Bakı, 6 mart, Aytac Haqverdiyeva, AZƏRTAC

K.Y.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutu (ETPİ) bir əsrə yaxındır ki, uşaqların sağlamlığının qorunması kimi mühüm və nəcib işə xidmət edir. Bugünkü reallığa çatmaq üçün institut 100 illik tarixi bir yol keçib, müalicə və təhsil ocağı olub. Humanizm ideyalarına sədaqəti, qayğıkeşliyi və rəşadəti ilə öyünən institutun ənənələrinin kökləri dərin olmaqla, onun yaranma tarixinə gedib çıxır. Bu tibb müəssisəsi 1925-ci ildə 200 çarpayılıq uşaq xəstəxanasının bazasında təşkil olunub, 1927-ci ildə yenidən qurularaq ana və uşaqların mühafizə institutuna çevrilib. İnstitut, həmçinin respublikada elmi-metodik mərkəz olmaqla, fəaliyyət illəri ərzində böyük işlərin öhdəsindən gəlib.

Azərbaycan Respublikası dövlət müstəqilliyini əldə etdikdən sonra Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun inkişafında xüsusi bir mərhələ başlandı. Bu gün səhiyyə sistemində kadr hazırlığı işi dövlət rəhbərliyinin bilavasitə himayəsi altında bir neçə istiqamətdə yüksək səmərəliliklə həyata keçirilir. İnstitutda əsas istiqamətlər fəaliyyətdə olan tibb kadrlarının hazırlanmasından, gənc mütəxəssislərin dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində təcrübə keçməsinin təşkilindən və ümumilikdə ölkədə tibb təhsilinin təkmilləşdirilməsindən ibarətdir. İllərdir institut bu sahədə xüsusilə fərqlənərək, öncüllərin sırasında olub. Hazırda isə müasir tibb avadanlıqları ilə təchiz olunaraq savadlı mütəxəssisləri və tibb işçiləri ilə respublikamızda uşaqların sağlamlığının qorunması kimi nəcib fəaliyyətini var qüvvəsi ilə davam etdirir.

AZƏRTAC-ın əməkdaşları K.Y.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun ağxalatlı qəhrəmanlarını ictimaiyyətlə tanış etmək üçün, əhali arasında daha çox “OMD” kimi tanınan səhiyyə ocağından reportaj hazırlayıb.

ETPİ-də 10 klinik bölmə və 7 elmi bölmə fəaliyyət göstərir

İnstitutun fəaliyyəti ilə bağlı ilk həmsöhbətimiz direktor Aynur Poluxova oldu. ETPİ-də 10 klinik bölmə ilə yanaşı, 7 elmi bölmənin fəaliyyət göstərdiyini deyən direktor, burada Azərbaycan Tibb Universitetinin tələbələrinin təcrübə dərsləri keçdiyini, təcrübi fəaliyyətdə olduğunu da diqqətə çatdırdı. İnstitutun əməkdaşları işğaldan azad olunmuş bölgələrdə də yüksək keyfiyyətli tibbi xidmətin təşkil olunmasına töhfələr verib. Məsələn, bu il fevralın 5-də uşaqların sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsi məqsədilə institutun bir qrup pediatr və müxtəlif mütəxəssislərindən ibarət komandası Füzulidə olub. Qiymətləndirmə zamanı 150-dən çox uşaq müayinə edilib və 72 uşaqda müxtəlif patologiyalar müəyyənləşdirilib.

Son bir ayda Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutuna 6 mindən çox müraciət daxil olub

Son zamanlar uşaqlar arasında yayılan mövsümi xəstəliklərdən danışarkən, direktor bununla bağlı instituta da müraciətlərin sayının artdığını dedi: “Son bir ayda instituta 6 mindən çox müraciət daxil olub və bu, ötən aylarla müqayisədə böyük rəqəmdir. Sözsüz ki, burada bəzi mövsümi respirator xəstəliklərin əhəmiyyəti var”.

K.Y.Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun struktur və fəaliyyət istiqamətində xeyli dəyişikliklər olub. Direktorun sözlərinə görə, artıq qəbul şöbəsinə çox ağır halda gətirilən uşaqlara ilkin yardımın göstərilməsi üçün xüsusi şok otağı hazırlanıb. Otaqda oksigen dəstəyinə ehtiyac zamanı istifadə edilən süni ventilyasiya aparatı quraşdırılıb. Bu aparat vasitəsilə təhlükəli infeksion patologiyaları ilə müraciət edən uşaqlara xüsusi izolyatorlar təşkil olunur. Başqa bir dəyişiklik isə ümumi şöbə ilə cərrahiyyə şöbəsinin ayrılmasıdır. Artıq cərrahi əməliyyat üçün gələn xəstələr xəstəxanaya fərqli girişdən daxil olur. Yəni onlar müxtəlif infeksion patologiyalarla bağlı müraciət edən uşaqlarla təmasda olmurlar. “Dəyişikliklərlə bağlı onu da qeyd edim ki, son bir ay ərzində Səhiyyə Nazirliyi institutun maddi-texniki bazasını xeyli artırıb. Əminliklə deyə bilərəm ki, institutda yeni təşkil olunan radiologiya şöbəsinin bütün avadanlıqları, tam keyfiyyətli və kifayət qədərdir. Səhiyyə sahəsinin inkişafı hər zaman dövlətimizin başçısının diqqətindədir. Düşünürəm ki, bundan sonra da İnstitutumuz etimadı doğruldacaq”, - deyə direktor bildirdi.

