Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

MƏDƏNİYYƏT

Elçin Hami Axundov: Animasiya Vətən tarixini əks etdirən yaddaşa arxalanır

Bakı, 25 may, Tatyana İvanayeva, AZƏRTAC

Milli animasiyanın tarixi Elçin Axundovun adı ilə sıx bağlıdır. Məşhur multiplikatorun “xidmət siyahısında” bir neçə nəslin böyüdüyü onlarla multiplikasiya lenti var. O, rejissor-multiplikator, ssenarist, quruluşçu rəssam, Əməkdar mədəniyyət işçisi və bir çox müxtəlif mükafatların laureatı, beynəlxalq festival və müsabiqələrin münsiflər heyətinin üzvüdür.

1994-cü ildə “Meyvələrin bəhsi”ni lentə alan Elçin Hami Axundov artıq 1995-ci ildə Bakıda keçirilən Azərbaycan filmləri müsabiqə-festivalında “Ən yaxşı animasiya filminə görə” diploma və mükafata layiq görülüb. Cizgi filmi Daşkənd Beynəlxalq Animasiya Forumunun (Tashkent International Animation Forum) xüsusi mükafatını qazanıb. Onun “Qızıl” filmi “Qızıl minbər” müsəlman filmləri festivalı çərçivəsində nümayiş etdirilib və ekran lentinin bəhs etdiyi mövzu böyük marağa səbəb olub.

Rejissorun “Meyvələrin bəhsi” filminin 30, “Qızıl” ekran əsərinin isə 20 illik yubileyidir. AZƏRTAC-ın müxbiri bu cizgi filmləri və digər mövzular haqqında rejissor Elçin Hami Axundovla söhbətləşib.

-“Meyvələrin bəhsi” və “Qızıl” cizgi filmləri artıq bir neçə onilliyin ekran lentləridir. Sizin onlara şəxsi münasibətiniz necədir?

-Çox yaxşıdır. Mən hərdən öz filmlərimə yenidən qayıdıram. Sanki haradansa zaman maşını peyda olur və mən keçmiş zamanın yüksəkliyindən boylanaraq həmin duyğuları təkrar yaşayıram. Sözsüz ki, o vaxt gözümdən yayınan səhvləri indi diqqətlə baxaraq görə bilirəm. Müəyyən məqamları indi daha yaxşı ayırd etmək olur. Çünki insan böyüyür, müdrikləşir. Təbii ki, olub-keçənlərə keçmiş münasibət də özlüyündə dəyişir. Bu isə prinsip etibarilə, qaçılmazdır. İllər keçdikcə, öz təcrübəmə əsaslanaraq, fərqinə varıram ki, indi mən bunu bir qədər başqa cür edərdim. Ancaq bu fikir mənə elə də təzyiq göstərmir. Həmin vaxtla bağlı düşüncələr də indi əvvəlki kimi həyəcan yaratmır...Mən öz filmlərimi artıq hazır material kimi qəbul edirəm. Onlar öz şəxsi tarixi olan faktiki ekran lentləridir.

-Lakin onların hər birinin əlbəttə ki, “başlanğıc nöqtəsi” var.

-Mən, xüsusilə, “Meyvələrin bəhsi” üzərində işin məhz necə başladığını yaxşı xatırlayıram. Məsələ orasındadır ki, mənim yaradıcılıq yolum daim ssenaristlərlə “qırğın-dava” ilə müşayiət olunub. Bu söhbətin başlanğıcı hələ sovet illərində qoyulub. Ssenarilərin istehsala buraxılması zamanı adətən nepotizm (yerlibazlıq, dostbazlıq – red.) təcrübəsindən istifadə olunurdu, ssenaristlər “bu olmalıdır, vəssalam” faktı ilə üz-üzə qoyulurdu. Üstəlik, belə hallarda yazılanların böyük əksəriyyətinin ssenari materialına yaramadığı tam nəzərə alınmırdı. Ona görə də, mən onları yenidən dəyişdirməli və düzəliş etməli olurdum. “Meyvələrin bəhsi”nin də aqibəti məhz belə oldu.

