Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

İQTİSADİYYAT

Kredit müqavilələrində zaminin hüquq və öhdəlikləri

Kredit müqavilələrində zaminin hüquq və öhdəlikləri

Bakı, 6 iyul, AZƏRTAC

Zamin borcalandan zaminlik xidmətinə görə muzd almaq hüququna malikdir. AZƏRTAC İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin analitiki Məsumə Talıbovanın kredit müqavilələrində zaminin hüquq və öhdəlikləri ilə bağlı müsahibəsini təqdim edir.

- Zamin kimə deyilir?

- Zamin əsasən istehlak kreditlərində borcalanın borcu ödəyə bilmədiyi təqdirdə onun bu öhdəliyinin ötürüldüyü şəxsdir. Yəni, zamin qismində çıxış edən şəxsi bir növ öhdəlik üzrə borcalan şəxsə şərik adlandıra bilərik. Zaminlik kreditorların risklərini azaltmaq üçün istifadə etdikləri təminat növüdür. Kredit təşkilatı kredit üçün müraciət edən şəxsə vəsaiti ayırmadan öncə həmin şəxsin bu borcu ödəyə bilmədiyi hallarda öhdəliyin hansı formada ödəniləcəyini nəzərdən keçirir. Belə hallarda risklərin azaldılması üçün əmlakın girov qoyulması, sığortaların tətbiqi və zamin qismində üçüncü şəxsin cəlb olunması kimi təminat növlərindən istifadə olunur. Bu təminat növlərindən ən çox maarifləndirmə aparılmasına ehtiyac olan isə məhz zaminlikdir.

Belə ki, çox zaman zamin qismində çıxış edən şəxslər öz məsuliyyətlərini, üzərlərinə götürdükləri öhdəliyin mahiyyətini və risklərini bilmədən kredit müqavilələrini imzalayırlar və sonradan hər hansı bir problem yarandıqda onlar üçün bu vəziyyət gözlənilməz olur, bəzən hətta bu öhdəliklərin üstəsindən gəlməkdə aciz vəziyyətə düşürlər. Bu kimi halların qarşısını almaq üçün zamin kimi çıxış edəcək şəxs mütləq formada öz hüquq və öhdəliklərini öncədən bilməli, imzalayacağı bütün sənədlərin gələcəkdə onun üçün nə kimi öhdəliklər yaradacağını başa düşməli və buna hazır olmalıdır.

- Zaminin hüquq və öhdəlikləri hansılardır?

- Zamin artıq qeyd edildiyi kimi, borc alan şəxsin öhdəliyinə şərikdir, yəni bu bir növ onun da öhdəliyidir. Borcalan krediti ödəmədiyi halda, qanunla zamin yerdə qalan məbləği faiz dərəcəsi ilə birgə ödəməlidir. Bundan başqa əgər borcalan ödəməni dayandırarsa hər gecikmiş günə görə bankın müəyyən etdiyi səviyyədə əlavə cərimə ödənişi də zaminin öhdəliyində hesab olunur. Əlbəttə bu öhdəliklər dərhal zaminin üzərinə keçirilmir. Müqavilə şərtlərinə əsasən qaydalar çərçivəsində müxtəlif tədbirlər görülür, ödəmələrin dayandırılmasının səbəbləri araşdırılır, mümkün çıxış yolları nəzərdən keçirilir. Belə hallarda borcalana müəyyən güzəştlər tətbiq oluna, eyni zamanda, kreditin restrukturizasiyası aparıla bilər. Bu kimi tədbirlərə baxmayaraq, borcalanın tamamən ödəmə qabiliyyətini itirdiyi təqdirdə isə zaminə müraciət olunur.

Zaminin məsuliyyəti iki formada ola bilər:

- Birgə məsuliyyət

- Subsidiar məsuliyyət

Zamin birgə məsuliyyət daşıyırsa, borcalan ödənişləri dayandırdıqda bank məhkəməyə müraciət etmədən krediti ödəmək tələbini birbaşa zaminə ünvanlaya bilər. Zamin subsidiar məsuliyyət daşıdıqda isə kredit təşkilatı tərəfindən öncə məhkəməyə müraciət olunmalı sonra isə məhkəmə qərarı ilə krediti ödəmək tələbi zaminə ünvanlanmalıdır.

