Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi

CƏMİYYƏT

Qida məhsullarının zənginləşdirilməsinin əhəmiyyəti və yod çatışmazlığının aradan qaldırılması yolları

Qida məhsullarının zənginləşdirilməsinin əhəmiyyəti və yod çatışmazlığının aradan qaldırılması yolları

Bakı, 2 avqust, AZƏRTAC

Məhsulların qida dəyərinin yüksəldilməsi və nutriyent (vitamin, mineral, zülal, yağ, karbohidratlar) çatışmazlığı səbəbindən yaranan xəstəliklərin profilaktikası məqsədilə məhsullara müəyyən xüsusiyyətlərin verilməsi üçün onlarda əvvəlcədən olmayan və ya yetərincə olmayan, yaxud emal prosesində itirilmiş bir və ya daha artıq inqrediyentin və digər maddələrin əlavə edildiyi qida məhsulları zənginləşdirilən qida məhsullarıdır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Qida Təhlükəsizliyi İnstitutunun Elmi Araşdırmalar Mərkəzi departamentinin Qida təhlükəsizliyi və risklərin qiymətləndirilməsi şöbəsinin böyük mütəxəssisi Aynur Həsənovanın hazırladığı elmi məqalədə bəhs olunur.

Zәnginlәşdirilәn qida məhsullarına әsasәn duz, buğda vә qarğıdalı unu, şәkәr, bitki yağları, düyü, süd və süd məhsulları, alkoqolsuz içkilər, hazır xörəklər və s. aiddir və onun düzgün aparılması qida məhsullarının dadına, rәnginә, görünüşünә və təzəliyinə mənfi tәsir göstәrmir, yararlılıq müddətini azaltmır.

Hazırda dünyada məcburi zənginləşdirmə proqramları tətbiq olunur. Bunların arasında unun zənginləşdirilməsi və duzun yodlaşdırılması proqramları xüsusi yer tutur. Belə ki, 1990-2008-ci illər ərzində dünyada yodlaşdırılmış duz istehlak edən ev təsərrüfatlarının sayı 20 faizdən 70 faizə qədər yüksəlib. Buğda ununun məcburi zənginləşdirilməsi ilk dəfə 1942-ci ildə tətbiq olunub və hazırda 85 ölkədə bu proses həyata keçirilir. Şimali və Cənubi Amerika ölkələrində anadangəlmə qüsur riskini azaltmaq üçün buğda ununa fol turşusunun əlavə edilməsi məcburidir. Bundan başqa, hazırda 27 ölkədə yağın A vitamini ilə zənginləşdirilməsi məcburi olub. Həmçinin 14 ölkə südün zənginləşdirilməsini məcburi edib. Bunlardan 11-i südü A və D vitaminləri ilə zənginləşdirir. Kosta Rikada südün zənginləşdirilməsi üçün əlavə olaraq dəmir və fol turşusundan, Çin və Kanadada isə kalsiumdan istifadə edilir. Şəkərin A vitamini ilə zənginləşdirilməsi ilk dəfə 1975-ci ildə Qvatemalada tətbiq olunub. Nəticədə A vitamini çatışmazlığı 22 faizdən 5 faizə qədər azalıb. Malavi, Mozambik, Nigeriya, Ruanda, Zambiya və Zimbabvedə şəkərin məcburi zənginləşdirilməsinə dair proqramlar var.

