2002-ci il avqustun 24-ü müstəqil Azərbaycanın tarixinə növbəti ümumxalq səsverməsi (referendum) günü kimi daxil olacaqdır. Həmin gün ölkəmizin vətəndaşları referendum dairə və məntəqələrinə gələrək, Azərbaycan Respublikasının 1995-ci ildə qəbul edilmiş Konstitusiyasına təklif olunan dəyişikliklərə münasibətini bildirmişlər. Vətəndaşların öz iradələrini demokratik şəraitdə, sərbəst ifadə etmələri üçün referenduma hazırlıq dövründə bütün lazımi tədbirlər görülmüşdür. Bunu hələ ümumxalq səsverməsi günündən əvvəl respublikamıza gəlmiş beynəlxalq müşahidəçilər də təsdiq etmişlər. 

Bakı şəhərinin Səbail rayonundakı 17 nömrəli referendum məntəqəsi Tofiq İsmayılov adına Respublika Uşaq və Gənclər Yaradıcılığı Sarayında yerləşir. Məntəqədə səsvermə siyahısına 1072 nəfər daxildir. Hər yerdə olduğu kimi, burada da səhər saat 8-dən səsvermə başlanmışdı.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Heydər Əlirza oğlu Əliyev saat 12.15-də oğlu İlham Əliyev, gəlini Mehriban xanım və nəvəsi Leyla ilə birlikdə referendum məntəqəsinə gəldi. Sarayın “Cücələrim” ansamblının ən balaca üzvləri dövlətimizin başçısına gül-çiçək dəstələri təqdim etdilər. Bir qədər böyük yaşlı uşaqlar isə gözəl rəqs ifa etdilər.

Azərbaycan Prezidenti məntəqəyə gəlmiş seçiciləri, kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələrini salamladı. Sonra səsvermə otağına keçərək, məntəqə referendum komissiyasının üzvləri ilə söhbət etdi, səsvermənin gedişi ilə maraqlandı.

Səsvermədə ilk dəfə iştirak edən Leyla Əliyevaya xatirə hədiyyəsi təqdim olundu.

Azərbaycan Prezident Heydər Əliyev referendum bülletenini alaraq kabinəyə keçdi və sonra bülleteni qutuya saldı. Bu anı respublikamızın və xarici ölkələrin onlarca mətbuat orqanlarının, televiziya kanallarının təmsilçiləri izləyirdilər.

İlham Əliyev, xanımı Mehriban Əliyeva və qızı Leyla Əliyeva da səs verdilər.

Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyev məntəqədə onu gözləyən çoxsaylı yerli və xarici jurnalistlərin suallarına cavab verdi.

SUAL: Cənab Prezident, lütfən deyin, Sizcə, oğlunuz İlham Əliyev qarşıdakı Prezident seçkilərində namizədliyini irəli sürəcəkmi?

HEYDƏR ƏLİYEV: Siz bu sualı nə üçün verirsiniz? Siz hansı kütləvi informasiya vasitəsini təmsil edirsiniz?

JURNALİST: Mən İngiltərədənəm və Röyter agentliyini təmsil edirəm. Çoxları deyir ki, növbəti Prezident oğlunuz olacaqdır?

HEYDƏR ƏLİYEV: Bunu o barədə danışanlardan soruşun.

SUAL: Siz Prezident seçkilərində iştirak edəcəksinizmi?

CAVAB: Bəli, mən qarşıdakı seçkilərdə iştirak edəcəyəm və bunu açıqlamışam. 2003-cü ildə Prezident seçkilərində iştirak edəcəyəm və ümudvaram ki, məni üçüncü dəfə də seçəcəklər. Əgər oğluma suallarınız varsa, bunu ona ana dilinizdə verə bilərsiniz.

SUAL: Siz Konstitusiyaya bu dəyişiklikləri necə qiymətləndirirsiniz?