Digər önəmli məsələ zaminin öz hüquqlarını bilməsidir. İlk başda zamin borcalanın maddi vəziyyətinə görə və ya öz şəxsi səbəblərinə görə kredit üzrə zamin olmaqdan imtina edə bilər. Yəni, bu öhdəlikləri öz üzərinə götürməyə razı olmamaq zaminin hüquqlarına daxildir. Bundan başqa zaminin müqavilə şərtləri ilə tanış olduqda bu şərtlər onu qane etmədiyi təqdirdə müqaviləni imzalamamaq hüququ da var. Bu halda müqavilə şərtlərinə yenidən baxıla və ya ümumən zaminlikdən imtina oluna bilər. Zamin qismində çıxış edən şəxslər adətən borcalana yaxın şəxslər olduğundan bu hüquqlarını istifadə etməkdən bəzən çəkinirlər. Lakin unutmaq lazım deyil ki, bu öhdəlik həm də onlara aiddir və kredit şərtlərini seçmək zaminin də haqqıdır. Bundan başqa zamin borcalandan zaminlik xidmətinə görə muzd almaq hüququna da malikdir. Ölkəmizdə bu hüquqdan demək olar ki, çox az istifadə olunur. Zaminin risk premiumu olaraq müəyyən ödəniş tələb etməsi hüquqi olaraq dəstəklənir.

Zamin müqaviləni imzaladıqdan sonra da müəyyən hüquqlara malikdir. Belə ki, zamin borcalan krediti ödəmədiyi halda, kreditin ödənilməli hissəsi haqqında tam ətraflı məlumat ala bilər. Bu artıq onun da öhdəliyi olduğundan istənilən məlumatı tələb etmək hüququ var. Öhdəliklər zamin tərəfindən ödəndikdə isə onun ödənilmiş məbləği sonradan borcalandan tələb etmək hüququ da var. Belə ki, kreditorun həmin öhdəlik üzrə hüquqları zaminə kreditorun tələbini ödədiyi həcmdə keçir. Başqa sözlə borcalan 1000 manatlıq kreditin 500 manatını ödədikdən sonra yerdə qalan 500 manatını ödəyə bilmədikdə zamin bu məbləği ödəyir, sonra isə ödədiyi məbləğ həcmində vəsaiti (yəni, 500 manat) borcalandan ala bilər. Borcalan artıq banka deyil zaminə 500 manat borclu olmuş olur. Zaminin borcalanla yaxın münasibətlərini nəzərə aldıqda zaminin bankla müqayisədə borcalanın maddi vəziyyətinin nə zaman yaxşılaşdığına dair daha dəqiq məlumatlar almaq imkanı çox ola bilər. Eyni zamanda, zamin qismində çıxış edən şəxs bu borcun ödənilməsinə dair daha yumşaq tələblər irəli sürə, tolerantlıq göstərə və ya tamamən bu borcu ona bağışlaya da bilər. Bu, zaminin şəxsi qərarıdır. Zamin qismində çıxış edən çox insan sonradan ödədiyi məbləğlərin artıq geri qaytarılmayacağını düşünür və bu məbləği tələb etmək hüquqlarının olmasına dair məlumatsız olurlar. Önəmli məqam odur ki, zaminlər bu hüquqlarını bilsinlər. Sonda hansı yolu üstün tutmaları isə artıq öz könüllü seçimləri olacaq.

- Zamin müqaviləni imzaladıqdan sonra bu öhdəlikdən imtina edə bilərmi?

- Əgər borcalan dəyişmişsə və ya zamin yeni borcalan üçün cavabdeh olmaq barəsində kredit verənə razılıq verməmişsə bu öhdəlikdən imtina etmək hüququ var. Eyni zamanda, zaminin razılığı olmadan onun öhdəliyi dəyişdirildikdə və bu dəyişdirilmə müqavilə üzrə məsuliyyətin artırılmasına və ya onun üçün digər əlverişsiz nəticələrə səbəb olduqda da zamin öhdəlikdən imtina edə bilər.

- Zamin qismində çıxış etməyə qərar verən şəxslərə nəyi tövsiyə edərdiniz?

