm ki, inkişaf ildən-ilə yaxşıya doğru gedir.

- Bu sahədə çalışmaq üçün necə bir təhsil lazımdır?

- Burada dəqiq bir ixtisas yoxdur ki, siz bunu oxumalısınız və bundan sonra sahəyə yönələ bilərsiniz. Siz müxtəlif sahədən bu sahəyə keçə bilərsiniz. Psixologiyadan tutmuş, marketinq belə oxuyub marağınız varsa kibertəhlükəsizlik sahəsində işləyə bilərsiniz. Kompüter elmləri, kompüter mühəndisliyi, informasiya texnologiyaları üzrə oxumaq da bu sahəyə başlamaq üçün yararlı ola bilər. Əsas odur insanın öz daxili marağı olsun.

Aytən Abbaslı

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

London

Londonda peyk şirkətində çalışan azərbaycanlı: Hər an, hər şeyə hazır olmaq lazımdır - MÜSAHİBƏ VİDEO

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Fransa Senatı xarici müdaxilənin qarşısının alınmasına dair qanunu qəbul edib

Abşeronun misilsiz abidəsi - “Üç ovdan”

Antiislamçı Rasmus Paludan Avropa İttifaqı seçkilərində iştirak edir

ADNSU-da əcnəbi tələbələrin cəmiyyətə inteqrasiyası mövzusunda tədbir keçirilib

Rəcəb Tayyib Ərdoğan təbii fəlakətdən zərər çəkənlərə yardım toplayan azərbaycanlını mükafatlandırıb

"Atalanta" Avropa Liqasının qalibi olub YENİLƏNİB

Şəkidə məskunlaşan Ağdam sakini özünə qəsd edib

Türk dünyasının ilk müştərək film layihəsi ilə bağlı görüş keçirilib

Azərbaycan Basketbol Liqası: "Sabah" seriyada önə keçib

Avropa Liqasının finalı: "Atalanta" - "Bayer"in start heyətləri açıqlanıb

Gədəbəy sakinlərinin 74 illik ailə dəyəri... REPORTAJ – FOTO 

Azərbaycan Texniki Universitetində Alman Akademik Mübadilə Xidmətinin illik təqaüd mükafatlandırma mərasimi keçirilib

Naxçıvanın səhiyyə sistemində görülən işlərlə bağlı konfrans keçirilib

Maqsud İbrahimbəyov Yaradıcılıq Mərkəzində ən yaxşı esse müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb

Yunan-Roma güləşi üzrə Azərbaycan millisi tarixində ilk dəfə komanda hesabında U-23 Avropa çempionu olub

Rişi Sunak Britaniyada növbədənkənar seçkilər elan edib

Azərbaycan səfiri BƏƏ xarici işlər nazirinin mükəmməllik mükafatına layiq görülüb

Azərbaycanın daha bir güləşçisi Avropa çempionatının qızıl medalına yiyələnib

Naxçıvanı “Şahin” hərbi-idman oyunlarında təmsil edəcək komanda məlum olub

Prezident Emoməli Rəhmon Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib

Paşinyan: Sərhədlərin delimitasiyası Ermənistanın təhlükəsizliyini təmin edəcək

Azərbaycan-Tacikistan münasibətləri dövlətlərimizin başçılarının siyasi iradəsinə uyğun olaraq uğurla inkişaf etdirilir

İcma: Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması müstəvisində regiondan kənar dövlətlərin yersiz müdaxilələri yolverilməzdir

Regional təhsil idarəsi: Biləsuvarda 8-ci sinif şagirdinin xəsarət alması ilə bağlı araşdırma aparılıb

“8 Noyabr” prospektində aparılan təmirlə əlaqədar 5 marşrut avtobusunun hərəkət istiqaməti dəyişdirilir

Azərbaycan hərbçiləri Türkiyədə keçirilən kursda iştirak edirlər

Tacikistan Prezidenti Fəxri xiyabanda Ulu Öndərin məzarını ziyarət edib

Baş direktor: Standartlaşdırmanın əsas məqsədi dövlətin milli maraqlarını təmin etməkdir

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2006-cı il 18 aprel tarixli 391 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi haqqında Əsasnamə”də dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

