Bakı, 12 sentyabr, AZƏRTAC

Son günlər Cənubi Qafqazda regional və kənar dövlətlərin artan geosiyasi rəqabəti fonunda ümumi təhlükəsizlik mühitinin xeyli gərginləşməsinin şahidi oluruq. Burada Cənubi Qafqazda maraqları olan müəyyən güclərin öz kirli oyunlarını oynamalarını, o cümlədən Ermənistanın gah nala, gah da ki, mıxa vurmaq siyasəti fonunda Azərbaycana qarşı əsassız iddialarını və sülh prosesinin yubatmasını əsas amillər kimi qeyd etmək lazımdır. Ermənistanın Rusiya ilə münasibətlərindəki hazırkı gərginliyi törədən amillər, yəni, Paşinyanın Rusiya rəsmilərinin ünvanına açıq təhqirləri, o cümlədən ABŞ-la birgə hərbi təlimlərə hazırlaşması, Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatındakı səfirini geri çağırması onu deməyə əsas verir ki, Paşinyan hakimiyyəti Rusiyadan uzaqlaşaraq özünə yeni hamilər axtarmaq xəttini rəhbər tutur.

Ermənistanın bölgəyə guya sabitliyi qorumaq adı altında Avropa Birliyinin 100 nəfərlik müşahidə missiyasını gətirməsi, NATO ilə təlimlərə qatılacağını bəyan etməsi və bu bəs etmir kimi ABŞ-ın 85 nəfərlik hərbçisinin Ermənistanda təlimlərdə iştirakı Paşinyanın regionu qərbin “forpostu”na çevirmək cəhdlərini özündə əks etdirir desək yanılmarıq. Bütün bunlara əlavə olaraq son vaxtlar Ermənistanın Azərbaycanın antiterror əməliyyatı və növbəti “dəmir yumruğ”undan ehtiyat edərək Azərbaycanla şərti sərhədə əlavə qoşunlar yığması və Paşinyanın yenidən “Haray diplomatiyası”nı işə salaraq dünya liderlərindən imdad istəməsi kiçik Ermənistanın “böyük oyunlar” oynamaq istədiyinə işarə edir.

Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) Beynəlxalq münasibətlər və iqtisadiyyat fakültəsinin müəllimi, politoloq Sultan Zahidov deyib.

S.Zahidovun sözlərinə görə, Paşinyan rəhbərliyi “mürəkkəb gedişlər” edərək geosiyasi şahmat taxtasında hamını aldada biləcəyini düşünür, halbuki Ermənistanın artıq seytnot vəziyyətində olduğunu unudur, çünki Azərbaycanın təklif etdiyi sülh variantının müddəti bitmək üzrədir və Ermənistanın əslində, ən rasional gedişi bu təklifi qəbul etmək olardı. Bunun əvəzində Ermənistan bir tərəfdən Rusiya və İrandan yardım istəyir, digər yandan isə onların maraqları əleyhinə addımlar ataraq hətta ən çox güvəndiyi hamilərinin gözündə “etibarsız dövlət” statusunu qazanmağa davam edir. Məsələ burasındadır ki, Rusiya ilə İran Paşinyanın oyunlarının mahiyyətini anlamayacaq qədər sadəlövh deyillər. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Ermənistan səfirinə mövcud vəziyyətlə bağlı nota verməsindən sonra, İran da Paşinyanın ölçülməmiş hərəkətlərindən narazılığını bildirmiş oldu. İran İslam Respublikasının Prezidenti Seyid İbrahim Rəisi Paşinyana zəng edərək Ermənistanın “əcnəbilərlə təlimləri”, “şübhəli səfərləri” barədə İranın narazılığını qeyd edərək, Ermənistanın Cənubi Qafqazda “3+3” platformasından kənarda ünsiyyət qurmaq cəhdlərinin vəziyyəti daha da çətinləşdirəcəyini bildirib.

