Paris, 18 mart, AZƏRTAC

Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞPA) yaz sessiyası ərəfəsində martın 18-də qurumun Parisdəki qərargahında hüquqi işlər və insan haqları komitəsinin toplantısı keçirilib. İclasda ümumavropa əhəmiyyətli bir sıra mühüm məruzələr müzakirə edildikdən sonra dəvətli qonaqların iştirakı ilə bu gün dünyada xüsusi aktuallıq kəsb edən terrorizmə qarşı mübarizə mövzusu ətrafında dinləmələr aparılıb.

Müzakirəyə çıxarılan mövzulardan biri Almaniyadan olan deputat Bernd Fabritiusun üzərində işlədiyi “İnterpol sistemindən qeyri-qanuni istifadələr: daha ciddi hüquqi təminatların zəruriliyi” adlı məruzənin giriş memorandumunun təqdimatı idi. Kifayət qədər qızğın keçən müzakirələrdə Azərbaycanın AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin üzvü Rafael Hüseynov da çıxış edərək Azərbaycan üçün maraq kəsb edən bir sıra məqamlar üzərində dayandı: “Söz yox ki, hazırlanan məruzə son dərəcə vacib bir problemə həsr edilib. Dünyanın müxtəlif ölkələrinin xüsusi xidmət orqanları, Daxili İşlər nazirlikləri arasında ikitərəfli əlaqələr var. Təbii ki, belə əməkdaşlıq cinayətkarlığa qarşı mübarizədə müsbət, effektli təsirini göstərir. Lakin İnterpolun beynəlxalq miqyasda cinayətkarlığa qarşı apardığı iş əlbəttə, daha əhatəlidir və bu təşkilatın imkanları da yetərincə genişdir. Amma bunu da təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, həmin sahədə işlər heç də həmişə arzulanan səviyyədə getmir. Beynəlxalq aləmdə insanların və ölkələrin ümid yeri kimi baxdığı bu qəbil təşkilatların bir sıra hallarda ümidləri doğrultmaması belə qurumların fəaliyyətini əsaslı şəkildə təhlil etməyi, mövcud qüsurların aradan qaldırılması istiqamətində təsirli addımlar atmağı tələb edir. Mən öz ölkəmin timsalında bununla bağlı bir neçə mühüm məqam üzərində dayanmaq istərdim. Bəzən belə hallara təsadüf edirik ki, ölkələrin müraciətləri və təqdim etdikləri sübutlar əsasında İnterpol tərəfindən axtarışa verilmiş cinayətkarlar qəfildən anlaşılmaz bir qərarla axtarış siyahısından çıxarılırlar. Ya belə hallara çox rast gəlinir ki, hansısa cinayətkar və cinayətkarların İnterpol tərəfindən axtarışı nəticə vermədən uzandıqca uzanır. Aydın məsələdir, İnterpol bunu belə izah edə bilər ki, həmin cinayətkarlar çox təcrübəli olduqlarından yaxşıca gizlənməyi, iz buraxmamağı bacarırlar. Bəli, bu, ola bilər. Amma heç də həmişə yox. Əvvəla, İnterpolun axtarış imkanları və vasitələri genişdir. İkincisi isə bəzən onlara cinayətkarların harada ola biləcəyi ilə bağlı konkret məlumatlar veriləndə də yenə müsbət nəticə hasil olmur. Bu halda istər-istəməz bunun obyektiv deyil, subyektiv səbəblərdən belə olması qənaəti yaranır. Bu cür mülahizələr də ortaya çıxır ki, bəlkə də hansısa cinayətkarları sadəcə olaraq tapmağa, ifşa etməyə həvəsli deyillər. Başqa daha pis hal isə ondan ibarətdir ki, cinayət də, cinayətkar da, onun harada olması da dəqiq şəkildə bəllidir və bu barədə İnterpol da, hətta bəzən geniş ictimaiyyət də məlumatlıdır. Amma cinayətkar sərbəst şəkildə azadlıqda gəzib-dolanır və ona toxunulmur. Bu isə artıq yalnız təəccüblü deyil, həm də şübhəlidir”.

Konkret faktlara müraciət edən deputat Rafael Hüseynov Bakıda Ermənistanın birbaşa təşkilatçılığı ilə törədilmiş terror aktlarından bəhs edərək deyib: “İclasımızın keçirildiyi bu gün martın 18-dir və sabahkı gün Azərbaycan üçün çox kədərli bir hadisənin ildönümüdür. 1994-cü il mart ayının 19-da Bakı metrosunun “20 Yanvar” stansiyasında qatarın baş vaqonuna qoyulmuş saat mexanizmli əldə düzəltmə bomba qatar stansiyada dayananda işə düşüb. Bu terror 14 nəfərin ölümü, 49 nəfərin ağır yaralanması ilə nəticələnib. İstintaq sübut edib ki, həmin terror aktını Ermənistanda hazırlıq keçmiş, Ermənistan xüsusi xidmət orqanları tərəfindən istiqamətləndirilmiş şəxslər törədiblər. 1994-cü ilin iyul ayının 3-də Bakı metrosunda Ermənistan tərəfindən növbəti terror aktı həyata keçirilib. Həmin gün Bakı metrosunun “28 May” stansiyasından çıxan elektrik qatarının vaqonunda bomba partladılıb, vaqonlar yanıb, nəticədə 13 nəfər həlak olub, 58 nəfər yaralanıb”.

