“Darıxdırıcı işləri sevmək lazımdır”

Bakı, 9 oktyabr, Aytac Haqverdiyeva, AZƏRTAC

Dünya yaddaş çempionu Orxan İbadov ixtisasca hüquqşünas olsa da, bu sahədə cəmi iki il fəaliyyət göstərib. 1986-cı ildə Bakı şəhərində anadan olub, beş yaşında məktəbə gedib, 15 yaşında isə 642 balla Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) Hüquq fakültəsinə daxil olub, bakalavr və magistratura pillələrində təhsil alıb. Hazırda ilin bir hissəsini Bakıda, çoxunu Barselonada yaşayır. Azərbaycan dilindən əlavə ingilis, ispan, rus dillərində sərbəst danışır. Beləliklə, Orxan İbadovun AZƏRTAC-a müsahibəsini təqdim edirik.

“Dünyanın hər yerində müvafiq standartlara uyğun iş tapmaq çətindir. Bu səbəbdən texniki kodları, sayt qurmağı, “google”u manipulyasıya etməyi və onun axtarış kodlarını öyrəndim. Ancaq paralel olaraq hüquqşünas kimi də işimə davam edirdim. Bir müddətdən sonra onlayn biznes planım tam formalaşandan sonra daha hüquqşünas kimi çalışmadım. Ancaq bu peşə mənə hüquqi biliklər və yaxşı dostlar qazandırdı. Həmin dövrlərdə bir çox xarici ölkədən mənə iş təklifləri gəlirdi. Azərbaycandan getmək istəməsəm də, özümü həmişə müxtəlif sahələrdə inkişaf etdirmək istəmişəm. Mənə gələn iş təklifləri arasında ən uyğunu İspaniyanın Barselona şəhərində çalışmaq oldu. Həmin şəhərin sakinləri azərbaycanlılar kimi istiqanlıdırlar. Buna səbəbdən, orada yaşamağa, şəhərə uyğunlaşmağa çox da çətinlik çəkmədim. Eyni zamanda, dilini bilmədiyin ölkədə gedib yaşamaq əlavə zehni üstünlüklər yaradır. Sən həyatda qalmağa, yaşamağa çalışırsan. Barselonada yaşamağa başladığım ilk aylar hər gün səhər 5-də yuxudan oyanır və axşam saat 9-dək özümü inkişaf etdirmək üçün çalışırdım. Barselonadakı şirkətdə axtarış sistemləri üzrə mütəxəssis kimi fəaliyyət göstərirdim. Həmin şirkətdə bacarıqlarımı nümayiş etdirəndən sonra müəyyən şərtlər irəli sürdüm. Həmin şərtlər arasında istədiyim vaxt doğma Vətənimi ziyarət etmək də var idi. Bununla paralel, sürətli öyrənmə, beyni səliqəyə salmaq kimi mövzuda təlimlər keçirəm. Ancaq təlimlərə sadəcə ambisiyası yüksək olanlar qoşula bilər. Hazırda ilin 5 ayını Azərbaycanda, 7 ayını isə Barselonada yaşayıram. Son vaxtlar Tailandda yaşamaq məni daha çox çəkir. Bu həyat tərzi uşaqlıq arzusu olub. Müəyyən qədər sərbəstlik insanda yaradıcılığı artırır. Ancaq özünü inkişaf etdirmək istəyi varsa, sərbəstliklə yanaşı, nizam-intizam da mütləq şərtdir”.

-Orxan, gənclərə nə məsləhət görərdiniz?

-Təəssüf ki, hazırda dünyada, xüsusilə gənclər arasında səthi düşüncə çox geniş yayılıb. Həmin düşüncədə hər zaman səhv ola bilər. Məsələn, biz XIII əsrdə yaşasaydıq və sizdən Günəşin, yoxsa Yerin hərəkət etdiyini soruşsalar, şübhəsiz ki, cavab Günəş olacaqdı. Ancaq dərin düşüncə ilə fikirləşən alimlər anladılar ki, əslində hərəkət edən Yer planetidir. Problem də ondadır ki, hazırda gənclərin böyük hissəsi səthi düşünərək formalaşırlar. Onlara məsləhət görərdim ki, sorğulamağı, axtarmağı, öyrənməyi bacarsınlar və özlərində düzgün təhlil etmək bacarığı formalaşdırmağa çalışsınlar.