- Zamin öncə öz risklərini qiymətləndirməlidir. Müqavilə imzalamadan əvvəl zamin borcalanın gəlir və xərclərini diqqətlə öyrənməli, ödəmə qabiliyyətinin kredit müddəti və həcminə nə dərəcədə uyğun olduğunu təhlil etməlidir. Kreditorlar bu kimi məqamları analiz edir, lakin unutmaq lazım deyil ki, borcalandan sonra ikinci məsul şəxs zamindir, burada bankdan çox risk zaminin üzərindədir. Həmçinin bankın risklərinin müqabilində faiz gəlirləri olduğu halda zaminin adətən heç bir qazancı olmur. Bütün bunları nəzərə alaraq zaminin ən az bank qədər riski var. Eyni zamanda, zamin öz ödəmə qabiliyyətini də nəzərə almalıdır. Belə ki, öhdəliklər zaminin üzərinə keçirildikdə bu ödənişləri artıq o ödəməli olacaq. Nəzərə alınmalıdır ki, borcalanın əvəzinə ödədiyi kredit ödənişlərində gecikməyə yol verirsə, bu zaminin şəxsi kredit tarixçəsini pisləşdirir.

Bundan başqa, zamin qismində çıxış edən şəxslərin dost və tanışlara zamin durması, onların gələcəkdə özləri üçün kredit götürmək və doğmaları üçün zamin durmaq imkanını məhdudlaşdırır və ya tamamən yox edir.

Bu baxımdan zamin durmadan öncə zaminliyin onların şəxsi maraqlarına nə dərəcədə uyğun olduğunu təhlil etmələrini tövsiyə edərdim. Yəni zamin olaraq çıxış etməyə razı olduqları şəxslə olan münasibətlərini və üzərlərinə götürdükləri öhdəlik və riskləri tərəzinin müxtəlif gözlərinə qoyaraq müqayisə etmələrini, bundan sonra artıq müvafiq qərar vermələrini məsləhət görərdim. Çünki kredit götürən şəxs riskin müqabilində pul vəsaitləri alır və öz ehtiyaclarına uyğun bu vəsaiti istifadə edir. Zamin isə sadəcə, öhdəliyə şərik olur. Zaminin tək qazancı zamini olduğu şəxsin rəğbətidir. Bu baxımdan zaminlər gələcək üçün ola biləcək qazanc və itkilərini analiz edib bu qərarı verməlidirlər.

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Aİ Rusiya aktivlərindən əldə olunan gəlirin 90 faizini Kiyevin hərbi ehtiyaclarına istifadə etməyə razılaşıb

Bakıdakı Rus evində Ulu Öndər Heydər Əliyevin doğum günü münasibətilə konsert keçiriləcək

Çadda prezident seçkilərində silahlı toqquşmalar baş verib, ölənlər var

İsrail Rəfahda əməliyyatı davam etdirməyə qərar verib

Zığ dairəsi-Hava Limanı yolunda bəzi zolaqlar üzrə sürət həddi endirilib

Şolts: 35 min Alman hərbçisi lazım gələrsə, müttəfiqlərə kömək etməyə hazırdır

Media: Qəzzada atəşkəs təklifi üç həll mərhələsini əhatə edir

Qızlar arasında voleybol üzrə muxtar respublika turnirinə start verilib

Qubanın bir sıra kəndlərində mədəniyyət müəssisələrinə baxış keçirilib

Ərdoğan: Türkiyə HƏMAS-ın atəşkəs təklifi ilə razılaşmasını alqışlayır

Premyer Liqa: “Qəbələ” “Səbail”i məğlub edib

“Azərbaycanım” beynəlxalq rəsm festivalı çərçivəsində elan olunmuş müsabiqənin yekun sərgiləri açılacaq

Müdafiə naziri: Ankaradan Türkiyə ordusuna bənzər orduların yaradılmasına kömək etmək xahiş olunur

Yağış Kürdəmirdə fəsadlar törədib

HƏMAS vasitəçilərin Qəzzada atəşkəs təklifi ilə razılaşıb

Azərbaycan-ATƏT ikitərəfli əməkdaşlıq gündəliyinin əsas istiqamətləri müzakirə olunub

Cüdo üzrə muxtar respublika turnirinin qalibləri məlum olub

COST fəaliyyəti üzrə təşkil edilən tədbirlər müsbət nəticələr verir

Kino Agentliyi “Qızılalma” festivalında mükafata layiq görülüb

Naxçıvanda Yeni Azərbaycan Partiyası veteranlarının gənclərlə görüşü keçirilib

Türkiyənin Milli Müdafiə Universitetinin nümayəndə heyəti Azərbaycanda səfərdədir