CAVAB: Bu, mənim təşəbbüsümdür, bu məsələləri referenduma mən çıxarmışam. Bu o deməkdir ki, mən onları zəruri hesab edirəm. Çünki demokratik dövlətimizin ilk Konstitusiyasını qəbul etdiyimiz vaxtdan 7 il keçmişdir. Bu müddət ərzində dünyada və ölkəmizdə çox şey dəyişibdir. Konstitusiyamız referendumda qəbul olunduğuna görə, - bu da yaxşı haldır, ona parlament vasitəsilə, hər kəsin istədiyi kimi dəyişikliklər etmək olmaz, - dəyişikliklər ancaq ümumxalq səsverməsi, referendum yolu ilə edilə bilər. Ona görə də mən təklif olunan dəyişiklikləri referenduma, ümumxalq səsverməsinə çıxardım. Hesab edirəm ki, xalq səs verəcəkdir.

SUAL: Cənab Prezident, Siz özünüz necə səs verdiniz, bütün bəndlərə “hə” dediniz, yoxsa...

CAVAB: Əlbəttə, “hə” dedim.

SUAL: Alternativ xidmətlə bağlı bəndə də? Naxçıvanda deyirdiniz ki, bu barədə düşünəcəyəm.

CAVAB: Gərək onu mənim yadıma salaydınız. İndi mən “yox” desəydim, onsuz da bir şey çıxmayacaqdı. Amma yadımdadır, sən Naxçıvanda dedin, düşünmək lazımdır. Hələ vaxt var, bu barədə düşünərik.

SUAL: Yəqin ki, qanunvericiliklə tənzimlənəcəkdir.

CAVAB: Baxarıq. Amma yadıma sal, mənim yadımdan çıxır. Daha başqa sualı olan var?

SUAL: Cənab Prezident, referendumun gedişi ilə bağlı yəqin Sizə tez-tez məlumat verirlər. Vəziyyət Sizi qane edirmi?

CAVAB: Mənə elə gəlir ki, çox yaxşıdır. Mən buraya gəlməzdən əvvəl telefon etdim, öyrəndim, indi rəqəmlər haqqında heç bir şey demək istəmirəm. Ancaq fəallıq çox yüksəkdir. Mən evdən buraya gələnə qədər bir neçə məntəqənin yanından keçmişəm. Məntəqələrdə çoxlu adamlar var, məni bir-iki yerdə hətta saxlamaq istədilər. Camaat çox fəaldır.

SUAL: Cənab Prezident, Nardaranda əhali referendumda iştirak edir. Amma onların Sizdən xahişi qalır. Onlar Sizinlə görüşmək barədə xahiş ediblər. Amma referenduma gedirlər. Buna münasibətiniz necədir?

CAVAB: Referenduma gedirlərsə, çox gözəl. İndi onlar referenduma getsələr, başqa məsələlərdə öz səhvlərini başa düşsələr... Hər halda, hökumətin onlara münasibəti həmişə yaxşı olubdur və yaxşı da olacaqdır.

SUAL: Cənab Prezident, ümumiyyətlə, yenə də, nə vaxtsa, Konstitusiyaya dəyişikliklər və əlavələr olunacaqmı?

CAVAB: Ay qardaş, elə sual verirsən ki... Yeddi ildə birinci dəfədir ki, Konstitusiyada dəyişiklik edirik, onu da görürsən ki, nə qalmaqalla... Yəni, xalq arasında qalmaqal yoxdur. Ancaq müxalifətdir, heç anlamıram, nə üçün belə şeylərə etiraz edir? Dəyişikliklər üçün yəqin ki, ehtiyac lazımdır. Mən sizə dəfələrlə demişəm. Bu dəyişikliklər elə deyil ki, oturdun, fikirləşdin ki, bunları edək. Bunlar son illərdə yaranmış vəziyyətlə əlaqədar gündəliyə gəlibdir. Ona görə də bu dəyişikliklər edilir.