O vaxt “Azkinovideo” adlı bir qurum var idi, onun direktoru Oqtay Mirqasımov mənə, xüsusi olaraq Heydər Əliyevin Sərəncamına əsasən, Məhəmməd Füzulinin 500 illiyi ilə bağlı konkret ssenarisi olan sifarişi yerinə yetirmək tapşırığı verdi. İnanın ki, mən hər vəchlə bundan imtina etməyə çalışırdım. Həm də imtina səbəbim təkcə artıq təsdiq olunmuş ssenari ilə bağlı deyildi. Mən belə düşünürəm ki, böyük və dahi insanlara aid materiallarla məhdud vaxt və məhdud şərtlər çərçivəsində işləmək - o vaxt bunun üçün ayrılmış vaxt çox az idi - kifayət qədər riskli işdir.

-Nədən bu qədər ehtiyat edirdiniz?

-Füzulinin yaradıcılığına toxuna bilmək yalnız müəyyən səviyyəyə yüksəldikdən sonra mümkün ola bilər. Bəs mən özüm necə, bu səviyyəyə yüksələ bilmişdimmi? Nə gizlədim, buna ciddi şəkildə şübhə edirdim. Həm də şeyx Füzulinin böyük yaradıcılığına olan açıq-aydın vurğunluğumu nəzərə alsaq, onun şəxsiyyətinə olan ehtiramımı sözlərlə ifadə etmək çox çətindir. Burada isə üstəlik, konkret iş görmək tələb olunurdu! Fəqət Oqtay fikrindən heç cür dönmək istəmirdi, sifarişin ciddiliyini və məsuliyyətini vurğulamağa davam edirdi. Ssenarini oxuyanda isə həqiqətən şok keçirdim. Gizlətməyəcəyəm, orada yazılanlar müəllifin əsərdə vurğulamaq istədiyi əsas mənadan qat-qat uzaq idi! Bax, onda mən belə bir şərt qoydum ki, mənim adım yalnız ssenarinin həmmüəllifi, ya da onun üzərində işləyənlərin siyahısında qeyd edildiyi təqdirdə bu işi yerinə yetirməyi öz öhdəmə götürə bilərəm. Həm də söhbət maddiyyatdan getmir, sadəcə olaraq, özümü ilkin ssenarinin müəllifinin gələcəkdə mənə qarşı irəli sürə biləcəyi iddiaları özümdən uzaqlaşdırmaq istəyirdim. Necə deyərlər, sırf uzaq durmaq üçün...

-Amma qətiyyətli addımdır...

-Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, o vaxt hələ Füzuli irsini araşdıran füzulişünasların arasında fəal müzakirələr gedirdi. Onların bəzisi iddia edirdi ki, “Meyvələrin bəhsi” alleqorik əsər kimi hansısa başqa bir müəllifə məxsusdur, digərləri isə bunun əksini deyirdilər. Beləliklə, mən çıxılmaz vəziyyətdə qaldım və dostum Rafael Hüseynovdan mənə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutuna düşməyə kömək etməsini xahiş etdim. Bu institutda Şərq fəlsəfəsinin şeirlərlə ifadə olunan dərin və füsunkar aləminə qərq oldum. Füzulinin əlyazmalarının araşdırılması ilə məşğul olduğum və onların ecazkar ruhuna bələd olmağa çalışdığım əsnada Xurşudbanu Natəvanın da əlyazmalarını və rəsmlərini görmək fürsətim oldu. Bundan əlavə, “Meyvələrin bəhsi”ni necə deyərlər, mənə verilmiş ssenariyə dəyişikliklər edərək və elə ilk kadrlardan yarana biləcək mübahisələrdən necə yayına biləcəyimi düşünərək, az qala hər kadrını ayrıca yığmağa çalışırdım.

-Qınaq obyekti olmamaq üçün?

