Zəngəzur dəhlizinə böyük dövlətlər də maraq göstərir – Baxış bucağı
Bakı, 20 iyun, AZƏRTAC
Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu xəttinin tikintisi reallaşır. Bu işlər Avrasiya İqtisadi İttifaqı təşkilatı çərçivəsində yaradılan nəqliyyat infrastrukturu birliyi tərəfindən həyata keçirilir.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu sözləri Trans-Avrasiya yük daşımalarının beynəlxalq koordinasiya şurasının baş katibi Qenadi Bessonov deyib. O bildirib ki, bu məsələ ötən ay keçirilən Çin-Orta Asiya sammitində müzakirə olunub və müvafiq sənədlər imzalanıb. Orta Asiya respublikalarının müvafiq qurumları ilə Çin arasında imzalanan sənəddə dəmir yolunun Qırğızıstan, Özbəkistan, Azərbaycan və Türkiyə ərazisindən keçərək Avropaya çatması nəzərdə tutulub.
Q.Bessonov bildirib ki, bu dəmir yolu marşrutu Çin ilə Avropa arasında ticarətin daha da intensiv xarakter almasına təkan verəcək.
Azərbaycan da bu layihənin bir hissəsinə çevrilib və Zəngəzur dəhlizini yaratmaqla, Avropa ilə Asiya arasında körpü rolunu oynayacaq. 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində torpaqlarını işğaldan azad edərək regionda yeni reallıqlar yaradan Azərbaycanın qələbəsi region ölkələrinin Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat əlaqəsinin yaranmasına, iqtisadi inkişafa təkan vermiş oldu.
Bu gün Azərbaycanın həyata keçirməyə çalışdığı Zəngəzur dəhlizi yalnız ölkənin bir əyalətini digəri ilə birləşdirməyəcək. Bu dəhliz müxtəlif seqmentlərdən ibarət olmaqla, Çin ilə Avropanı birləşdirəcək. Bu layihədə dünyanın iqtisadi nəhəngi hesab olunan Çinin xüsusi marağı var və Orta Asiya respublikaları ilə birlikdə sammit keçirib dəmir yolu xəttinin çəkilməsi barədə müqavilə imzalaması da təsadüfi xarakter daşımır. Çin Avropa ilə ixrac-idxal əməliyyatlarını daha da genişləndirmək üçün qısa, təhlükəsiz və ucuz başa gələn yol axtarışındadır. Azərbaycanın həyata keçirmək istədiyi Zəngəzur dəhlizinin də Çin tərəfindən dəstəklənməsi təsadüfi deyil. Gələcəkdə yüklər qatarla Çindən çıxaraq Qırğızıstan-Özbəkistan-Qazaxıstan-Azərbaycan-Türkiyə üzərindən keçərək Avropaya və əks istiqamətə daşınacaq.
Zəngəzur dəhlizinə Çin ilə yanaşı, Avropa İttifaqı da maraq göstərir. Rusiya-Ukrayna müharibəsinin nə qədər davam edəcəyi bəlli deyil və Avropa dövlətləri Asiya qitəsi ilə ticarət əlaqələrini davam etdirmək üçün yeni yollar axtarırlar. Azərbaycan Prezidentinin Zəngəzur dəhlizi yaratmaq təşəbbüsü həm Qərbin, həm də Şərqin maraqlarına, eləcə də region dövlətlərinin mənafeyinə uyğundur.
İqtisad elmləri doktoru, professor, iqtisadi Universitetinin Qarabağ İqtisadi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Şəfa Əliyev deyib: “Müasir qlobal iqtisadi və texnoloji çağırışların sürətləndiyi bir şəraitdə nəqliyyat dəhlizləri mühüm iqtisadi elementlər kimi qiymətləndirilir. Eyni zamanda, son dövrlərdə dünyada baş verən ziddiyyətli hadisələr, müharibələr, ABŞ və Avropa İttifaqı ölkələrinin Rusiyaya qarşı sanksiyaları, Çin ilə münasibətlərin pisləşməsi, regionda olan bəzi dövlətlərin qeyri-konstruktiv davranışları qlobal nəqliyyat dəhlizlərinə yeni baxışları formalaşdırıb. Zəngəzur dəhlizi kimi belə bir kommunikasiyanın açılmasında nə qədər güclü ölkələrin marağının olduğunu da nəzərdən qaçırmaq olmaz. Zəngəzur nəqliyyat dəhlizinin açılması, əslində həm də böyük dövlətlərin marağındadır, o cümlədən Avropa İttifaqının maraq dairəsindədir. Qlobal iqtisadiyyatın önündə gedən ən iri iqtisadiyyata malik ölkələrdən biri olan Çinin də marağındadır və bütün bunlar Zəngəzur nəqliyyat dəhlizinin aktuallığını və strateji əhəmiyyətini özündə ehtiva edir. Bununla belə, hesab edirəm ki, Zəngəzur nəqliyyat dəhlizinin açılması, ilk növbədə, türk dövlətləri üçün tarixi əhəmiyyət və strateji məna kəsb edir”.
Əlbəttə ki, türk dövlətlərinin intensiv əlaqəsi birliyin daha da möhkəmlənməsinə gətirib çıxaracaq. Bu da Azərbaycanın regionda siyasi, iqtisadi, hərbi və diplomatik gücünü daha da artıracaq. Zəngəzur dəhlizinin açılması türk dövlətləri üçün, onların iqtisadi inteqrasiyası baxımından kifayət qədər strateji əhəmiyyət kəsb edir. Türk dövlətlərinin ümumi bazarı 1,2 trilyon dəyərində qiymətləndirilir və bura dünyanın ilk 15 iqtisadiyyatı sırasında olan Türkiyə iqtisadiyyatı, Mərkəzi Asiyada kifayət qədər güclü iqtisadiyyata malik olan Qazaxıstan, həmçinin Özbəkistan, Türkmənistan, Qırğızıstan və Azərbaycan iqtisadiyyatları daxildir. Ümumilikdə, türkdilli dövlətlərin ərazilərində kifayət qədər resurslar, təbii ehtiyatlar, yeraltı-yerüstü sərvətlər var. Təbiət türk dövlətlərinə kifayət qədər resurslar bəxş edib. Qazaxıstan, Özbəkistan, Azərbaycan və Türkmənistanda neft və qaz yataqları var. Bütün bunlar həmin dövlətlərin iqtisadi əlaqələrini, ixrac və idxal potensialını, yükdaşıma imkanlarını artırıb. Burada söhbət yalnız tranzit yükdaşımalardan gəlir əldə etməkdən getmir. Əlbəttə ki, Zəngəzur dəhlizi ilə yanaşı, Çindən Avropaya uzanan dəmir yolu ərazisindən keçəcəyi dövlətlərə valyuta şəklində tranzit gəlirlər gətirəcək, büdcəyə valyuta axınını təmin edəcək. Bununla yanaşı, əhalinin sosial-iqtisadi vəziyyəti yüksələcək, eyni zamanda, dövlətin gücü də artacaq.
Lakin onu da yaddan çıxarmaq olmaz ki, yolun keçəcəyi ərazilərdə ictimai-siyasi sabitliyin davamlı olmasında dünyanın böyük qüvvələri də maraqlı olacaqlar. Transmilli korporasiyalar, iri şirkətlərin yükləri bu ərazilərdən daşınacaq və onlar da burada siyasi sabitliyə təmin edəcəklər. Beləliklə, Zəngəzur dəhlizi Azərbaycana iqtisadi dividendlərlə yanaşı, siyasi zəmanət də qazandıracaq.
Bölmənin digər xəbərləri