Azərbaycanın ev sahibliyi edəcəyi COP29 qlobal sülhə də töhfə verəcək

Minskdə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Nəcəfqulu Rəfiyevin xatirəsi anılıb

Britaniya telekanalında Azərbaycanla bağlı sənədli film göstərilib

Xəbərdarlıq: Paytaxtda şimal-qərb küləyinin sürəti arabir 23-25 metrə çatacaq

® Onlayn ticarət platformasının bazarda peyda olması iqtisadiyyata necə təsir edir?

Slovakiyanın Baş naziri Azərbaycana rəsmi səfərə gəlib

İraq və Suriyanın şimalında 23 terrorçu zərərsizləşdirilib

Faktiki hava: Xəzər dənizində dalğanın hündürlüyü 3.4 metrə çatıb

Azərbaycan klubu daha iki basketbolçu ilə vidalaşıb

İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi Özbəkistanın Dövlət Tibbi Sığorta Fondu ilə əməkdaşlıq edəcək

ADAU-da it və pişiklərdə sistematik göz müayinəsi və xəstəlik nümunələri mövzusunda seminar keçirilib

İnformasiya Təhlükəsizliyi üzrə Koordinasiya Komissiyasının növbəti iclası Milli Məclisdə keçirilib

“Dərnəgül-Həzi Aslanov” marşrutu üzrə hərəkət edən qatarda nasazlıq yaranıb

Azərbaycan futzal millisi FIFA-nın ilk dəfə açıqladığı reytinqdə 29-cu olub

® “Unibank” kredit faizini aşağı salıb, kredit məbləğini və müddətini artırıb

Doğuş prosesi təcili tibbi yardım avtomobilində gerçəkləşib

Hazırda ABŞ və bəzi Qərb dövlətlərinin maraqlarının təmin edilməsi üçün Ermənistan əlverişli platformadır - RƏY

Laçında müntəzəm marşrut xətləri açılıb - EKSKLÜZİV

Bu il “Xarıbülbül” festivalı Şuşa və Laçında keçiriləcək

Ölkəmizə idxal olunan baytarlıq preparatlarında uyğunsuzluq aşkarlanıb

Dövlət Komitəsinin sədri Yevlaxda vətəndaşların müraciətlərini dinləyəcək

Zemfira Meftahətdinova: Bakının dünyanın “İdman paytaxtı” seçilməsi ən düzgün qərar idi

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2010-cu il 27 may tarixli 97 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Kommersiya təşkilatlarının illik maliyyə hesabatlarının və birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarının təqdim edilməsi və dərc edilməsi Qaydaları”nda dəyişiklik edilməsi barədə
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin QƏRARI

DTX-nin əməkdaşları “Heydər zirvəsi”nə yürüş təşkil ediblər

BDU tələbələri üçün imtahan stresinin idarə olunmasına dair təlim

ADA Universiteti: Yüksək səviyyəli ali təhsilin məkanı və beyin mərkəzi

“Məşğulluğa Dəstək Layihəsi” çərçivəsində növbəti ictimai dinləmə Gəncədə keçirilib

Avropa çempionatında Azərbaycanı təmsil edəcək taekvondoçular bəlli olub

Dövlət Komitəsi ilə “Bakcell” arasında memorandum imzalanıb

Azərbaycan Respublikası Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevin Xidmətinin məlumatı

“Vaksinasiyaya dəstək”: Regionlarda immunizasiya kampaniyası davam etdirilir

“Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının innovativ inkişafının banisidir” – DİA-da elmi seminar

Bağdadda Azərbaycan-İraq əlaqələrinin perspektivləri müzakirə edilib

ADNSU-da Ümummilli Liderə həsr olunmuş respublika elmi konfransı keçirilir

Avropaya gedən iki mininci yük qatarı Çinin şərq limanını tərk edib

Bakı şəhəri dünyanın “İdman Paytaxtı” seçilib

Tanınmış basketbolçu Azərbaycan millisindəki karyerasını bitirir

Dövlət Tərcümə Mərkəzində Gürcüstan poeziyası günləri

Son hadisələr Gürcüstanın növbəti geosiyasi qarşıdurma arenasına çevrilməsinə xidmət edir ŞƏRH