-Hər iki cəbhədə dayanan füzulişünasların qınağına tuş gəlməmək üçün kiçik bir fənd işlətdim və təhkiyənin özünü diktor mətni olan proloqla sintez etdim. Bu mətndə tamaşaçılara tarixi xülasə təqdim olunurdu, XVI əsrdə ölkənin öz aralarında daxili müharibələrə başları qarışan kiçik xanlıqlara parçalanmasından bəhs edilirdi. Məhz bu dövrdə bizə bu torpağın üç böyük oğlu bəxş edilmişdi: Azərbaycanı birləşdirən və onun dövlət sərhədlərini möhkəmləndirən Şah İsmayıl Xətai, miniatürçü rəssam, dünya təsviri sənətinin klassiki ustad Nizaməddin Sultan Məhəmməd və o vaxt bir şair və mütəfəkkir kimi baş verən hadisələrdən kənarda qala bilməyən Məhəmməd Füzuli. Beləliklə, Füzulinin özü tərəfindən əsərdə ön plana çıxarılan əsas mənanı vurğulamaqla, “Meyvələrin bəhsi”ndə təsvir olunan alleqoriyaya xəfif keçid etmək mümkün oldu.

-Bu ekran əsərinin personajlarını tanımaq elə də çətin deyil.

-Qəhrəmanların xarakterini yaradanda onlara Azərbaycan ərazisində yaşayan qruplara xas olan leksik danışıq xüsusiyyətləri vermək qərarına gəldim. Meyvələrin hərəsi ayrı bir ləhcədə danışırdı, biri Quba, digəri Lənkəran şivəsindən, bir başqası isə Qazax ləhcəsindən tanınırdı...biri “türk şivəsində”, o biri Bakı ləhcəsində danışırdı. Üstəlik, onların hər birinin o dövrdə rəhbər vəzifədə olan və sonradan fəaliyyətləri yalnız mənfi qiymətləndirilən kəslərin prototipini əks etdirmələrinin daha yaxşı olacağına qərar verdim. Bir sözlə, sanki M.Füzulinin alleqoriyasını davam etdirmiş oldum.

-Bununla belə, filmin janrı da birbaşa xalq tətbiqi sənəti ilə assosiasiya olunur...

-Bilirsiniz, cizgi filmi formatından imtina daha çox məcburi addım idi. 1994-cü il idi. Azərbaycan demək olar ki, bütün sahələrdə çətin dövrdən keçirdi. Rəsmin çəkilməsi ilə bağlı çətinliklərlə üzləşəcəyimizi, ixtisaslı mütəxəssislərin olmadığını başa düşdüyümüz üçün, milli quramamıza bənzəyən tətbiqi sənət növünə müraciət etmək qərarına gəldik. Yeri gəlmişkən, “Soyuzmultfilm” öz filmlərində bu yanaşmadan tez-tez istifadə edirdi. Bu gün bizim ixtiyarımızda iş üçün geniş imkanlar yaradan “Flash animation” kompüter proqramı var. 2010-cu ildə çəkdiyim “Tırtılın arzusu” filmi məhz bu proqram vasitəsilə qurama üslubunda yaradılıb. Beləliklə, hətta bugünkü nöqteyi-nəzərdən baxsaq, 1994-cü il üçün “Meyvələrin bəhsi” filmi çox yaxşı alınıb.

-Düz on ildən sonra isə siz “Qızıl” filmini təqdim etdiniz.

-“Qızıl” filmi musiqili təhkiyə kimi nəzərdə tutulmuşdu. Musiqisinin bəstəkarı xalq artisti Mobil Babayev, ifaçısı isə Azərbaycan Televiziya və Radio Dövlət Ansamblının solisti Elxan Əhədzadədir. Yadımdadır, onun üzərində işləyəndə ifaçıdan müəyyən yerlərdə reçitativə (mahnı arasında danışıq - red.) keçməsini xahiş etdim. O, ən yüksək səviyyəli mütəxəssis kimi orijinal musiqini saxlamağa üstünlük verirdi. Mən isə bildirdim ki, bir rejissor kimi, materialın müasir səslənməsi üçün bəstəkarın təklif etdiyi formatı rədd etməyi təklif edirəm. Tam musiqili cizgi filmi animasiyamızda elə də çox rast gəlinən format deyil. Sadəcə hekayə xəttinin özü, standart dialoqdan imtina etməyimin sırf süjetdə gördüyüm mənanın dərinliyini üzə çıxaracağından xəbər verirdi.