İnsanlara müəyyən uğur qazandırmaq üçün motivasiyadan daha çox nizam-intizam lazımdır. Ancaq nizam-intizam səhərdən axşamadək çalışmaq deyil. Əsas məsələ qısa müddətdə tam gücü ilə işləməyi bacarmaqdır. Bunu özlərində formalaşdırmağı bacaranlar həyatda uğur qazanırlar. Mən özümə bir sıra şərtlər qoymuşam və çalışıram ki, həmin şərtlərdən kənara çıxmayım. Misal olaraq deyim ki, günorta saat 2-dək özümə telefon məhdudiyyəti qoymuşam. Bu, eyni zamanda, asılılıqlardan uzaqlaşmaq üçün də fürsət yaradır.

Bundan əlavə, darıxdırıcı işləri sevmək lazımdır. Çünki hazırda həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilən ağıllı telefonlar olduqca maraqlıdır. Məsələn, mən çox zaman layihələrimi kağız və qələmlə hazırlayıram. Əslində, bunu telefonla etmək daha az vaxt alır və rahatdır.

Hazırda texnoloji inqilablar dövrüdür. Əvvəllər belə inqilablar on ildən bir olurdusa, gələcəkdə iki həftədən bir olacaq. Gərək həmin müddətdə özünü yüksək səviyyədə inkişaf etdirməyi bacarasan. Uyğunlaşmaq üçün sürətlə inkişaf etmək, bunun üçün isə darıxdırıcı işləri xoş qarşılamaq lazımdır. Çünki indi elə bir dövr gəlib ki, istədiyin məlumatı 5 dəqiqə ərzində ətraflı şəkildə əldə etmək mümkündür.

-Ümumiyyətlə yaddaş texnikaları nədir? Onunla ilk dəfə necə tanış olmusunuz?

-Magistratura dövründə kitabxanalara çox gedirdim. O vaxtlar siyasi, iqtisadi mövzuda kitabları oxumağı sevirdim və bu sahələrdə olan demək olar ki, bütün kitabları və jurnalları alıb oxumuşam. Təsadüfən kitabların birində “sürətli oxumağın sirləri” yazılan paraqraf gördüm. Həmin dövrdə psixoloji olaraq depressiyada idim, desəm, doğru olar. Çünki insan beyni inkişaf etmək istəyir və dayandıqca sıxılır. Bu sıxıntı isə depressiya yaradır. Yeri gəlmişkən, hazırda gənclərin əksəriyyətinin həmin problemdən əziyyət çəkməsinin səbəbi budur.

Daha sonra yaddaş texnologiyaları ilə bağlı araşdırmalar aparmağa başladım və almaniyalı yaddaş mütəxəssisinin internetdə videosunu izlədim. İş elə gətirdi ki, sonradan mən həmin mütəxəssisin yaddaş rekordunu yeniləyərək onu məğlub etdim. Sonralar öyrəndim ki, o, Türkiyədə bununla bağlı təlimlər keçir və bu sahədə kitabları var. Təqaüddən aldığım pulu yığaraq həmin kitabları aldım. Açığını desəm, həmin vaxtlar yaddaş çempionlarına dahi kimi baxırdım.

Yeri gəlmişkən deyim ki, qədim elm olan yaddaş texnikaları ilk dəfə Yunanıstanda formalaşıb və onu yunan şairi Simonides kəşf edib. Sonra qədim romalı hüquqşünas və natiq Siseron bu elmlə məşğul olub. O, uzun mətnləri əzbərləyib danışardı. Daha sonra Siseronun həmin qabiliyyətini yaddaş texnikaları ilə inkişaf etdirdiyi aşkarlanıb. Yaddaş texnikaları uzun illər gizli qalıb. İtaliyalı Bruna Cordanonun çox yaxşı yaddaş texnikası var. Həmin texnikalarla məşğul olanlara “yaddaş atletləri” deyilir.

