Rusiyada nəşr olunan kitabda Azərbaycanın son xalkolit dövrü Qalayeri abidəsi barədə məlumat verilir
Bakı, 5 aprel, AZƏRTAC
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, tarix elmləri doktoru Nəcəf Müseyiblinin rəhbərliyi ilə Qəbələ rayonunda 2012-ci ildən etibarən aparılan arxeoloji tədqiqatlar zamanı eramızdan əvvəl IV minilliyin birinci yarısına aid Qalayeri yaşayış məskənində saxsı qablarda uşaq qəbirləri aşkar olunub. Saxsı qablarda körpə uşaq dəfnləri son xalkolit (eneolit/mis-daş) dövrü Leylatəpə mədəniyyəti üçün xarakterik dəfn adəti olub. N.Müseyibli bu mədəniyyətin Ağstafa rayonunda qazdığı digər abidələrdə (Böyük Kəsik, Poylu) də belə qəbirlər aşkar edib.
İnstitutdan AZƏRTAC-a bildiriblər ki, 2018-ci ildə Skopus, Elibrary, EBSCO, Index Copernicus, Erih plus və digər elmi bazalarda indeksləşən “Stratum plus” beynəlxalq elmi jurnalının 2-ci nömrəsində mövzu ilə əlaqədar N.Müseyiblinin Rusiya alimləri M.Mednikova və S.Korenevskiy ilə birgə “Azərbaycanda xalkolit dövrü Qalayeri yaşayış məskənində Leylatəpə mədəniyyəti uşaq dəfnləri: bioarxeoloji tədqiqatların təcrübəsi” məqaləsi dərc edilib. Həmin abidədən aşkar edilən uşaq skeletlərinin arxeometrik təhlilinin ilkin nəticələri məqalədə öz əksini tapıb.
2019-cu ilin əvvəlində Rusiya Elmlər Akademiyasının Arxeologiya İnstitutunun aparıcı elmi əməkdaşı, tarix elmləri doktoru, antropoloq M.Mednikovanın müəllifi olduğu “Balkan, Qafqaz və Yaxın Şərq erkən əkinçi mədəniyyətlərinin kontekstində uşaq bioarxeologiyası” kitabı geniş oxucu kütləsinə təqdim olunub. Əsər Balkan, Qafqaz və Ön Asiyada neolit və erkən metal dövründə məskunlaşmış əkinçi əhalinin kiçik yaşlı uşaqlarının həyatlarının keyfiyyətinə həsr edilib. Müasir mikrofokuslu rentgenoqrafiya, mikrotomoqrafiya, radioloji mikroskopiya, mass-spektrometriya analitik üsullarının tətbiqi istehsal təsərrüfatına yiyələnməkdə olan erkən əkinçilərin üzləşdiyi dəyişikliklərin miqyasını ölçməyə imkan veribdir. Tədqiqat əsərində əkinçiliyə qədəm qoymuş ibtidai cəmiyyətlərdə uşaq fenomeninin tədqiqinin nəzəri və metodiki aspektlərinə toxunulub.
Cənubi Qafqazda erkən əkinçi mədəniyyətlər üzrə ixtisaslaşan mütəxəssislərin unikal tapıntı hesab etdiyi Qalayeri məskənindəki uşaq dəfnləri materialının arxeometrik tədqiqinin nəticələri məhz M.Mednikovanın tədqiqatında xüsusi yer alıb. Elmi monoqrafiyanın 4-cü fəslinin ilk iki bölümü məhz Qalayeri abidəsində N.Müseyiblinin aşkar etdiyi uşaq skeletlərinin təhlilinə edilib.
Qalayeri abidəsi saxsı qablardakı dəfnlərdən aşkar edilmiş uşaq skeletlərinin 3-nün (4-5 aylıqdan 4-5 yaş həddinədək) fraqmentlərinin arxeometrik analizlərinin nəticələrinə əsasən Azərbaycan ərazisində məskunlaşan erkən əkinçi əhalinin həyat tərzi barədə maraqlı fikirlər irəli sürülüb. Belə ki, 5800-6000 il bundan əvvəl vəfat etmiş uşaqlarda ciddi “C” və “D” avitaminozu və onunla bağlı patologiyalar aşkar edilib. Vitamin qıtlığı özünü sümüklərdə yaş həddinə uyğun olmayan inkişafdan geri qalmada daha qabarıq göstərib.
Sümüklərin kimyəvi, izotop tərkibi ilə Qalayeri abidəsinin xalkolit dövrünə aid torpaq təbəqəsinin eyni göstəricilərinin müqayisəsi maraqlı nəticələr verib. Belə ki, körpələrin sümüklərinin kimyəvi və izotop göstəriciləri Qalayeri məskəninin həmdövr torpaq strukturunun göstəriciləri ilə uyğun gəlmir. Mövcud fikrə görə, ən azından hamiləlik dövründə yeniyetmə analar mənsub olduqları tayfa ilə birgə Qalayeri abidəsi ərazisinə köçdən əvvəl digər bölgədə yaşamışlar.
N.Müseyibli hələ 2015-ci ildə “Azərbaycanın xalkolit dövrü mədəniyyəti” kitabında Qalayeri yaşayış məskənində həmin dövrdə uşaq ölümlərinin statistikasının yüksək olduğunu yazıb. M.Mednikova apardığı tədqiqatlara əsaslanaraq belə bir fikir irəli sürür ki, uşaq ölümlərinin xalkolit dövründə bölgədə yüksək olmasını həm iqlim səbəbləri ilə, həm də sosial səbəblərlə izah etmək olar.
Qeyd edək ki, son dövrlərdə Azərbaycanda aparılan arxeoloji tədqiqatların nəticəsində əldə edilən antropoloji tapıntıların müasir elmin tələblərinə uyğun arxeometrik təhlillərinin nəticələri əcnəbi mütəxəssislərin ciddi marağına səbəb olmaqdadır.
Bölmənin digər xəbərləri