-Ssenarini yenidən dəyişdiniz?

-Əvvəlcə ssenaridə müəllif tərəfindən bir hekayə nəzərdə tuturdu. Ancaq sinopsisdə bir rejissor kimi, tamamilə fərqli bir hekayənin nəqlinə gözəl fürsət yarana biləcəyini gördüm. Bu təhkiyə xalqımıza daha yaxın idi. On illərdir yaşadığımız hadisələrə daha yaxın idi. Onlar heç vaxt yaddaşımızdan silinməyəcək hadisələrdir. Eyni zamanda, onlar cəmiyyətin özünün, sosial empatiyanın müəyyən bir hissəsini əks etdirirdi. Onun iki tərəfində də toqquşma baş verəndə, insanın özü də yenidən doğulmuş olur. Təhkiyə janrı mənə qaçqınlarımızın başına gələnlərə dair sübutları ehtiva edən sənədli materiallara müraciət etmək imkanı yaratdı. Bəli, qorxunc materiallara... Doğrudur, animasiyanın ilk növbədə uşaq auditoriyasına yönəldiyi ilə bağlı mənə irad tuta bilərdilər. Lakin bu sənət növü həmişə özündə tərbiyəvi xarakter ehtiva edir! Buna görə də animasiya Vətən tarixini əks etdirən yaddaşa arxalanır. Fəxr edirəm ki, Bədii şurada “Qızıl” filmində olduqca vacib bir mövzunun qaldırıldığı xüsusi qeyd edildi. Çünki torpağa olan sevginin təməli uşaq yaşlarından qoyulur, animasiya da məhz bu müqəddəs amala xidmət edir.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin KXDR-ə səfəri başlayıb

Gəncə Dövlət Filarmoniyasında “İntizar” operası təqdim olunub

Türkiyə millisi Avropa çempionatına inamlı qələbə ilə başlayıb - YENİLƏNİB-5

BDU-nun “Gənc istedadlar” liseyinin V siniflərinə qəbul imtahanı keçirilib

Hande Harmancı: İctimai səhiyyədə işçi qüvvəsi iqlim dəyişikliyi mövzusunda xüsusi yer tutur

Meşə yanğınına görə Çanaqqala boğazında gəmilərin hərəkəti məhdudlaşdırılıb

“Avro-2024”: Türkiyə və Gürcüstan yığmalarının start heyətləri açıqlanıb

Moldovanın Aİ-yə üzvlüyünü dəstəkləyən Bəyannamə imzalanıb

ABŞ-da anomal istilər 270 milyon insanı əhatə edəcək

Atilla Tilki: Ağdamda görülən möhtəşəm işlərin nəticəsinin şahidi olduq

Azərbaycanın Xalq rəssamı “Birlik ulduzları” mükafatının laureatı olub

Kürdəmirdə ağır yol qəzası olub, ölənlər var

MN: Cənubi Qafqazda vəziyyətin gərginləşməsinə görə məsuliyyəti revanşist siyasət yürüdən Ermənistan rəhbərliyi və Makron diktaturası daşıyacaq VİDEO

ŞKTR parlamentinin sədri Milli Məclisin spikerini Lefkoşaya dəvət edib

Saatlıda gənc oğlan Araz çayında boğularaq ölüb

Allahşükür Paşazadə yeni təyin olunmuş Yepiskop Aleksiyi qəbul edib

Qazaxıstan Transxəzər marşrutunun səmərəliliyini artırmaq üçün danışıqlar aparır

Avropa Liqası: “Zirə”nin rəqibi müəyyənləşib

Son beş ayda pensiya ödənişlərinə yönəldilən vəsaitin həcmi açıqlanıb

Cəlilabadın “şəfa” gölü FOTO VİDEO

Macarıstan Milli Assambleyasının üzvləri Ağdamda olublar - YENİLƏNİB

Leysan yağışları nəticəsində Gürcüstanın bəzi bölgələrində torpaq sürüşməsi baş verib