Ümumiyyətlə insan beyni yaddaş üçün yox, yaradıcılıq üçün yaranıb. Müəyyən qədər məlumat topladıqdan sonra beynin yaddaş hissəsi dolur. Ona görə də bəzi məlumatları unutmaq mümkündür və nəticədə insanlar yaddaş problemindən şikayətlənirlər. Ancaq onu nəzərə almaq lazımdır ki, bu, yaddaşın funksiyasıdır. Yaddaş texnikaları vasitəsilə yarışlarda bir dəqiqə ərzində 100-dən çox söz əzbərləmək olar. İnsan beyni gün ərzində 34 geqabayt məlumat götürə bilir. Gün ərzində gördüklərimiz beynin bir hissəsinə yerləşir. Gördüklərimizdən yalnız bizə maraqlı olanlar diqqətimizi çəkir və yaddaşda qalır. Bütün bu məlumatları öyrəndikdə önümüzdə yeni xəyali imkanlar yaranır.

-Bu sahədə beynəlxalq uğurlarınız barədə danışardınız...

-2017-ci ildə Türkiyədə yaşayan dostum mənə yaddaş yarışlarında özümü sınamağımı tövsiyə etdi. O məni həvəsləndirdi ki, “bəlkə yarışda ilk iyirmilikdə yer tutdun...” Yarışa 3 ay qalmış məşq etməyə başladım. Ətrafımda heç kəs qalib olacağımı düşünmürdü. Bunun özü də məndə motivasiya yaratdı. Özümə söz verdim ki, mən o kuboku Vətənə gətirəcəyəm. İştirak etdiyim ilk yarışda ikinci yeri tutaraq gümüş medala yiyələndim. Bundan sonra daha çox yarışlarda iştirak etməyə çalışdım. 2018-ci ildə yaddaş üzrə Avropa çempionatında 3-cü, dünyada isə 11-ci yeri tutdum. Bu uğurlara baxmayaraq, dünya çempionu olmaq istəyirdim. Pandemiya ilə əlaqədar olaraq 2021-ci ildə çempionluq onlayn formatda keçirildi. Həmin yarışda mən ilk altılıqda idim. Bu, Azərbaycan üçün yüksək sayılsa da, bununla kifayətlənmək istəmirdim. 2023-cü ildə Almaniyada yaddaş yarışı üzrə qələbə qazandım. Elə həmin il Fransada keçirilən yarışda finala yüksəldim, rəqibim yerli sakin idi. Həmin vaxt Fransanın bir çox televiziyası, media qurumları yarışın gedişini işıqlandırırdılar. Hamı fransız yaddaş ustasının qalib gələcəyini gözləsə də qalib gələn mən oldum. Bundan sonra Hindistanda keçirilən yarışda dünya rekordunu yenilədim. Hətta yeni dünya rekordu müəyyənləşdirdiyimi də bilmirdim. Bunu mənə sonradan dedilər. Bir saata 3 min 412 rəqəmi əzbərlədim. Bu isə hələ də dünya rekordu sayılır...

-Güclü yaddaş genetik amillə bağlı ola bilər?

-Yaddaş genetik amil deyil. Genetika bu sahədə sadəcə 10 faiz kömək edə bilər. Əsas meyar öz üzərində çalışmaq, inkişaf etməkdir. Mən həmişə bilmədiyim bir şeyi öyrənməyə, araşdırmağa çalışıram.

Bəzən soruşurlar ki, kişi, yoxsa qadın beyni daha güclüdür? Bu sualı düzgün cavablandırmaq üçün bir sıra araşdırmalar aparılıb. Mən həmin tədqiqatlara istinadla deyə bilərəm ki, yeni bilikləri qısa müddətdə qavrama baxımından qadın beyni nisbətən daha üstündür. Bəzi sosial amillər səbəbindən dünyanın bir sıra yerlərində qadınlar bu sahədə geridə qala bilərlər. Ancaq quruluşları baxımdan qadınların beyinləri kişilərdən daha gücü yaddaşa malikdir.

Yaddaş texnikasından elmi araşdırma üçün maraqlananlar çox olsa da, təəssüf ki, bu sahədə yarışlarda iştirak etmək istəyən gənclərin sayı azdır.