Əgər gələcəkdə də hansısa bir dəyişikliyə ehtiyac olarsa, təbii ki, ediləcəkdir. Ancaq, yenə də referendum vasitəsilə.

SUAL: Cənab Prezident, Avropa Şurasının nümayəndəsi Andreas Qross buradadır, referendumu izləmək üçün Azərbaycana gəlibdir. O, Azərbaycan haqqında sərt fikirlər bildirir. Rəsmi Bakının buna münasibəti necə olacaqdır?

CAVAB: Nə bilim, mənim bundan heç xəbərim yoxdur.

SUAL: Cənab Prezident, bir çox müxalifət partiyaları referendumda müşahidəçi kimi iştirak etməkdən də imtina etdilər...

HEYDƏR ƏLİYEV: İmtina etdilər? Bəs onlar bir o qədər müşahidəçi vəsiqəsi aldılar.

JURNALİST: Bəziləri iştirak edirlər, amma bəziləri Mərkəzi Seçki Komissiyasının onlara şərait yaratmadığını bəhanə gətirərək, referendumu müşahidə etməkdən boyun qaçırdılar. Siz özünüz necə, Mərkəzi Seçki Komissiyasının fəaliyyətindən razısınızmı?

CAVAB: Necə yəni onlara şərait yaradılmayıb? Onlara 22 min vəsiqə verilibdir. Özü də biz burada qanunu pozduq, onların xahişinə görə pozduq. Çünki hər bir müşahidəçi vəsiqəni gəlib referendum dairəsində almalıdır. Mərkəzi Seçki Komissiyası da xəbər vermişdi ki, müşahidəçilər öz vəsiqələrini gəlib referendum dairələrindən ala bilərlər. Ancaq onlar müşahidəçi vəsiqəsini bir həftə gedib almadılar. Ondan sonra, referenduma 3 gün qalmış hay-küy saldılar. Dedilər ki, məsələn, hansısa partiya 4800 nəfərin siyahısını veribdir. Elə bu siyahı ilə müşahidəçi vəsiqələrini bizə verin. Mərkəzi Seçki Komissiyası tələb etdi ki, heç olmasa, bu adamların ünvanını verin, görək ki, kimlərə müşahidəçi vəsiqəsi təqdim edirik. Yoxsa, filankəs filankəsov, qurtardı getdi? Onlar da bunu etmədilər. Mənə dedilər, mən də məsləhət gördüm ki, məsələni kəskinləşdirməsinlər. Mərkəzi Seçki Komissiyası 22 min vəsiqə veribdir. Bəzi partiyalar 4-5 min vəsiqə alıblar.

Bəs onda bu vəsiqələri nə üçün, nədən ötrü almışdılar? Nə üçün onlar Mərkəzi Seçki Komissiyasından narazı qalırlar? Yəqin düşünürdülər ki, onlara müşahidəçi vəsiqəsi verilməyəcəkdir, hay-küy salacaqlar. Amma onların bütün bəhanələri götürüldü. Bəhanə götürüləndən sonra, indi nə deyim...

X X X

ARDNŞ-in birinci vitse-prezidenti, Milli Olimpiya Komitəsinin prezidenti, Milli Məclisin deputatı İlham Əliyev də referendum məntəqəsində jurnalistlərin suallarına cavab verdi.

SUAL: Cənab İlham Əliyev, gələn il keçiriləcək Prezident seçkiləri haqqında nə deyə bilərsiniz?

CAVAB: Bu barədə Prezident özü artıq danışdı, elə bilirəm ki, kifayət edər.

SUAL: Referendum haqqında nə fikirdəsiniz?

CAVAB: Məlumdur ki, demokratik islahatlar çərçivəsində ölkəmizin Konstitusiyasına dəyişikliklər edilməsi zərurəti yaranmışdı. Bu zərurət həm də Azərbaycan Respublikasının Avropa Şurası qarşısında götürdüyü öhdəliklərlə bağlı idi. Buna görə də bu barədə müvafiq qərar qəbul olunmuşdur.