Statistikaya görə, dünyada 1,88 milyard nəfər, o cümlədən 241 milyon məktəbyaşlı uşaq yod çatışmazlığından əziyyət çəkir. Sutkalıq yod dozası yaşı 6-dək olan uşaqlar üçün 90 mkq, 6-12 yaş arasındakı uşaqlarda 120 mkq, yaşı 13-dən yuxarı olan və yetkin insanlarda 150 mkq təşkil edir. Hamilə və loktasiya dövründə olan qadınlar isə sutkada 250 mkq yod qəbul etməlidirlər. Təəssüf ki, yer kürəsi əhalisinin təxminən üçdəbir hissəsi təbii yodun mövcud olmadığı yerlərdə yaşayır. Yod çatışmazlığına qarşı aparılan ən geniş yayılmış mübarizə strategiyası duzun yodlaşdırılmasıdır və hazırda dünyanın 120 ölkəsində həmin üsuldan istifadə olunur. Bir çox ölkələr bu işdə uğur qazanıb. Qeyd edək ki, süd məhsulları da yod mənbəyi hesab edilir. Odur ki, süd verən heyvanların yem məhsullarının yodlaşdırılması da əsas məsələlərdən biridir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən 1991-ci ildə yod çatışmazlığı ictimai sağlamlıq problemi kimi qəbul olunub. Yod qalxanabənzər vəzinin tiroid hormonunun ifrazı üçün vacib mikroelementlərdən biridir və orqanizmin boy artımında, metabolizm proseslərinin inkişafında və tənzimlənməsində iştirak edir. Qidaların tərkibində yodun olması torpağın yod tərkibindən asılıdır. Ona görə də torpaq və suda yodun konsentrasiyasının aşağı olması bitki və heyvanlarda yod çatışmazlığına səbəb olur. Buna görə də müxtəlif rayonlar üzrə əhali populyasiyasının sağlamlığı həmin ərazidəki qida mənbələrindən asılı olduğu üçün qida məhsullarına yodun əlavə olunması, xüsusilə də natrium xloriddən ibarət duz kristallarının yodla zənginləşdirilməsi geniş yayılıb. Yod çatışmazlığı ilə əlaqəli ən yüksək risk qrupuna daxil olanlar yeniyetmə qadınlar və yeni doğulmuş uşaqlardır. Bu hal yeni doğulmuş uşaqların psixi inkişafında risk yaradır. Ana südü isə 6 aya qədər uşaqlar üçün yeganə yod mənbəyi ola bilər.

Duz dünyanın demək olar ki, bütün ölkələrində əhali tərəfindən gündəlik istehlak edilən qida məhsuludur və yodla zənginləşdirmə üçün çox uyğun qida məhsulu hesab edilir. Yodlaşdırılma duz əlavə olunan qida məhsullarının dadına və ya qoxusuna təsir etmir. Bundan əlavə, duz bir çox emal edilmiş qida məhsullarının (bulyon kubları, ədviyyatlar, hazır şorbalar) əsas inqrediyenti olduğu üçün həmin məhsullar yodla da zənginləşmiş olur.

Duza qatılan yodun miqdarı sutkalıq istehlak edilən duzun miqdarına uyğun olmalıdır. Duz əsas natrium mənbəyi olsa da, onun normadan artıq istehlakı hipertoniya, ürək-damar sistemi xəstəlikləri və insultla nəticələnə bilər. Natrium istehlakının normadan az olması isə arterial qan təzyiqinin aşağı düşməsi və bununla əlaqəli qeyri-infeksion xəstəliklərin yaranma riskini artırır.

Dünya tәcrübәsinə əsasən, qidaların zәnginlәşdirilmәsi qidalanma ilə əlaqədar yaranan bir sıra xәstәliklәrin aradan qaldırılmasına kömək edir. Müxtəlif ölkələrdə aparılan 50 tədqiqatın təhlili göstərib ki, qidaların yod, fol turşusu, A vitamini və dəmirlə zənginləşdirilməsi ciddi xəstəliklərin kəskin azalmasına səbəb olub. Bu baxımdan dünyada hazırda 2 milyard nəfərin əziyyət çəkdiyi anemiyanın əsasən dәmir çatışmazlığından baş verdiyini nәzәrә alsaq, qida məhsullarının dəmir preparatları ilə zənginləşdirilməsi yolu ilə onun da qarşısını almaq mümkündür. Bu, artıq təcrübədə də təsdiqlənib. Belə ki, Çindә soya yağına dәmirin әlavә edilməsi anemiya hallarının üçdəbir hissəsinin aradan qaldırılması ilə nəticələnib. Çilidә buğda ununa fol turşusu (B9 vitamini) әlavә olunduqdan sonra bir il әrzindә onurğa kanalının tam bitişməməsi hallarına rastgəlmə tezliyi 51 faiz azalıb. Hindistanın Karnataka ştatında duzun dəmirlə zənginləşdirilməsi on ay ərzində məktəblilər arasında anemiya hallarını 16,8 faizdən 7,7 faizə qədər azaldıb. Braziliyanın San-Paulu şəhərində A, D vitaminlərindən və dəmirlə zənginləşdirilmiş süddən istifadə nəticəsində anemiya 62,3 faizdən 26,4 faizə enib.