“Xatırlatmaq gərəkdir ki, Prezident Seyid İbrahim Rəisinin bəhs etdiyi “3+3” formatı ilk dəfə məhz 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən irəli sürülən və Türkiyənin də dəstək verdiyi təşəbbüsdür. Bu platforma Cənubi Qafqazdakı məsələlərin region dövlətləri, yəni, Azərbaycan, Türkiyə, Rusiya, İran, Gürcüstan və Ermənistanın birgə iştirakı ilə həllini nəzərdə tutur. Bölgədə sülhü, sabitliyi və əməkdaşlığı təmin edəcək bu təşəbbüs çərçivəsində tezliklə XİN başçıları səviyyəsində görüşün keçiriləcəyi planlaşdırılır. Əvvəllər bu təşəbbüsün reallaşmasına müəyyən əngəl törədən İranın indi “3+3” formatını dəstəkləməsi və Ermənistanın bölgəyə kənar güc gətirmək cəhdlərini pisləməsi Cənub qonşumuzun artıq Azərbaycanın yaratdığı geosiyası reallıqları nəzərdən keçirməyə başladığına dəlalət edir. Belə ki, ötən həftə general-mayor Məhəmməd Əhədinin başçılıq etdiyi İran İslam Respublikasının Silahlı Qüvvələrinin nümayəndə heyətinin Azərbaycan Respublikasına səfəri və bu səfər çərçivəsində Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi ilə ikitərəfli əməkdaşlıq məsələlərinin müzakirə edilməsi, o cümlədən nümayəndə heyətinin Bakı Hərbi Qənimətlər Parkını ziyarət etməsi Azərbaycan və İran arasındakı münasibətlərdə yeni dinamikanın yaranmasına ehtiva edə bilər. Bununla belə İranın Azərbaycan yönündəki müsbət addımlarını Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya və İran münasibətləri və Ermənistanın uğursuz həmlələri kontekstində təhlil etsək daha məqsədəuyğun olar: Azərbaycanın bölgədə əməkdaşlığı və sülhü təmin edəcək “3+3” təşəbbüsü həm Rusiyanın, həm də İranın maraqlarına uyğundur, çünki bu təşəbbüs regionda kənar qüvvələrin nüfuz sahibi olmasını önləyir. İran Ermənistanın bölgəyə kənar gücləri, ələlxüsus özünün “Damokl qılıncı” hesab etdiyi ABŞ-ı gətirmək cəhdlərindən ciddi şəkildə narahatdır. Rusiya hər vəcdlə Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun tam şəkildə işlək olmasına çalışır və burada Azərbaycanın strateji mövqeyi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Rusiyanın İran-Azərbaycan arasındakı gərgin münasibətlərdə maraqlı olmadığını vurğulamaq lazımdır. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın ən son İrandakı danışıqları və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla Rusiya Prezidenti Vladimir Putin arasında Soçidə baş tutan görüşlərdən doğan nəticələr İranı regionda daha konstruktiv mövqe sərgiləməyə vadar edir. Nəzərə almaq lazımdır ki, tərəflərin Yaxın Şərq və Cənubi Qafqaz regionlarında toqquşan və üst-üstə düşən maraqları məhz bu görüşlərdə müzakirə edilib”, - deyə S.Zahidov diqqətə çatdırıb.

O əlavə edib ki, yekun olaraq Cənubi Qafqaz regionunda hazırda “Təhlükəsizlik Dilemması” adlanan bir vəziyyətin formalaşdığının şahidi oluruq və vəziyyətin bu cür davam etməsi barıt çəlləyinin fitilinin gec-tez alovlanmasına vəsilə ola bilər. Bu fitilin alovlanmaması üçün isə bir tərəfdən Ermənistan Azərbaycana qarşı əsassız iddialardan və təxribatlardan imtina etməli və Azərbaycanın irəli sürdüyü sülh variantına konstruktiv yanaşmalı, digər tərəfdən də bölgədə maraqlı olan regional və qeyri-regional qüvvələr öz məkrli planlarını və aralarındakı geosiyasi rəqabəti kənara qoyaraq regionda sülhün və əməkdaşlığın təmini üçün birgə səylər göstərməlidirlər. Bu baxımdan Azərbaycanın təşəbbüs göstərdiyi “3+3” platformasını Cənubi Qafqazda sülh, sabitlik və əmin-amanlıq üçün açar hesab etmək olar.