O gün uzaqda deyil!
Bakı, 14 fevral, AZƏRTAC
İllər keçsə də, 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalıda baş verənlər unudulan deyil. Top, mərmi və avtomat atəşlərinin qulaq batıran uğultusu, od vurulub yandırılan evlər, amansızlıqla qətlə yetirilən sakinlər xalqımızın qan yaddaşında əbədi izlər qoyub. Xüsusilə də soyqırımı gecəsinin şahidlərinin…
Cəlil Vəliyev Xocalı sakinidir, sovet ordusu sıralarında hərbi xidmətini başa vurandan sonra yerli özünümüdafiə batalyonuna yazılıb. Xocalının fəal müdafiəçilərindən olan Cəlil bir neçə il erməni yaraqlılarına layiqincə cavab verib. Lakin soyqırımı gecəsindən bir neçə gün əvvəl mühasirə həlqəsinin daraldığını, silahların azlığını görüb hərbi sursat əldə etmək üçün Ağdama gedib.
O, qətliam gecəsini xatırlayaraq, AZƏRTAC-ın müxbirinə deyib: “Evimiz şəhərin Qaladərəsi adlanan məhəlləsində yerləşirdi. Həmin gecə atam Şahmar, qardaşım Kamal, onun 2 yaşında qızı Afət, əmim Əvəz, bibim Zəhra kənddə olublar. Xocalını üç istiqamətdən vaxtaşırı atəşə tuturdular. Fevralın 26-na keçən gecə də şəhər hər tərəfdən güclü və aramsız atəşə tutulub. Ermənilərin aramsız atəşləri altında vəziyyətin ağırlığını görən insanlar dəstə-dəstə öz yaşayış yerlərini tərk etməyə başlayıb. Ailə üzvlərim 278 nəfərlik bir dəstə ilə Qarqar çayını keçərək Kətik kəndinə doğru istiqamət götürüblər. Qarlı və şaxtalı havanı çöldə gecələyən insanlar bir neçə dəfə ermənilərin atəşinə tuş gəlsə də, səhəri birtəhər açıblar. Atam həmin ərazilərə çox yaxşı bələd olduğundan cavanlara deyib ki, bir az yuxarıda düzəngah və orda tək armud ağacı var. Həmin əraziyə çıxa bilsək, Abdal-Gülablıya doğru istiqamət götürərik. İki sutka qarın içində qaldıqlarından ayaqlarını don vuranlar olub. O qədər camaatın, qız-gəlinin çölün düzündə soyuq havada davam gətirməyinin mümkünsüzlüyünü görüb Abdal-Gülablıya istiqamət götürüblər. Lakin bir qədər gedəndən sonra duman çəkiləndə yolu səhv saldıqlarını başa düşüblər. Onların üz tutduqları istiqamətdə Naxçıvanik, Aranzəmin, Pircamal, Ağbulaq və Dəhraz kəndləri yerləşirdi. İrəlidə bir dəstə adam əl edərək təmiz Azərbaycan dilində onlara tərəf gəlməyə çağırırdı. Yaxınlaşan kimi onların ermənilər olduğunu görüblər. O qədər adamın içində əlində avtomat olan cəmi beş nəfər olub. Ermənilər dərhal onları mühasirəyə alaraq silahları təhvil verməyi tələb ediblər. Bibim Zəhra mühasirəyə düşmək istəməyib qaçmağa cəhd göstərəndə onu qətlə yetiriblər. Əlində avtomat olan 22 yaşlı Telman müqavimət göstərmək istəyəndə dərhal onu da qətlə yetiriblər. Silahlı ermənilər bizim camaatı dörd tərəfdən mühasirəyə alıb Dəhraz kəndində mal fermasına aparıblar. Neçə gündən bəri ac-susuz olan insanların qabağına çiy kartof töküblər. Sonra stolların üstünə vedrə və qazan düzərək mühasirəyə düşənlərdə olan qızılları həmin qablara yığmağı əmr ediblər. Təhvil verməyənləri güllələnmək gözləyirdi. Kimdə qiymətli qızıl-gümüş varsa, hamısını əllərindən alıblar. Mühasirəyə düşənləri gecə orada saxlayıblar”.