Çin və Cənubi Koreyanın 2+2 formatında dialoqu olub

"Qafqaz Hüquq və İnteqrasiya Mərkəzi" Bolnisidə soydaşlarımızın təhsilə marağının artırılmasında mühüm rol oynayır

Türkiyə Azərbaycana 100 min ağac tingi göndərib

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq edilib

Naxçıvanın dağ kəndinə dolu düşüb, leysan davam edir

AZƏRBAYCANIN SƏNƏTKARLARI
İsmayıl Babayev: Papaqlar qədimdən qeyrət rəmzi olub

COP29-un Yaşıl Zona üzrə tərəfdaşlıq və sərgiləmə müraciətlərinin qəbuluna başlanılır

Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Mübariz İbrahimovun xatirəsi yad edilib

Azərbaycan və Qazaxıstanın 50 milyon dollar sərmayəsi ilə Xəzərin dibinə optik xətt çəkilir

Milli Kitabxanada “18 iyun - Milli İnsan Hüquqları Günü” adlı virtual sərgi onlayn rejimdə istifadəçilərə təqdim olunub

Tədqiqat: Qədim mayyaların qurban ayinlərində oğlan uşaqları öldürülüb

Bakıda mikroavtobus yandı

Ukraynadan daha 30 uşaq reabilitasiya xidmətləri ilə təmin edilmək üçün ölkəmizə gətirilib

Fransa Ermənistanı silahlandırmaqda davam edir

David Smith: İqlimlə bağlı problemləri həll etmək üçün maliyyə çatışmazlığı var

“Baku Piano Festival” çərçivəsində ədəbi müsabiqəyə yekun vurulub

Almaniyanın Süryani Ortodoks Kilsəsinin nümayəndə heyəti Multikulturalizm Mərkəzində olub

Moskvada gənc şairə Səidə Rəhimlinin kitabının təqdimatı keçirilib

Kelli Uillis: Azərbaycan iqlim dəyişikliyindən müdafiə istiqamətində çoxsaylı investisiya yatırır

Azərbaycanın boks millisi “BRİCS Sports Games Kazan 2024”də tam heyətlə çıxış edəcək

Malmödə soydaşlarımıza səyyar konsulluq xidməti göstərilib

Çində torpaq sürüşmələrində 21 nəfər itkin düşüb, 9 nəfər ölüb

Türkiyədə aeroportlara girişdə təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilir

İsmayıllıda 17 yaşlı oğlan itkin düşüb

İlqar Qurbanov: Gürcüstan millisi Türkiyə ilə matçda sürpriz edə bilər

Türkiyə çimərliklərində “mavi bayraq” olan dünyanın üç ölkəsindən biridir

Avro-2024: Mbappenin burnu sınıb, qalan matçlarda maska ilə oynayacaq

Azərbaycan insan hüquqlarını, ədaləti və sülhü özünün inkişaf yolu seçib ŞƏRH

RF XİN: Qərb Ermənistandan Cənubi Qafqaz ölkələrinə qarşı hibrid müharibədə alət kimi istifadə edir

Avropa Liqası: Bu gün "Zirə"nin rəqibi bəlli olacaq

“DİM 4-ə doğru irəliləyişin sürətləndirilməsi: transformativ təhsilin nəticələri” adlı iclasda elm və təhsil nazirinin videomüraciəti yayımlanıb

Kelli Uillis: Azərbaycanda “yaşıl iş” yerlərinin yaradılması səhiyyə sektoruna töhfədir

Ucqar kənddə çalışan fədakar gənc müəllim FOTO VİDEO

DİN: Ötən gün ölkə ərazisində 38 kiloqram narkotik aşkarlanıb

Bakıda “Sağlam Gələcəklərin Proqnozlaşdırılması” Qlobal Sammiti keçirilir

COP29-un baş danışıqçısı: İqlim dəyişikliyinin sağlamlığa mənfi təsirləri artıq bütün dünyada özünü göstərir

Qanunsuz saxlanılan odlu silahların təhvil verilməsi ilə bağlı profilaktik tədbirlər davam etdirilir