 

Xəbəri sosial şəbəkələrdə paylaşın

Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

NATO: Hazırda 500 mindən çox əsgər yüksək hazırlıq vəziyyətindədir

ABŞ-da atışma olub, 3 nəfər ölüb

Sumqayıtda bir qrup jurnalist mükafatlandırılıb

Tramp: ABŞ Bayden administrasiyasına görə çox əziyyət çəkdi

Qazaxıstanda “An-2” təyyarəsi qəzaya uğrayıb

ABŞ Prezidenti seçkilərdə Kamala Harrisin namizədliyini dəstəkləyib

Bayden prezident seçkilərində iştirakdan imtina edib

Şahbuz rayonunda həyətyanı sahədə yanğın baş verib

Prezident İlham Əliyev Milli Mətbuat Günü münasibətilə paylaşım edib

ABŞ Qlobal Siyasət İnstitutunun prezidenti: Şuşa forumu son dərəcə vacib zamanda keçirilən tədbirdir

Məhkəmə-Hüquq Şurasının Aparat rəhbəri: Respublikada 186 vakant hakim ştatı var

İkinci Şuşa Qlobal Media Forumu çərçivəsində “Böyük Qayıdış: Qarabağ” filminin nümayişi olub

ABŞ mediası Prezident İlham Əliyevin Şuşa Qlobal Media Forumunda çıxışından yazır

Şuşada Türk Xəbər Agentlikləri Alyansının İcraiyyə Komitəsinin 1-ci iclası keçirilib VİDEO

Mərkəzi Asiya mediası Prezident İlham Əliyevin Şuşada mediaforumdakı çıxışını geniş şəkildə işıqlandırıb

Qlobal Media Forumun iştirakçıları Şuşa şəhəri ilə tanış olublar VİDEO

Antalya hava limanı yeni rekorda imza atıb

Yusuf Özkır: Təlim və birgə layihə işlərini həyata keçirmək ATNA-ya üzv ölkələr üçün faydalı olar

İstanbulda meşə yanğını, Türkiyənin müvafiq qurumları səfərbər edilib

Bekzat Zhusip: Şuşanın bərpa olunduğunu görmək çox xoşdur

ŞKTC mediası Prezident İlham Əliyevin Şuşa Forumundakı çıxışına geniş yer ayırıb

Dördüncü “Yüksəliş” müsabiqəsinin final mərhələsi yekunlaşıb

Qubada mərhum jurnalist Raşbil Zaxaryayevin 85 illiyinə həsr olunan sərgi açılıb

Bülənt Ovacık: Saxta xəbərlər yayımlanan zaman onların qarşısı operativ şəkildə alınmalıdır

İtaliya mediası Azərbaycan Prezidentinin II Qlobal Media Forumunda səsləndirdiyi fikirlərdən yazıb

Vətən müharibəsi şəhidinin xatirəsinə həsr olunan anım mərasimi keçirilib

MENA-nın baş redaktoru: Bizim öz baxışımızı aydınlaşdırmaq üçün Şuşa Forumu kimi tədbirlərə ciddi ehtiyacımız var VİDEO

“Reuters” və “Politico” Prezident İlham Əliyevin Şuşa media forumundakı çıxışına yer verib

AZƏRTAC-ın İdarə Heyətinin sədri: Texnologiyalar inkişaf etdikcə feyk xəbər problemi özünü ən asan və sürətli formalarda büruzə verir VİDEO

Naxçıvanda ədliyyə orqanlarına qulluğa qəbulla bağlı test imtahanı keçirilib

Vüqar Əliyev: Türk Xəbər Agentlikləri Alyansı Türk dünyası xəbərlərinin toplandığı struktur rolunu oynamalıdır

