“Asperger” sindromunun faciəli tarixçəsi
Bakı, 2 aprel, AZƏRTAC
ABŞ-ın Kaliforniya Universitetinin professoru, publisist, “Aspergerin uşaqları: Nasist Vyanasında autizmin mənşəyi” kitabının müəllifi” Edit Şeffer uşaqlarda autizm sindromu diaqnozunun (“Asperger” sindromu) dəhşətli tarixçəsini dünya ictimaiyyəti ilə paylaşıb.
AZƏRTAC xəbər verir ki, E.Şefferin “The New York Times” qəzetində dərc olunmuş "Aspergerin arxasındakı nasist tarixçəsi" məqaləsində dünyanın bir çox ölkələrində psixoloq həkimlərin qoyduğu autizm diaqnozunun müəllifi olan Hans Aspergerin tükürpədici əməllərini üzə çıxarıb.
Yeddi il müddətində nasist həkimin keçmişini araşdıran müəllif yazır ki, erkən yaş dövründə başlayan, sosial münasibətlər və ünsiyyət sferasında problemlərin olması ilə özünü göstərən ümumi inkişaf problemi kimi qəbul edilən autizm diaqnozunun başlanğıcı faşist ideologiyasının “təmiz irq” seqmentindən qaynaqlanır. Müəllifin fikrincə, Dünya Səhiyyə Təşkilatının da xəstəliklər siyahısına daxil edilən Asperger sindromunun tarixçəsi psixoloqlara bu diaqnoza fərqli yanaşma üçün əsas verir.
Məqalədə göstərilir ki, 1934-cü ildə 28 yaşlı gənc həkim Hans Asperger Vyanadan Berlinə səfəri zamanı nasist gənclər təşkilatının bədnam “təmiz irq” ideologiyasının tərkib hissəsi olan əqli cəhətdən zəif uşaqların aşkar edilməsi və təcridi kampaniyası ilə tanış olur. 1938-ci ildə Avstriyanın faşist Almaniyası tərəfindən anneksiyasından sonra Asperger “autizm psixopatiyası” nəzəriyyəsini faşist ideoloqlarına təqdim edir. Üçüncü Reyx zamanında insanlığa zidd, uşaqların cinayətkarcasına təcridi və məhvi ilə nəticələnən yeni psixoloji diaqnoz məhz belə yaranıb. Bunun ardınca faşizmin cəza aparatına “psixoloji Şindler siyahıları” ötürülməyə başlayıb. Sonra uşaqların “eftanaziyası” - Hitlerin 1939-cu ildə təsdiq etdiyi ilk kütləvi qırğın proqramı həyata keçirilib. Əsas məsələ ondadır ki, autizm diaqnozu ilə ölümə göndərilən azyaşlıların əksəriyyəti fiziki cəhətdən sağlam və xəstəliyi olmayanlar idi, onların qətlində əsas motiv isə siyasi məqsədlər olub. Vyanadakı xüsusi düşərgədə 5 mindən çox uşaq Hitlerin bacısının nişanlısı Ervin Jekeliyusun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən proqramın qurbanı olub.
Müəllif qeyd edir ki, hər il aprelin 2-də dünya ictimaiyyətinin diqqətinin yönəldiyi autizm sindromunun banisi, həkim etikasından uzaq olan Hans Asperger öz fəaliyyəti ilə nasist Almaniyasında qorxulu bir kabusa çevrilmişdi.
Sonda vurğulanır ki, nasist erasından sonra bu psixoloji problemlər daha konstruktiv müstəviyə keçib. İndi alimlər autizm sindromlu uşaqlara qulluq göstərilməsi, onların ünsiyyətə açıq olması və cəmiyyətə inteqrasiyası üçün daha faydalı elmi variantlar təklif edirlər. Amerika Psixiatriya Assosiasiyası isə Aspergerin heç bir zaman faydalı həkim olmadığını bəyan edib.
Bölmənin digər xəbərləri
