Neamts qalası: XVII əsrin gizli iqtisadiyyatı və saxta pul istehsalı
Buxarest, 8 fevral, AZƏRTAC
Rumıniyanın şimal-şərqində yerləşən və əsrlər boyu Moldaviya knyazlığının əsas hərbi istehkamlarından biri kimi tanınan Neamts qalası XVII əsrdə təkcə müdafiə funksiyası daşımayıb, eyni zamanda, Avropa tarixində nadir rast gəlinən gizli iqtisadi fəaliyyətin mərkəzinə çevrilib. Tarixi mənbələr və arxeoloji tapıntılar göstərir ki, təxminən 400 il əvvəl bu qalada Polşa, İsveç və Prussiya mənşəli sikkələrin kütləvi şəkildə saxtalaşdırılması ilə məşğul olan gizli emalatxana fəaliyyət göstərib.
XIV əsrin sonlarında inşa edilən Neamts qalası strateji baxımdan olduqca əlverişli mövqedə, dağlıq relyefdə, əsas ticarət yollarına nəzarət edən nöqtədə yerləşirdi. Bu xüsusiyyət onu yalnız hərbi baxımdan deyil, həm də gizli və nəzarətdənkənar fəaliyyətlər üçün ideal məkana çevirirdi. XVII əsrin ortalarında bölgədə pul dövriyyəsində ciddi qarışıqlıq hökm sürür, yerli bazarlarda müxtəlif xarici sikkələr geniş yayılırdı. Məhz bu vəziyyət saxta pul istehsalının asanlıqla gizlədilməsinə və dövriyyəyə buraxılmasına imkan verirdi.
Arxeoloji qazıntılar zamanı qalanın daxilində yerləşən və sonradan “monetariya” adlandırılan otaqda metal əridilməsinə aid izlər, sikkə qəliblərinin qalıqları, mis və gümüş fraqmentləri, eləcə də yarımçıq hazırlanmış pullar aşkar edilib. Bu tapıntılar sübut edir ki, burada yalnız saxta sikkələrin yığılması deyil, onların tam istehsal prosesi — metalın əridilməsi, qəliblərə tökülməsi və zərb edilməsi həyata keçirilib. Mütəxəssislərin qənaətinə görə, emalatxana kifayət qədər peşəkar səviyyədə təşkil olunmuşdu və qısa müddətdə böyük həcmdə sikkə istehsal etmək imkanına malik idi.
Tarixi sənədlər bu fəaliyyətin xüsusilə 1661–1665-ci illərə, Moldaviyanın hökmdarı Eustatie Dabija dövrünə təsadüf etdiyini göstərir. Həmin illər Moldaviyada iqtisadi çətinliklər, vergi yığımlarında problemlər və xarici pulların geniş dövriyyəsi ilə yadda qalıb. Saxtalaşdırılan sikkələr əsasən Polşa zlotısı, İsveç daleri və Prussiya mənşəli pul vahidlərinin təqlidi idi. Onlar orijinaldan daha yüngül olur, üzərindəki təsvir və yazılar isə nisbətən kobud işlənirdi. Lakin dövrün əhalisi və tacirləri xarici sikkələrin dəqiq çəkisini və standartlarını bilmədiyindən bu pullar asanlıqla qəbul edilir və bazarlarda dövriyyəyə buraxılırdı.
Tarixçilərin fikrincə, Neamts qalasında istehsal edilən saxta pullar təkcə yerli bazarlarda deyil, ticarət yolları vasitəsilə daha geniş coğrafiyaya yayılıb və bu, regional səviyyədə maliyyə balansına müəyyən təsir göstərib. Bəzi mənbələr saxta pul istehsalında iştirak edən ustaların bir hissəsinin Polşa mənşəli olduğunu, onların Şərqi Avropada fəaliyyət göstərən daha geniş saxtakarlıq şəbəkəsi ilə əlaqəli ola biləcəyini istisna etmir.
Bu gün Neamts qalası Rumıniyanın ən mühüm tarixi abidələrindən biri kimi qorunur və minlərlə turistin diqqətini cəlb edir. Qalada aşkar edilən saxta pul emalatxanası isə bu tarixi məkanın yalnız hərbi və siyasi deyil, həm də mürəkkəb iqtisadi proseslərin səhnəsi olduğunu göstərir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu tapıntılar XVII əsr Avropa maliyyə tarixinin az öyrənilmiş məqamlarına işıq salır və orta əsr dövlətlərinin qeyri-rəsmi iqtisadi mexanizmlərini daha yaxşı anlamağa imkan verir.
Beləliklə, Neamts qalasında üzə çıxarılan saxta pul istehsalı faktı sübut edir ki, orta əsrlər dövrü təkcə qalalar, müharibələr və siyasi qarşıdurmalarla deyil, eyni zamanda, gizli iqtisadi oyunlar, maliyyə riskləri və beynəlxalq təsir mexanizmləri ilə də xarakterizə olunub. Bu tarixi fakt Moldaviyanın və bütövlükdə regionun Avropa iqtisadi tarixində düşündüyümüzdən daha mürəkkəb rol oynadığını ortaya qoyur.
İqbal Hacıyev
AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri
Buxarest
Bölmənin digər xəbərləri