Hadisədən sonra Ağdama doğru üz tutan həmyerlilərinin köməyinə gedən Cəlil dostu Yunis Orucovla qarşılaşıb. Onun yaralarını sarıyıb, Xocalı sakinlərindən qolundan güllə yarası alan Dilbər xala və kassir Teymurla rastlaşıb. BMP-dən atılan atəşlə qətlə yetirilən Zeynalın qızı Çiçəyi gördüyünü xatırlayır. Qaraqaya postuna girməyə cəhd göstərsələr də, düşmən atəşi heç cür buna imkan verməyib.
“Haradasa saat 11 radələrində "Qarabağ şahinləri" batalyonunun komandiri Yaqub Rzayevin oğlu Canpolad tankla gəlib Qaraqaya kəndinə girməyə cəhd göstərdi. Elə bu vaxt ermənilərin BMP-si tankı hədəfə götürüb atəş açdı. Canpolad Rzayevlə birlikdə 14 nəfər orada şəhid oldu”,- deyə Cəlil xatırlayır: “Ermənilər bu hadisədən sonra Xocalıdan gələn dəstənin qarşısını kəsib özləri ilə apardılar və üç tərəfdən bizi atəşə tutdular. Dərəyə enib mövqe tutmaq istəyəndə yaxınlıqdakı kolun arxasında gizlənən erməni yaraqlısı məndən irəlidə gedən Ağdamın Şelli kəndindən olan Xosrovu avtomat atəşinə tutdu. Biz erməninin harada gizləndiyini görəndə o, əllərini qaldıraraq, “Məni öldürməyin, sizə lazım olacağam”, - deyə yalvarmağa başladı. Lakin Milli Ordunun əsgərləri onun yalvarışlarına məhəl qoymadılar. Ermənilərin əsir apardıqları sakinlərlə aramızda o qədər də uzaq məsafə olmasa da, onların hədəfə gələcəyindən ehtiyatlanaraq atəş aça bilmədik. Həmin ərazinin yaxınlığında ölümcül yaralanmış hamilə qadın və ondan bir qədər aralıda yaralanmış körpə qız uşağı gördüm. Qadın son nəfəsində qışqıraraq mənə uşağı götürməyi tapşırdı. Mən güllənin yançağını dalayaraq keçən körpəni özümlə götürüb Qaraqayadan aşağıda dayanan maşınla onu Ağdama çatdırdım”.
Cəlil Vəliyev bir neçə hərbçi ilə aparılan girovların ardınca Dəhraza getdiklərindən danışırb: “Fevralın 28-də on nəfər silahlanıb girovları azad etmək üçün yola düşdük. Bibim oğlu Fazil də bizimlə bir dəstədə idi. Abdal kəndindən dərə ilə dik yuxarı qalxanda bir də gördük ki, girovların bir hissəsini buraxıblar və onlar sel kimi dərə aşağı gəlirlər. Atam da gələnlərin içində idi. Fazillə atama yaxınlaşıb görüşdük, girovların qalan hissəsinin taleyi ilə maraqlandıq. Məlum oldu ki, Fazilin atasını ermənilər özləri ilə aparsalar da, anasını güllələyiblər. Ondan başqa Kamran kişinin oğlanları Əlyar, Zakir və Elşad Usubov qardaşları olmaqla kəndin ən say-seçmə gənclərindən 11 nəfər güllələnib, 40 nəfəri özləri ilə aparıblar. Qayıdanların arasında qardaşım Kamalı axtarıb tapdım, onu maşına əyləşdirəndə huşunu itirdi. Quldurlar avtomatın qundağı ilə vurub onun mədəsinə ağır xəsarət yetirmişdilər. Qayıdandan sonra qardaşımı mədəsindən əməliyyat olundu. Girovluqdan qayıdan günün səhəri atam Dəhraza gedib ermənilərdən bacısı Zəhranın meyitini geri aldı”.
...Hazırda paytaxtın Qaradağ rayonunda məcburi köçkünlər üçün salınmış “Qobu Park-3” şəhərciyində yaşayan Cəlil hər ilin fevral ayı gələndə uzaq illərin arxasından boy göstərən acı xatirələri təzədən yaşayır, xatırladıqca tutulur, kövrəlir, göynəyir. Doğma yerlərə dönmək arzusu bir an da olsun onu tərk etmir. Vətən müharibəsində qazanılan Qələbədən sonra bu arzusunun həyata keçəcəyinə lap az qaldığını düşünür...
Bölmənin digər xəbərləri