II Şuşa Qlobal Media Forumunda dezinformasiyanın yayılma arealının müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı müzakirələr aparılıb YENİLƏNİB

Avropa Universitet Oyunları: Azərbaycan badmintonçularından ibarət komanda Macarıstana qalib gəlib

İkinci Şuşa Qlobal Media Forumu Rumıniya və Bolqarıstan mediasının diqqət mərkəzindədir

Gürcüstanda 90 yaşdan yuxarı 12 mindən çox pensiyaçı var

Prezident İlham Əliyevin İkinci Şuşa Qlobal Media Forumundakı çıxışı mühüm mesajlarla zəngin oldu - ŞƏRH

Numan Kurtulmuş: NATO qlobal gərginliyin azaldılmasına çalışmalıdır

Ukrayna mediası Prezident İlham Əliyevin Şuşa media forumundakı çıxışını geniş işıqlandırıb

Əl-Cəzirənin şöbə müdiri: Qərb mətbuatında xəbər başlıqlarının seçimi çox qərəzlidir

Şuşa Forumunda dezinformasiyaya qarşı daha davamlı cəmiyyət qurmağın yolları müzakirə edilib

“Zəfər çələngi” və “Xalqa bağışlanmış ömürdən anlar” kitablarının virtual təqdimatı keçirilib

Şuşa Forumu çərçivəsində “Texnologiya və dezinformasiya” mövzusunda paralel müzakirələr keçirilib

Müdafiə Nazirliyi həftəlik icmalı təqdim edib VİDEO

ABŞ-ın MTP klubunun təsisçisi: Qarabağın qısa müddətdə belə inkişaf edə biləcəyini gözləmirdik

Sabahın hava proqnozu açıqlanıb

Bakıda Özbəkistan Kino Günlərinin açılışı olub

BŞDYPİ yağışlı hava şəraiti ilə bağlı hərəkət iştirakçılarına müraciət edib

Valeria Giannotta: Şuşa 2021-ci ildə xarabalıq vəziyyətində idi

İkinci Şuşa Qlobal Media Forumu dünya mətbuatının diqqət mərkəzindədir  YENİLƏNİB

Hakimliyə namizədlərə yazılı imtahan keçirilib

Montaser Marai: Media olaraq biz narrativlərin mötəbərliyini sorğulamalıyıq VİDEO

Mixail Qusman: İnformasiya müharibələri siyasi rejimdən asılı olmayaraq bütün ölkələrdə rast gəlinən fenomendir VİDEO

AMEA prezidenti Xocalı şəhərində arxeoloji ekspedisiyanın işi ilə tanış olub

“TRT World” kanalının aparıcısı: Bəzi xəbər agentlikləri Azərbaycanı hədəfə almışdılar

Leysan xarakterli yağış yağıb – FAKTİKİ HAVA

Hikmət Hacıyev: COP29-la bağlı çox güclü dezinformasiya kampaniyası ilə üzləşmişik VİDEO

Prezidentin köməkçisi: Düzgün məlumatın paylaşılması cəmiyyət üçün olduqca vacibdir VİDEO

Daşaltı Dərin Quyu seysmik stansiyasında işlərin birinci mərhələsi başa çatdırılıb

Hikmət Hacıyev: Dezinformasiya Azərbaycan xalqına qarşı psixoloji müharibəyə çevrilib VİDEO

Şəkidə avtomobil iaşə obyektinə çırpılıb, beş nəfər xəsarət alıb

BDU “Webometrics”də “Şəffaflıq” indikatoru üzrə ölkə birincisidir

Gürcüstan mediası Prezident İlham Əliyevin Şuşa Media Forumundakı çıxışını geniş işıqlandırıb

MN: Kəlbəcər istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutulub

DİN: İtkin düşən Şirvan sakini Bakıda tapılıb

Qvatemalada 6,2 bal gücündə zəlzələ qeydə alınıb

Şuşada 2-ci Qlobal Media Forumunun açılış mərasimi keçirilib
Prezident İlham Əliyev Forumda iştirak edib  YENİLƏNİB - 2 VİDEO