TBMM Baş katibinin müavininin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Milli Məclisdə görüşlər keçirib

Nərimanov rayonundakı ictimai iaşə müəssisəsində saxta alkoqollu içkilər aşkarlanıb

Xəzər rayonunda tikilidən 125 min manatlıq inşaat materialları oğurlanıb

HDQ-nin “N” hərbi hissəsinin yaradılmasından 32 il ötür VİDEO

Komitə sədri: Nehrəmdəki məktəb binasında əvvəlki illərdə tikinti norma və qaydalara uyğun aparılmayıb

Tacikistan Prezidenti Emoməli Rəhmon Azərbaycana dövlət səfərinə gəlib

“Ev təsərrüfatlarının uçotu Qaydası”nın təsdiq edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

“Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əsasən Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi tərəfindən tətbiq edilən cərimələrdən toplanan və həmin qurumun hesabına köçürülən vəsaitdən istifadə Qaydası”nın təsdiq edilməsi haqqında
 Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

“Azərbaycan Respublikasında dövlət büdcəsindən maliyyələşən idarə, müəssisə və təşkilatlarda nəqliyyat vasitələrindən istifadə qaydalarının təkmilləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2011-ci il 18 iyul tarixli 120 nömrəli Qərarında dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

DYP yolda hərəkətin məhdudlaşdırılacağı ilə bağlı məlumat yayıb

Bakı-Şamaxı-Yevlax yolunda nəqliyyatın hərəkəti zolaqlar üzrə məhdudlaşdırılacaq

Qulluq stajına görə əmək pensiyasına əlavələrlə bağlı qanun layihəsi plenar iclasa tövsiyə olunub

Rəsulzadənin 140 illik yubileyi Marneulidə qeyd olunub

Avropa çempionatı: Azərbaycan güləşçisi gümüş medal qazanıb

AQTİ ilə Türkiyənin Kənd Təsərrüfatı və Meşəçilik Nazirliyi arasında təlim-təcrübə proqramına başlanılıb

Britaniyanın müdafiə naziri: Çin Ukraynada istifadə üçün Rusiyaya öldürücü silah yardımı edir

Zəngilan rayonunun Ağalı kənd sakinləri üçün oftalmoloji aksiya keçiriləcək

Jurnalist Reyçel Avraham: Erməniləri Qarabağdan heç kim silah gücü ilə çıxarmayıb

Naxçıvanda “Tibb tələbələri və gənc tədqiqatçıların respublika konfransı” keçirilir

Elm və təhsil naziri Londonda “Clarivate Analytics” şirkətinin rəhbərliyi ilə görüşüb

TikTok platformasının nümayəndə heyəti ilə Milli Məclisdə görüş keçirilib

Avropa çempionatı: Azərbaycanın iki qadın güləşçisi medal görüşünə çıxacaq

ALMA rəsədxanasının nümayəndələri BDU-da

TBMM-in Milli təhsil, mədəniyyət, gənclik və idman komissiyasının nümayəndə heyəti Milli Məclisdə olub

Plastik cərrahiyyə və digər estetik prosedurların keçirilməsinə dair hansı tələblər var?

Amerikalı qonaqlar azad edilən ərazilərdə köç prosesini ləngidən mina təhlükəsi barədə məlumatlandırılıblar

“Şamaxı” klubu Azərbaycan Premyer Liqasına vəsiqə qazanıb

ABŞ və Kanadanın Buxara Yəhudiləri Konqresinin nümayəndə heyəti Füzuli, Şuşa və Laçında olub

Qusarda əmək yarmarkası: 200-dək boş iş yeri, 1250 manatadək əməkhaqqı

BANM-də “Addım at” forumu keçirilib

Ankarada TÜRKPA ölkələrinin müdafiə və təhlükəsizlik üzrə əməkdaşlığının inkişafı yolları müzakirə edilib

Qobustan rayonunda yeni kənd həkim məntəqəsinin açılışı olub

Naxçıvan şəhərində mərkəzi kanalizasiya şəbəkəsinə qoşulmayan 100-dən çox yaşayış obyekti aşkarlanıb

“Pedaqoji Universitetin gələcək təhsil liderləri” müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb

“Kimya və kimya texnologiyası” mövzusunda lll respublika elmi konfransı işə başlayıb