İnstitutda son bir ildə yenidoğulanlar arasında ölüm göstəricisi 3 dəfəyə qədər azalıb

Sağlam qadın gələcəkdə sağlam ana və sağlam övlad deməkdir... İnstitut bu istiqamətdə konfransların təşkil olunmasında, ucqar bölgələrdə maariflənmə işlərinin aparılmasında aktiv iştirak edir. Eyni zamanda, direktor institutda müalicə alan qadınlarla bu istiqamətlərdə daim danışıqlar aparıldığını deyir: “Ən çox çatdırmağa çalışdığımız məsələlər isə peyvəndləmə və ana südü ilə bağlı olur. Statistik olaraq qeyd edə bilərəm ki, son bir il ərzində yenidoğulanlar arasında institut üzrə ölüm göstəricisi 3 dəfəyə qədər azalıb”.

Tibdə “İlk min gün” anlayışı...

Daha sonra direktorun müalicə işlər üzrə müavini Nüşabə Pənahova yenidoğulmuşlar və uşaqların gələcək sağlamlığı ilə bağlı bir sıra suallarımızı cavablandırdı. Direktor müavini tibdəki “İlk min gün” anlayışı barədə danışdı. Onun sözlərinə görə, bu dövr mayalanmadan iki yaşına kimi davam edir və sağlamlığın formalaşması üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Çünki mayalanmadan sonra bütün orqan və sistemlərin əsası qoyulur və bu proses iki yaşa qədər olduqca sürətli davam edir. İlk min gün ərzində mənfi amillərin təsiri həmin orqan və sistemlərin inkişafına zədələyici təsir göstərir. Nəticədə isə həmin insanda sadəcə uşaq yaşlarında deyil, gələcək həyatında da müxtəlif xəstəliklər meydana gəlir: “Məsələn, qadının düzgün qidalanmaması, aclığa məruz qalması gələcəkdə uşaqlarda metabolik sindromların, hətta şizofreniya kimi psixoloji problemlərin əmələ gəlməsinə şərait yarada bilər”.

Sözsüz ki, uşaqların əqli sağlamlığı ilə yanaşı onların psixoloji sağlamlığı da vacibdir. Çünki insan uşaqlığında yaşadığı travmaların gələcək qurbanına çevrilə bilər. Mütəxəssisin fikrincə, 4-6 yaş arasında olan uşaqlar artıq şəxsiyyət kimi formalaşmağa başlayır. Bəzən valideynlər bu dövrdə uşaqların fikirlərinə, sözlərinə diqqət ayırmırlar: “Bu prosesdə laqeydlik uşaqların yeniyetməlik dövründə özünü daha çətin formada hiss etdirir. Xüsusilə, 4-6 yaş arası uşaqlar danışmaq istəyirlər. Ətrafda baş verənlər onların maraq dairəsindədir. Bəzən gün ərzində bir sualı dəfələrlə təkrarlasalar belə, valideynlər səbirlə bütün sualları cavablandırmalıdır. Çünki, onlar öz fikirlərini xüsusi diqqətə layiq hesab etməsələr yeniyetməlikdə özlərinə qapanma müşahidə oluna bilər. Yeniyetməlik isə uşaqların psixoloji gərginlik keçirdiyi bir dövrdür. Özünə qapanmalar və aqressiv davranışlar gələcəkdə nevroz və psixozların inkişafına zəmin yaradır. Bu kimi hallara ciddi nəzarət edilməli, uşaqlarla davranışa onların valideynləri, müəllimləri, psixoloqları çox böyük diqqət yetirməlidirlər”.

Uşaqlarda metabolik sindrom və sümük-dayaq sistemi problemləri artıb

Son zamanlar uşaqlarda geniş təsadüf edilən xəstəliklərin metabolik sindrom və sümük-dayaq sistemi problemləri olduğunu deyən mütəxəssis bunun tibbi və sosial səbəblərindən danışıb. Onun sözlərinə görə, xəstəliklərin formalaşmasına zəmin yaradan ilk və ən bəsit problem qeyri-sağlam qidalanmadır. Hazırkı dövrdə anaların bir çoxu doğumdan çox qısa müddət sonra yenidən işə qayıdır. Bu isə uşaqları ana südündən məhrum edir. Süni qidalanmaya məruz qalan uşaqlar isə gələcəkdə bir çox xəstəliklə mübarizə aparmaq məcburiyyətində qalırlar: “Nəticədə isə həmin valideynlər müəyyən müddət sonra bizə müraciət edərək uşaqlarında kalsium çatışmazlığı, metabolik sindrom, piylənmə kimi xəstəliklərin olduğunu deyirlər. Ana südü ilə qidalanmayan uşaqların orqanizmi kənar təsirlərə qarşı müdafiə qabiliyyətini itirir. Uşaq vaxtı yaranan piylənmə sonrakı dövrlərdə şəkərli diabet, arterial hipertoniya, depressiya, xərçəng kimi ciddi xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur. Ana südünün tərkibində olan yağlar uşağın fiziki sağlamlığı ilə yanaşı, əqli sağlamlığını da inkişaf etdirir. Ancaq ana südünün uşaqla yanaşı həm də ananın sağlamlığına müsbət təsir etdiyini unutmamaq lazımdır. Ananın körpəyə süd verməsi gələcəkdə qadını piylənmə, yarana biləcək süd vəzi və uşaqlıq yolu xərçəngindən qoruyur”.

Həkim anaların azyaşlı uşaqlarını telefon, planşet, televizor kimi faktorlardan uzaq tutmasını tövsiyə edir. Bəzən müraciət edən valideynlərin uşağın yemək yeməsi üçün ona planşet verdiyini deyən mütəxəssis 2 yaşa qədər uşaqlara televizora baxmağı belə məsləhət görmür: “Planşetlərlə uşaqların başını qatmayın. Bu, onların koqnitiv inkişafını ləngidir. Unutmayın ki, uşaqların düzgün formalaşması valideynlərin qayğı və məhəbbətindən asılıdır”.