DİN: Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 22 nəfər saxlanılıb

Bu il Ombudsmanın “916” nömrəli Çağrı Mərkəzinə daxil olan müraciətlərin sayı açıqlanıb

Avro-2024: Türkiyə turnirdə mübarizəyə başlayır

NBA: "Boston Seltiks" çempion olub

Qusarda qəbirləri dağıdan şəxs həbs olunub

Ombudsman: İnsan Hüquqları Aylığı dövründə qarşıya qoyulan məqsədlərə, hədəflərə nail ola bildik - MÜSAHİBƏ

Hacıqabulda altı fermadan oğurluq edən dəstə saxlanılıb VİDEO

Ekvadorda torpaq sürüşməsi baş verib, 7 nəfər ölüb

18 İyun Azərbaycanda İnsan Hüquqları Günüdür

Şimali Koreya əsgərləri demarkasiya xəttini keçməyə cəhd edib

Perunun şimalında 5,5 bal gücündə zəlzələ olub

Salvadorda daşqın nəticəsində 11 nəfər ölüb

ABŞ Prezidenti NATO Baş katibi ilə Ukraynadakı vəziyyəti müzakirə edib

“Euronews”: Azərbaycandakı konfransda minaların təmizlənməsi ilə bağlı vahid qlobal çağırış edilib

BMM-də Milli Qurtuluş Günü qeyd olunub

Bakıda mənzildən meyit tapılıb

Ermənistan Fransanın KNDS şirkəti ilə hərbi-texniki sahədə əməkdaşlıq edəcək

Avro-2024: Fransa millisi Avstriyanı avtoqolla məğlub edib

Stoltenberq: Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü ilə bağlı yekdil qərar verilməlidir

Nazir: Moldova səhiyyəsində ciddi kadr böhranı yaşanır

Türkiyə müdafiə sənayesinin yenilikləri Avropanın ən böyük silah sərgisində təqdim olunub

Avro-2024: Slovakiya Belçikanı məğlub edib

Azərbaycan cüdoçuları Avropa Kubokunda birinci yeri tutublar

Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqlik münasibətlərinin geostrateji əhəmiyyətini daha da artırıb

Türkiyə Prezidenti: Biz gələcək nəsillərə ekoloji cəhətdən təmiz ölkə ötürmək niyyətindəyik

Nikol Paşinyan: Ermənistan ilə Azərbaycan arasında sərhədlərin delimitasiyasına dair referendum keçirilə bilər

Azərbaycanın Ukraynadakı səfiri Xmelnitski şəhərinin tələbələri üçün mühazirə oxuyub

Ermənistan parlamentinin növbədənkənar sessiyası baş tutmayıb

Son beş ayda əlilliyi olan şəxslərə 50,8 min reabilitasiya vasitəsi verilib

Muxtar respublikanın iki rayonunda yanğınlar olub

Qazaxıstan XİN: Qazaxıstan Ukrayna üzrə sammitdə qrafikə görə iştirak etməyib

Tbilisidə keçirilən festivalda Azərbaycan guşəsi açılıb

Avro-2024: Rumıniya turnirə qələbə ilə başlayıb

Azərbaycan Milli Kitabxanası CENL-in növbəti illik iclasında təmsil olunur

Abşeron rayonunda tibb işçilərinin bir qrupu mükafatlandırılıb

Gürcü deputat: Gürcüstanda Qurban və Ramazan bayramlarına rəsmi status verilməlidir

Ceyhun Bayramov və Hakan Fidan TDT-nin Şuşada keçiriləcək qeyri-rəsmi Zirvə görüşünə hazırlıq məsələlərini müzakirə ediblər

Çexiyada poliqonda baş verən partlayış nəticəsində doqquz hərbçi yaralanıb

Azərbaycan könüllüləri “Go Camp” piknik layihəsi çərçivəsində Quba rayonunda olublar

Fransada partiya sədrinə qarşı dövlət vəsaitinin mənimsənilməsi iddiası üzrə cinayət işi açılıb

® “İlahi ibadət”in xoş məramı