Yığmanın baş məşqçisi: Parisə bütün komandaları məğlub etmək üçün gedəcəyik

Ermənistanın nicat yolu yalnız sülhdədir ŞƏRH

Bakıda “Gimnastika hamı üçün” adlı beynəlxalq turnir keçiriləcək

AQTİ ilə Ümum-Rusiya Bitki Karantini Mərkəzi arasında əməkdaşlıq genişləndirilir

İsmayıl Şıxlının əsərləri Türkiyə türkcəsində

Baş nazir Əli Əsədov İran İslam Respublikasında rəsmi anım mərasimində iştirak edib VİDEO

Bakıda keçirilən “Yaşıl dünya naminə” Bitki Sağlamlığı Forumu başa çatıb

Qurban Yetirmişli: Azad olunmuş ərazilərdə geofiziki tədqiqatlar aparılmayıb

Görkəmli bəstəkar Süleyman Ələsgərovun 100 illik yubileyinə həsr edilmiş konsert olub

® “Birbank”dan daha bir yenilik: “Ninja” təklifi artıq mobil tətbiqdə

“Qiymətləndirmə fəaliyyəti haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2023-cü il 8 dekabr tarixli 1052-VIQ nömrəli Qanununun icrasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin bəzi qərarlarında dəyişiklik edilməsi və “Qiymətləndirmə standartları və normaları, peşəkar qiymətləndiricilərin hazırlanması Qaydaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il 27 iyun tarixli 107 nömrəli Qərarının ləğv edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

Milli Məclis Lüksemburq Deputatlar Palatasının sədrinin qərəzli fikirlərini kəskin şəkildə qınayıb

#TikTokdanÖyrən layihəsinin qalibləri bəlli olub

BMU-da tələbə və məzunlar üçün karyera festivalı keçirilib

Elm və təhsil nazirinin müavini Sumqayıtda vətəndaşların müraciətlərini dinləyib

Qarabağda ilk seysmik stansiya bu ilin sentyabrında fəaliyyətə başlayacaq

Türkiyənin ticarət donanmasının statistikası açıqlanıb

BMTM azərbaycanlı qaçqınların Ermənistana qayıdışı ilə bağlı məruzə hazırlayıb

Türkiyə Avropa Liqası və Konfrans Liqasının final oyunlarına ev sahibliyi edəcək

Paytaxtda 140 yaşlı məktəbin yubileyi qeyd olunub

Ali Məclis 2023-cü il büdcəsinin icrası haqqında qanunu birinci oxunuşda qəbul edib

“Göygöl Milli Parkının dendroflorası” kitabının təqdimatı olub

“Avro-2024”: Şotlandiya millisinin ilkin heyəti bəlli olub

TBMM-in Baş katibinin müavinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti Milli Məclisdə olub

Mətbuat Şurası tanınmış jurnalist Ramiz Əskərin vəfatı ilə bağlı nekroloq yayıb

“Məktəblilərin respublika çempionatı”nın final yarışlarına start verilib

Azərbaycanın Vatikandakı səfirliyi Müstəqillik Günü ilə bağlı rəsmi qəbul təşkil edib VİDEO

Avstraliyada quş qripinə ilk yoluxma halı qeydə alınıb

Braziliyada “denge” qızdırmasına yoluxanların sayı 5 milyonu ötüb

“Mastercard” süni intellekt vasitəsilə oğurlanmış kartları tapmağı nəzərdə tutur

Birinci Qarabağ müharibəsinin şəhidi Ədalət Əliyev Tərtərdə torpağa tapşırılıb VİDEO

Şəhid Elbrus İsaqovun qalıqları Biləsuvarda dəfn edilib

Zabrat qəsəbəsi ərazisində 600 kvadratmetr sahədə qamışlıq və quru ot yanıb VİDEO

Azərbaycanın cüdo üzrə ilk dünya çempionu: Hidayət “yapon sindromu”nu qırdı – MÜSAHİBƏ

F.M.Seyidovun Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasının Hərbi məsələlər şöbəsinin müdiri təyin edilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

Azərbaycan Avropa Mühasiblər və Auditorlar Federasiyasının illik ümumi yığıncağında təmsil olunub