Livanın cənubunda silsilə partlayışlar baş verib

Bu gün DİM hərbi liseylərə qəbul imtahanı keçirir

Tramp andiçmə mərasimindən əvvəl Ukraynadakı münaqişəni həll edəcəyinə söz verib

Göbələk depressiyadan qurtulmağa kömək edir

Boliviya - Çili sərhədində avtobusla yük maşını toqquşub, 16 nəfər ölüb

Yunanıstanda bir gündə 45 meşə yanğını baş verib

Marneulidə Beynəlxalq Şahmat Gününə həsr olunmuş turnir keçirilib

Qırğızıstan informasiya agentliyi Prezident İlham Əliyevin Şuşa Media Forumundakı çıxışından yazıb

Gürcüstan və Avstriya parlamentariləri Cənubi Qafqazdakı prosesləri müzakirə ediblər

Naxçıvanda gömrük sahəsində yüksək nailiyyətlər üçün ticarətin asanlaşdırılması imkanları nəzərdən keçirilib

Türkiyə mediası Prezident İlham Əliyevin Şuşa media forumundakı çıxışını geniş işıqlandırıb

Əməkdar artist Fuad İbrahimov haqqında “Euronews” telekanalında süjet yayımlanıb

“Kazinform”: AQEM-in baş katibi Nyu-Yorkda keçirdiyi görüşlərdə COP29-un əhəmiyyətini qeyd edib

İtaliyada zəncirvari qəza: bir ölü, 17 yaralı var

Fransada parçalanmış parlament koalisiya hökumətinin qurulması prosesinə başlayır

Azərbaycan klubu Qubada keçirilən beynəlxalq basketbol turnirində mübarizəni dayandırıb

MN: “Birləşdik - 2024” təlimində iştirak edən heyətimiz Vətənə qayıdıb

İkinci Şuşa Qlobal Media Forumunun iştirakçılarının şərəfinə ziyafət verilib

Prezident İlham Əliyev: Əminəm ki, Türk Dövlətləri Təşkilatının çox böyük gələcəyi var

Şanxayda Qədim Misir eksponatları sərgisinə rekord sayda ziyarətçi gəlib

Prezident: Pakistan mediasında hər zaman qardaş dəstəyi görmüşük

Azərbaycan Prezidenti: Biz gözəl bilirik ki, ən çox karbon tullantıları istehsal edən böyük ölkələr hansılardır

Prezident İlham Əliyev: Biz istəyirik ki, Azərbaycanda keçiriləcək COP29 həmrəylik tədbiri olsun

Prezident: Afrika İttifaqının bir çox üzvləri ilə fəal təmaslarımız var

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan qazının Avropaya nəqlini iki dəfə artırmaq bizim hədəfimizdir

Prezident İlham Əliyev: Atdığımız bütün addımlar əsas məqsədi güdür: iqtisadi və siyasi müstəqilliyimizi daha da gücləndirmək

Prezident: Yaşıl enerji ilə bağlı bir çox məqamlar insanları və qərar qəbul edənləri düşünməyə vadar edir

Prezident: Torpaqlarımızı azad etmək üçün lazım olsaydı, daha 17 il gözləyərdik

Azərbaycan Prezidenti: Sülh və ərazilərimizin azad edilməsi naminə bütün şəxsi emosiyalarımı kənara qoymalı idim

Prezident İlham Əliyev: Ümid edirəm ki, seçkilərdən sonra ABŞ-da və Avropada Azərbaycan haqqında daha yaxşı anlayış olacaq

BMT Ümumdünya Şahmat Gününü dayanıqlı inkişaf kontekstində qeyd edib

Azərbaycan Prezidenti: Britaniyada bütün liderlər mənə Ermənistan, sülh sazişi haqqında suallar verirdilər

Prezident: Avropa bir tərəfdən bizdən qaz hasilatını artırmağı xahiş edir, digər tərəfdən bunu maliyyələşdirmir

Türkiyədə növbəti aeroportun açılışı olacaq