“Makron diktaturası” müzakirələri: Tənqidçilər ölkədə avtoritar meyillərin gücləndiyini bildirirlər
Paris, 1 noyabr, AZƏRTAC
Oktyabrda Fransanı bürüyən etirazlar Emmanuel Makron administrasiyasının idarəçilik üslubu, polis qüvvələrinin səlahiyyətlərindən istifadə qaydası və vətəndaşların sərbəst toplaşmaq hüququ ilə bağlı ciddi siyasi mübahisələrə yol açıb. Müxalifət nümayəndələri və hüquq müdafiəçiləri arasında getdikcə daha çox səslənən sual budur: Fransada dövlət hakimiyyəti ictimai asayişi qorumaq adı altında etiraz azadlığını məhdudlaşdırırmı?
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu müzakirələrdə Makron hakimiyyətinin tənqidçilərinin istifadə etdiyi kəskin siyasi ittiham kimi diktatura ifadəsi də işlədilir. Mübahisənin mərkəzində konkret məsələlər dayanır: nümayişlərin məhdudlaşdırılması, polis müdaxiləsinin proporsionallığı, etirazçıların saxlanılması və hakimiyyətin sosial tələblərə münasibəti. Müxalifət nümayəndələri, hüquq müdafiəçiləri və bir sıra ictimai fəallar hakimiyyətin nümayişlərə reaksiyasını tənqid edərək ölkədə avtoritar meyillərin gücləndiyini bildirirlər. Siyasi diskussiyalarda getdikcə daha çox səslənən “Makron diktaturası” ifadəsi isə prezident administrasiyasının tənqidçilərinin mövqeyini əks etdirir.
Tənqidlərin əsas istiqamətlərindən biri sərbəst toplaşmaq hüququnun məhdudlaşdırılmasıdır. “Le Monde” qəzetinin yaydığı məlumata görə, Makron qarşıdan gələn nümayişlər ərəfəsində yalnız həmkarlar ittifaqlarının təşkil etdiyi aksiyalara icazə verilməsi barədə mövqeyini açıqlayıb və yaxın günlərdə vətəndaşlara nümayişlərdən çəkinməyi tövsiyə edib. Bu yanaşma müxalifət və hüquq müdafiəçiləri tərəfindən etiraz azadlığına təzyiq kimi qiymətləndirilib.
Digər narazılıq polis qüvvələrinin müdaxiləsi ilə bağlıdır. Oktyabrın 17-də və 24-də baş verən qarşıdurmalardan sonra təhlükəsizlik tədbirləri daha da sərtləşdirilib. Oktyabrın 31-də ölkə üzrə 70 min polis və jandarm səfərbər edilib. Daxili İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, həmin gün 40 min yoxlama aparılıb, gün ərzində və gecə saatlarında ümumilikdə 779 nəfər saxlanılıb. Hakimiyyət bu tədbirləri ictimai asayişin qorunması və dinc nümayişçilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi zərurəti ilə izah edib. Bununla belə, tənqidçilər belə genişmiqyaslı təhlükəsizlik tədbirlərinin dinc etirazçılarda qorxu yarada və nümayişlərdə iştirak etmək istəyənləri çəkindirə biləcəyini bildirirlər.
Bu narahatlıqlar yalnız siyasi müxalifətlə məhdudlaşmır. “Amnesty International” təşkilatı oktyabrın 29-da dərc etdiyi “Fransa avtoritar praktikalar istiqamətinə sürüşürmü?” adlı təhlilində ölkədə hüquqi dövlətin və insan hüquqlarının vəziyyətinə diqqət çəkib. Təşkilatın fikrincə, demokratik sistemlərdə də hakimiyyətin həddindən artıq mərkəzləşdirilməsi, ictimai etirazların məhdudlaşdırılması, jurnalistlərə təzyiq, nəzarət texnologiyalarından istifadə və təhlükəsizlik adı altında fövqəladə tədbirlərin genişləndirilməsi kimi praktikalar avtoritar meyillərin əlamətləri ola bilər.
Fransaya dair nümunələr sırasında 2026-cı ilin sentyabrından başlayan məktəbli etirazları zamanı yetkinlik yaşına çatmayanların kütləvi saxlanılmasını, oktyabrın 24-də həyat bahalığına qarşı nümayişlərə qoyulan məhdudiyyətləri, jurnalistlərin aksiyaları işıqlandırarkən üzləşdiyi müdaxilələri və Parisdə nümayişlər zamanı dronlardan istifadə göstərilib. Həmçinin 15 yaşlı məktəblinin oktyabrın 5-də qumbara partlayışı nəticəsində əlini itirməsi hadisəsi polis tərəfindən istifadə olunan vasitələrin təhlükəsizliyi məsələsi ilə əlaqələndirilib.
Aparılan təhlillərdə xüsusi vurğulanan məsələlərdən biri də “qorxu vasitəsilə idarəçilik” riskidir. Hesab edilir ki, təhlükəsizlik təhdidlərinin davamlı şəkildə ön plana çəkilməsi, etirazçıların ümumi şəkildə təhlükə mənbəyi kimi təqdim olunması və müstəsna tədbirlərin adi idarəçilik praktikasına çevrilməsi vətəndaş azadlıqlarını tədricən zəiflədə bilər.
Müxalifətin tənqidlərinin digər istiqaməti Makronun siyasi idarəçilik modelidir. Tənqidçilər prezidentin qərarların qəbulunda həddindən artıq mərkəzləşdirilmiş rolunu, parlament və ictimai qüvvələrlə dialoqun yetərsizliyini, sosial tələblərə gec və məhdud cavab verilməsini ölkədə etimad böhranının səbəbləri sırasında göstərirlər. Onların fikrincə, küçələrdəki narazılıq yalnız həyat bahalığına və sosial problemlərə etiraz deyil, həm də vətəndaşların siyasi qərarlara təsir imkanlarının məhdudlaşmasına qarşı reaksiyadır.
Hakimiyyətin mövqeyi və “diktatura” anlayışının sərhədləri
Fransa hökuməti isə bu ittihamları qəbul etmir. Daxili İşlər Nazirliyi oktyabrın 31-dəki tədbirlərin məqsədinin dinc nümayişlərin keçirilməsini təmin etmək, zorakılıq hallarının və talanların qarşısını almaq olduğunu bildirib. Nazirliyin məlumatına görə, razılaşdırılmış marşrutlarla keçirilən nümayişlər baş tutub və iştirakçılar aksiyaları başa çatdıra biliblər. Hökumət həmçinin polis əməkdaşlarına qarşı hücumları və ictimai obyektlərin dağıdılmasını pisləyib.
Beləliklə, oktyabr hadisələri Fransada demokratiyanın vəziyyəti ilə bağlı ciddi suallar doğurub. Əsas mübahisə ölkənin artıq diktatura olub-olmamasından daha çox, demokratik institutlar mövcud olduğu halda dövlətin etirazlara müdaxilə üsullarının və təhlükəsizlik siyasətinin vətəndaş azadlıqlarını nə dərəcədə məhdudlaşdırması ətrafında cəmlənir. Makron administrasiyasının tənqidçiləri bunu avtoritar idarəçilik meyillərinin güclənməsi kimi qiymətləndirir, hakimiyyət isə öz addımlarını ictimai təhlükəsizliyin qorunması ilə əsaslandırır.
Bölmənin digər xəbərləri