Dövlət qulluğunda fəaliyyətin davam etdirilməsi üzrə imtahan verəcək namizədlərin nəzərinə

Azərbaycan və Kosta Rika Gimnastika Federasiyaları arasında memorandum imzalanıb

Polşa Ukraynaya qoşun göndərmək niyyətində deyil

Türkiyədə mobil rabitə abonentlərinin sayı ölkə əhalisinin sayını üstələyir

Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi Özbəkistanda beynəlxalq festivalın sertifikatına layiq görülüb

Apreldə su hövzələrindən 21 min 810 metr uzunluğunda sintetik tor yığışdırılıb

Cənubi Koreyada 2044-cü ilədək işçi qüvvəsi xeyli azalacaq

“AzerGold”un qızıl sikkə kolleksiyaları Birləşmiş Krallıqda nümayiş etdirilib

“Panatinaikos” klubu Fatih Terimlə yollarını ayırır

Gəncə Dövlət Universitetində fənn olimpiadası keçirilib

BDU-da görkəmli dilçi alimin 95 illiyi qeyd olunub

Mingəçevir Dövlət Universitetində günəş enerjisi paneli quraşdırılıb

Rezidenturaya qəbul imtahanının I mərhələsinin nəticələri açıqlanıb: 252 namizəd müsabiqə şərtini ödəyib

® ABB-nin baş sponsorluğu ilə ADA-da keçirilən “Karyera Həftəsi” başa çatıb

“İƏT Beynəlxalq Münasibətlər Akademiyası-2024” öz işinə başlayıb

UNEC-in MBA proqramında yeni ixtisaslaşma açılıb

Dövlət Pantomim Teatrı ölkəmizi Qazaxıstanda beynəlxalq festivalda təmsil edib

“Cabbar Həşimov” tankeri əsaslı təmirdən sonra yenidən istismara qaytarılıb

Ermənistanın Azərbaycanla yeni qarşıdurmalara sürüklənməsi və rəsmi Bakıya siyasi təzyiqlər cəhdi Qərbin çeşidli planlarındandır - RƏY

Mədəniyyət naziri Qubada vətəndaşları qəbul edib

Bakıda Türk Dünyası Ortaq Əlifba Komissiyasının ikinci iclası keçirilib YENİLƏNİB

Azərbaycan Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının İstanbulda keçirilən səhiyyə proqramında təmsil olunur

Azərbaycanın iki güləş hakimi beynəlxalq kateqoriyaya yüksəlib

Bakıda “Heydər Əliyev və Azərbaycan tarixi” mövzusunda ənənəvi elmi-praktik konfrans keçirilib VİDEO

Niderlandda Azərbaycan qadınına həsr edilmiş konfrans keçirilib

BMT-nin Meşə Forumunun sessiyası keçirilir

“digital.login” platformasının təkmilləşdirilmiş yeni versiyası istifadəyə verilib

ViaVoice: Fransızların əksəriyyəti Avropa iqtisadiyyatının pisləşəcəyini düşünür

İlahiyyat İnstitutunun “Qonağınız müəllimlərinizdir” layihəsi davam edir

“Pedaqoji Universitetin Gələcək Təhsil Liderləri” müsabiqəsinin yarımfinalı keçirilib

Sabitlik adası Azərbaycanda milli maraqlara uyğun siyasət yürüdülür ŞƏRH

Şotlandiya Milli Partiyasına yeni lider seçilib

Nazir: Ülviyyə Fətəliyevanın Avropa çempionluğu şahmatın inkişafına töhfə verəcək

Alman dili fənni üzrə sertifikatlaşdırma imtahanına dair vebinar keçiriləcək

Ulu Öndər Heydər Əliyev Ukraynada böyük sevgi ilə anılır - AZƏRTAC-ın VİDEOREPORTAJI

Lionel Messi MLS-də yeni rekorda imza atıb

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Şərq siyasəti - elmi sessiya

Türkiyədə ağır yol-nəqliyyat hadisəsində 8 nəfər ölüb

Şəhid qardaşı: Otuz ildir ki, gözümüz yollarda idi

BMU məzunları ilə növbəti görüş təşkil olunub