R.Hüseynov bu cinayətlərdə bilavasitə məsuliyyət daşıdığına görə vaxtilə İnterpol tərəfindən axtarışa verilmiş yazıçı Zori Balayanla bağlı zamanında qətiyyətli addımların atılmaması məsələsinə toxunaraq deyib: “Həmin terror hadisəsi üzrə 1997-ci ilin 29 noyabr tarixində Moskvada Azərbaycan vətəndaşı Azər Aslanov həbs edildi, onu Azərbaycana göndərdilər. 1998-ci ildə A. Aslanov bu terror aktını reallaşdırmaq göstərişini erməni əsirliyində olarkən erməni yazıçısı Zori Balayandan aldığını, terror aktının təlimatçılarının Ermənistanın xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşları polkovnik Karen Baqdasaryan və kapitan Seyran Sarkisyan olduğunu etiraf etdi. Məhkəmə bu caniyə ömürlük həbs cəzası verdi və məhkəmənin qərarı ilə Balayana qarşı cinayət işi açıldı. 1999-cu ildə Azərbaycan Baş Prokurorluğunun təqdimatı əsasında İnterpol cinayətkar yazıçı Zori Balayanı xüsusi təhlükəli cinayətkar kimi beynəlxalq axtarışa verdi. O zaman Z. Balayanın hansı şəhərdə, hansı ünvanda yaşadığı dəqiq bilinsə də, İntepol heç bir tədbir görmədi, deməli, cinayətə və cinayətkara faktiki olaraq göz yummuş oldu. Üstəlik, 2001-ci ildə İnterpol məsələyə yenidən baxaraq Balayanı axtarılan şəxslər siyahısından sildi. Buyurun, bu da nəticə. Həmin Zori Balayanın təkcə bu cinayəti deyil, insanlığa qarşı başqa silsilə cinayətlər törətməsini isə yalnız istintaq sübut etməyib. Z. Balayan yazdığı, kütləvi tirajla çap olunan kitabında bunları bütün aləmə özü car çəkib. Zori Balayan "Ruhumuzun dirçəlişi" adlı kitabında 1992-ci ilin 26 fevralında Xocalıda törətdikləri soyqırımı haqqında belə yazır: "Biz Xaçaturla Xocalıda ələ keçirdiyimiz evə girərkən əsgərlərimiz 13 yaşlı bir türk uşağını pəncərəyə mismarlamışdılar. Türk uşağı çox səs-küy salmasın deyə Xaçatur uşağın anasının kəsilmiş döşünü onun ağzına soxdu. Daha sonra 13 yaşındakı türk uşağın başından, sinəsindən və qarnından dərisini soydum. Saata baxdım, türk uşağı 7 dəqiqə sonra qan itirərək dünyasını dəyişdi. Ruhum sevincdən qürurlandı. Xaçatur daha sonra ölmüş türk uşağının cəsədini hissə-hissə doğradı və bu türklə eyni kökdən olan itlərə atdı. Axşam eyni şeyi daha 3 türk uşağına qarşı etdik. Mən bir erməni kimi öz vəzifəmi yerinə yetirdim. Bilirdim ki, hər bir erməni hərəkətlərimizlə fəxr duyacaq".

Belə bir cinayətkar, eləcə də İnterpol xətti ilə axtarışa verilmiş bu qəbil neçə başqa cinayətkar illərdir azadlıqda gəzir. Dünya polisi İnterpol isə sanki bütün bunları görmür. Əlbəttə, istəsəydi görərdi də, müvafiq tədbirlər həyata keçirərdi də, cinayətkarları tutardı da. Bəs niyə etməyib, niyə etmir? İnterpola bu cür suallar çoxdur. Həm də yalnız Azərbaycanın deyil, bir çox başqa ölkələrin də cavab ala bilmədiyi belə sualları az deyil. İnanmaq istərdim ki, hazırlanan bu məruzə, onun əsasında bir müddət sonra qəbul edəcəyimiz qətnamə İnterpola və onun fəaliyyətlərinə dair xeyli miqdarda narahat suallara nəhayət ki, cavablar tapılmasına yardımçı olacaq”.

Məruzəçi B. Fabritius cavab nitqində hazırladığı hesabatın son variantında bu iradları nəzərə alacağını söyləyib.

Əsgər Əliyev

AZƏRTAC-in xüsusi müxbiri

Paris