Cənubi Qafqazın siyasi gündəmini artıq regional aktorlar müəyyənləşdirir - TƏHLİL
Bakı, 14 may, AZƏRTAC
Ermənistanın xarici güclərdən struktur asılılığı, Fransanın regionda neokolonial təsir imkanlarını genişləndirmək cəhdləri və Avropa İttifaqının müşahidə missiyasının sülhdən daha çox gərginliyi təşviq edən mexanizm kimi çıxış etməsi Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi mərhələnin faktiki olaraq başladığını göstərir. Bu baxımdan, Prezident İlham Əliyevin Zəngilandakı çıxışında bu məsələyə xüsusi toxunması heç də təsadüfi deyil. Əsas sual ondan ibarətdir ki, Fransa-Ermənistan xətti 2020-ci ildən sonra Azərbaycan-Türkiyə tandeminin formalaşdırdığı regional güc arxitekturasına qarşı real struktur effekti yarada bilirmi?
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Hatay Mustafa Kamal Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər kafedrasının müəllimi Nəzrin Əlizadə səsləndirib.
Ekspert bildirib ki, 44 günlük Vətən müharibəsi yalnız torpaqların işğaldan azad olunması kimi deyil, həm də müasir müharibə doktrinasında köklü paradiqma dəyişikliyinin təcəssümü kimi qiymətləndirilməlidir.
“Pilotsuz uçuş aparatlarına əsaslanan asimmetrik müharibə praktikasının ənənəvi quru qoşunları üstünlüyünü neytrallaşdırması göstərdi ki, regional güc balansını artıq yalnız konvensional hərbi potensialla izah etmək mümkün deyil. Bu müharibə, eyni zamanda, üç mühüm normativ transformasiyanı ortaya qoydu: regional status-kvonun xaricdən deyil, regionun daxilindən dəyişdirilə bilməsi, Türkiyə-Azərbaycan ittifaqının ritorikadan praktik mərhələyə keçməsi və “regional problemlər regional aktorlar tərəfindən həll edilməlidir” prinsipinin real siyasi norma halına gəlməsi.
Azərbaycan-Türkiyə tandeminin struktur üstünlüyü münasibətlərin yalnız ikitərəfli xarakter daşımaması, çoxqatlı və inteqrasiya olunmuş strateji arxitekturaya əsaslanması ilə bağlıdır. Türk Dövlətləri Təşkilatı bu modelin institusional çərçivəsini formalaşdırır. Lakin təşkilatın funksiyası təkcə əməkdaşlığı çoxtərəfli platformaya çevirməklə məhdudlaşmır. Azərbaycan-Türkiyə strateji tərəfdaşlığı Mərkəzi Asiya respublikalarına alternativ suverenlik və müdafiə arxitekturasının mümkün olduğunu göstərən real nümunəyə çevrilib. Bu baxımdan, tandem regiondakı təsir imkanlarını klassik ikitərəfli əməkdaşlıq səviyyəsindən daha yüksək mərhələyə çıxarıb”, – deyə ekspert qeyd edib.
N.Əlizadə bildirib ki, Zəngəzur dəhlizi də bu strateji layihənin ən mühüm struktur elementlərindən biridir.
Onun sözlərinə görə, postmüharibə dövründə Fransa-Ermənistan münasibətləri diplomatik ritorikadan konkret hərbi-siyasi əməkdaşlıq mərhələsinə keçib.
“Fransa Müdafiə Nazirliyinin hesabatlarına əsasən, 2023-2024-cü illərdə Ermənistanla 274,5 milyon avrodan artıq müdafiə müqavilələri imzalanıb. Bu çərçivədə “Thales GM200” radar sistemləri təhvil verilib, “CAESAR” artilleriya sistemləri üzrə müqavilələr bağlanıb və “Mistral” hava hücumundan müdafiə raketləri ilə bağlı ilkin razılaşmalar əldə olunub. Bu isə Fransanın Ermənistanı regionda strateji təsir aləti kimi formalaşdırmağa çalışdığını göstərir. Avropa İttifaqının Ermənistandakı müşahidə missiyasının 2027-ci ilə qədər uzadılması da həmin strategiyanın institusional elementi hesab olunmalıdır. Fransanın motivasiyası yalnız bir amillə izah edilə bilməz. Burada erməni diasporunun daxili siyasi təsiri, Ermənistanı Rusiyanın təsir dairəsindən çıxarmağa yönəlmiş Qərb strategiyası, Orta Dəhliz enerji marşrutlarına çıxış maraqları və “Avropa strateji muxtariyyəti” konsepsiyası çərçivəsində qlobal güc statusunu qorumaq istəyi bir-biri ilə əlaqəli şəkildə çıxış edir”, – deyə o vurğulayıb.
Ekspert hesab edir ki, Fransa-Ermənistan xəttinin regionda struktur dəyişiklik yaratmaq imkanları məhduddur.
“Ermənistanın coğrafi məhdudiyyətləri, daxili siyasi parçalanması, Rusiyanın həm Ermənistan, həm də Azərbaycanla paralel münasibətlər saxlaması və İran faktorunun qeyri-müəyyənliyi bu layihənin təsir imkanlarını zəiflədir. Ermənistan daxilində isə hər hansı kompromisin “təslimçilik” kimi təqdim olunması Paşinyan hakimiyyətinin manevr imkanlarını məhdudlaşdırır. Orta perspektivdə Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində dərinləşən inteqrasiya, Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı proseslər və postmünaqişə dövrünün hüquqi çərçivəsi Azərbaycan-Türkiyə tandeminin regional müəyyənediciliyini daha da gücləndirəcək. Fransanın təsiri strateji deyil, daha çox taktiki səviyyədə qalmağa məhkumdur. Ermənistanın daxili siyasi transformasiyası və İranın mövqeyi isə gələcək proseslərdə mühüm dəyişənlərdən biri olaraq qalacaq. Bununla belə, Prezident İlham Əliyevin Zəngilanda vurğuladığı əsas tezis aktuallığını qoruyur: artıq regionun siyasi gündəmini xaricdən diktə olunan parametrlər deyil, 2020-ci ildən sonra formalaşmış yeni güc reallıqları çərçivəsində regional aktorların özü müəyyənləşdirir”, – deyə N.Əlizadə bildirib.
Müxbir - Səbinə Əlizadə
Bölmənin digər xəbərləri