SUAL: Kütləvi informasiya vasitələrinin bir sıra nümayəndələri bu referendumun keçirilməsini gələcəkdə Sizin Prezident seçilməyiniz ehtimalı ilə bağlayırlar. Bu, düzgün fikirdimi?

CAVAB: Xeyr, bu, tamamilə yanlış fikirdir. Bunun siz dediyiniz məsələ ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

SUAL: İlham müəllim, sentyabrın 18-də Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəmərinin tikintisinə start veriləcəkdir. Siz bunu necə qiymətləndirirsiniz?

CAVAB: Mən bunu yüksək qiymətləndirirəm. Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəmərinin layihəsi hazırdır. Mən çox şadam. Sentyabrın 18-də doğrudan da tarixi bir hadisə baş verəcəkdir. Səkkiz illik əməyimiz artıq öz əyani nəticəsini göstərəcəkdir. Böyük tədbir keçiriləcəkdir. Müxtəlif ölkələrdən qonaqlar gələcəkdir. Yəni, biz bir daha sübut edirik ki, Bakı-Tbilisi-Ceyhan təkcə Azərbaycan üçün yox, bütün dünya üçün vacibdir.

SUAL: İlham müəllim, iki yeni şirkətin Bakı-Tbilisi-Ceyhan layihəsinə qoşulması haqqında söhbət gedir. Bunlar hansı şirkətlərdir?

CAVAB: Hələlik bir şey deyə bilmərəm. Ola bilər...

SUAL: İlham müəllim, beynəlxalq maliyyə korporasiyaları bu kəmərin tikintisinə vəsait ayıracaqlarmı?

CAVAB: Əlbəttə ayıracaqlar.

SUAL: Bu yetərli olacaqmı?

CAVAB: Yetərli olacaqdır.

SUAL: Konstitusiyada ediləcək bu dəyişikliklərə Sizin münasibətiniz necədir?

CAVAB: Mən bu dəyişikliklərə tərəfdaram.

SUAL: Alternativ xidmətlə bağlı necə... Sizə elə gəlmirmi ki, bu Azərbaycanın indiki reallığında o qədər də...

CAVAB: Mən cənab Prezidentin verdiyi cavabla razıyam. O nə deyibsə, mən də o fikirdəyəm.

SUAL: İlham müəllim, Andreas Qross referendumu izləməyə gəlibdir. Bununla bağlı nə deyə bilərsiniz?

CAVAB: O, bizə heç bir xəbər göndərməyib, mən bilmirəm.

SUAL: Onun məruzəsi Azərbaycanın ziyanına olarsa...

ÇAVAB: Onsuz da onun məruzəsi Azərbaycanın əleyhinə olacaqdır. Mən dəfələrlə öz mövqeyimi bildirmişəm və bir də təkrar edirəm ki, yumşaq desək, Qross Azərbaycan xalqının dostu deyildir. Ona görə mən ondan obyektiv məruzə, obyektiv münasibət gözləmirəm.

SUAL: Onlar ötən dəfə monitorinqin nəticəsi ilə bağlı Azərbaycana sənəd göndəriblər. Siz bu sənədlə razısınızmı?

CAVAB: Mən hələ ki, o sənədə baxmamışam.

SUAL: İlham müəllim, siz deyirsiniz ki, onsuz da onun məruzəsi obyektiv olmayacaqdır. Bu təqdirdə Azərbaycan nə edəcəkdir?

CAVAB: Biz öz mövqeyimizi müdafiə edəcəyik.

SUAL: Baki-Tbilisi-Ceyhan kəmərinin layihəsi ilə bağlı keçiriləcək tədbirə hansı dövlətlərin başçıları gələcəklər?

CAVAB: Dəvətlər göndərilibdir. Kimin gələcəyini deyə bilmərəm.

AZƏRTAC

Foto Oqtay Aydınoğlunun və

Rafiq Bağırovundur