Tiklər bəzən genetik səbəblərdən də meydana çıxa bilər
Bakı, 2 aprel, AZƏRTAC
Ani, istənmədən baş verən və təkrarlanan refleks hərəkətləri tik adlanır. Bu, eyni zamanda, əzələ sıxılması ilə müşahidə olunan psixoloji narahatçılıq səbəbindən irəli gələn problemdir. Tiklərin yaranmasına həddindən artıq stress, qorxu, uşaq yaşlarında yaşanan xoşagəlməz hadisələr, yüksək hərarətli infeksion xəstəliklər, beyində yaranan bəzi orqanik xəstəliklər səbəb ola bilər. Problem genetik səbəblərdən də meydana çıxa bilər. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, valideynlər tərəfindən hədsiz psixoloji yüklənmələr uşaqlarda problemin yaranmasına və mövcud narahatçılığın daha da dərinləşməsinə səbəb olur.
AZƏRTAC xəbər verir ki, sinir sistemində meydana çıxan narahatçılıqlar bu problemə birbaşa təsir göstərir. Aparılan araşdırmalara əsasən müəyyən olunub ki, insanlar arasında hər on nəfərdən birində tik müşahidə olunur. Qızlarla nisbətən oğlanlarda bu narahatçılıq üç dəfə artıqdır.
Müxtəlif yaş dövrlərində meydana çıxmasına baxmayaraq problem müəyyən bir yaş dövründə özünü daha qabarıq büruzə verir ki, bu da 3-6 (uşaqlıq böhranı) və 12-15 (yeniyetməlik böhranı) yaşa təsadüf edir. Əsasən bağça, məktəb kimi yeni mühitə adaptasiya dövründə uşaqların rastlaşdığı çətinliklər tiklərin yaranmasına yol aça bilər. Bəzən tiklər barəsində məlumatsız olan valideynlər uşaqları hərəkəti təkrarlamaması üçün tənbeh edirlər. Lakin belə hal müşahidə olunduqda uşaqla düzgün davranış forması seçilməlidir. Əks halda bu problem daha da dərinləşməsinə səbəb ola bilər.
Uşaqlarda olan tiklər barəsində Azərbaycan Tibb Universitetinin (ATU) Tədris Terapevtik Klinikasının uşaq nevroloqu, nevrologiya kafedrasının assistenti Samirə İsmayılova məlumat verib: “Adətən oğlan uşaqları arasında daha çox müşahidə olunan bu xəstəliyin başlanması adətən 4-5 yaşlara təsadüf edir. Səbəbləri isə müxtəlifdir. Bunlar ailəvi, yəni irsi, bəzən də keçirilmiş xəstəliyin nəticəsi kimi və ya bəzi dərmanların qəbulu ilə əlaqəli yarana bilər. Emosional stress, həyəcan, qorxu tikləri artırır. Bəzən tiklər anidən keçsə də uzun müddət davam edən və müalicəyə çətin tabe olan hallar da müşahidə olunur. Bu hal Turetta sindromu olan uşaqlar üçün xarakterikdir. Bu uşaqlarda lokal və yayılmış motor tiklərlə yanaşı, vokal tiklər-yəni müxtəlif səsçıxarma, aqresivlik kimi təzahürlər görünür. Problemin adətən payız-qış aylarında artması, yay fəslində isə azalması müşahidə olunur. Bu da məktəblilərdə yükün azalması ilə əlaqələndirilir. Düzgün günlük rejim tiklərin azalmasında böyük rol oynaya bilir. Tiklərin xoşxassəli növləri olduğu kimi, ciddi xəstəliklərin əlaməti ola biləcəyi də istisna deyil. Bu səbəbdən belə hallarda nevroloq müayinəsi və ehtiyac olduqda digər mütəxəssislərin də məsləhəti vacibdir”.
Tiklər keçici və qalıcı olur. Bir ildən az davam edən tiklər keçici, çox olan isə qalıcı hesab olunur. Keçici tiklərə əsasən 9-10 yaşa qədər uşaqlarda rast gəlinir. Qalıcı tiklərə xroniki deyilir və adətən isə 18 yaşdan əvvəl başlayır.
Problem nevroloji və psixoloji səbəbdən yaranır. Nevroloji tiklər dərman müalicəsi ilə tənzimlənə bilir. Emosional olanlar isə psixoloji tiklərdir. Bura həyəcan pozuntusu tərəfindən yaranan tikləri aid etmək olar.
Tikin motor, hərəkət və səsli növləri olur. Danışıq zamanı lazım olmayan bir sözün işlədilməsi sözlü tik adlanır. Motor tikləri üz, göz, boyun, çiyin, qol əzələlərinin qeyri ixtiyari hərəkətidir. Səsli tiklərə bəzən vokal tiklər də adlanır. Bu tiklərə səbəbsiz tez-tez öskürməyi aid etmək olar. Tikin müalicəsi dərmanlarla mümkündür. 80 faiz halda effekt əldə etmək mümkündür. Lakin bu, müalicəsi uzun sürən problemdir.
Tikin ən ağır forması Turetta sindromu adlanır ki, bu da problemin hər üç növünün birləşməsindən irəli gəlir. Sindromun yaranma səbəblərinə gəldikdə isə, bu spesifik genə sahib olanlarda daha çox inkişaf edir. Yəni sindrom irsi yolla ötürülə bilər. Belə ki, problemin valideyndən uşağa keçmə ehtimalı 50 faizdir. Bu sindrom qızlara nisbətən, oğlanlarda daha çox rast gəlinir.
Bəzi hallarda Turetta sindromu valideynləri sağlam olan insanlarda da rast gəlinir. Hamiləlik zamanı dərman preparatları, anabolizm steroidləri qəbul edən və ya yüksək temperaturla müşayiət olunan xəstəlik keçirənlərin körpələrində xəstəliyin inkişafının riski əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Bundan əlavə sindrom mikrobla yoluxan xəstəliklər, stress, intoksikasiyalar-alkoqollu, zəhərli maddələr, bədənin temperaturunu artıran xəstəliklər səbəbindən də meydana çıxa bilər.
Lakin sevindirici haldır ki, problemin göstəriciləri yeniyetməlik dövrünün bitməsi ilə azalır. Yetkin insanda sindromun bəzi əlamətləri qala bilər. Bunlar tiklər, koprolaliya və depressiya, panik atak, əhvalın oynaması, antisosial davranış kimi bəzi psixi pozuntulardır”.
Bölmənin digər xəbərləri
