® Dürdanə Musayeva: Təəssüf ki, hər on uşaqdan üçündə skolioz əlamətləri müşahidə edilir
Dürdanə Musayeva: Təəssüf ki, hər on uşaqdan üçündə skolioz əlamətləri müşahidə edilir
Sürətlə artan onurğa xəstəlikləri son vaxtlar ən ciddi problemlərdən biri hesab edilir. Statistikaya əsasən, xüsusilə məktəblilər arasında skolioz xəstəliyi geniş yayılıb. Doğuş qüsurları, nevroloji anomaliyalar, genetik faktorlar skoliozda müəyyənləşdirilən ümumi səbəblər kimi göstərilsə də, passiv həyat tərzi, qeyri-sağlam qidalanma, mobil telefon və uzun müddət kompüter arxasında əyləşmək də həmin xəstəliyin artımına səbəb olur. Bəs, skoliozun aradan qaldırılması, onurğanın bərpası mümkündürmü?
Suallarımızı bu sahənin aparıcı mütəxəssislərindən olan psixoloq-fizioterapevt Dürdanə Musayeva cavablandırıb.
- Dürdanə xanım, son dövrlərdə uşaqlar arasında skolioz xəstəliyi sürətlə niyə bu qədər aktuallaşıb?
- Təəssüf hissi ilə qeyd etmək lazımdır ki, hazırda demək olar hər on uşaqdan üçündə skolioz əlamətləri müşahidə edilir. Burada bir neçə faktor önəm daşıyır. Əgər söhbət anadangəlmə skoliozdan gedirsə, bu, birbaşa hamiləlik patologiyası hesab olunur və anadangəlmə qüsur sayılır. Uşaq doğulanda artıq onda hansısa sümük deformasiyaları mövcud olur. Körpə hələ ana bətnində rüşeym halında olarkən ananın keçirdiyi stres, əsəb və gərginlik dölə təsir edir. Uşaq müəyyən yaşa çatdıqdan sonra - əsasən 8-9 yaşlarından başlayaraq - ciddi problemlər yaşanır. Xəstəlik, adətən, erkən uşaq yaşlarından başlayır və yaş artdıqca proqressivləşir. Cinsi hormonlar inkişaf etməyə başlayır və bu zaman skolioz da artır. Təəssüf ki, anaların əksəriyyəti övladının bu gün üzləşdiyi onurğa problemlərinin kökündə hamiləlik zamanı yaşadıqları stres faktorunun dayandığından xəbərsizdirlər. Burada genetik faktorlar da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çox valideynin bədən quruluşunun övladına keçdiyinin şahidi oluruq. Bəzən də elə olur ki, hamiləlik əsəb, gərginlik, stressiz keçir, lakin bu zaman vitamin və mineral çatışmazlığı xəstəliyin fəallaşmasına səbəb olur. Ona görə də hamiləlik dövründə açıq havada gəzməyin və düzgün qidalanmağın faydası çoxdur. Gələcək analar həmin məqamlara diqqət yetirməlidirlər. Xəstəliyin gəncləşməsindən söhbət gedirsə, müasir anaların son illər mobil telefon və kompüterdən həddən artıq istifadəsi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Bütün bunlar xəstəliyi yaradan səbəblərdir.
Sonradan qazanılmış skolioz da, demək olar ki, çox ciddi həyati problemdir. Məktəbli çantalarının qəti şəkildə düzgün seçilməməsi və ağırlığın çiyinə birtərəfli düşməsi, şagirdlərin doğru oturuş qaydasına riayət etməməsi, 45 dəqiqəlik dərs zamanı və ya fasilələrdə idman hərəkətləri ilə məşğul olmaması da skoliozun yaranmasına aparıb çıxarır. Hazırda ölkəmizdə ən çox yayılan S-vari, daha sonra isə C-vari skoliozdur.
- Dürdanə xanım, siz psixoloq-fizioterapevt kimi onurğa xəstəliklərinin müalicəsində fərqli yanaşma tətbiq edirsiz. Onurğa və psixoloji vəziyyət nə dərəcədə əlaqəlidir? Onurğa əyriliyi olan pasiyentdə özünəinam əksikliyi də ola bilərmi?
- Onurğa əyrilikləri zamanı özünəinam əksikliyi yaradan səbələrdən biri də pasiyentlərin vizual olaraq xarici görünüşündə yaranan xoşagəlməz görüntüdür. Bu zaman xarici görünüşündən utanan xəstələr özünə qapanır, dostları, hətta qohumları ilə də görüşmək istəmirlər. Çox vaxt onlar həkimə müraciət etməyə belə qorxurlar. “Onsuz da sümüyüm əyridir”, “Əyilmiş sümüyü necə düzəltmək olar?” və s. kimi yanaşmalar həmin xəstələrin ən çox işlətdiyi ifadələrdir.
Çox müsbət haldır ki, əvvəllər valideynlər həmin faktları gizlətdikləri halda, bu gün övladının sağalması, özünəinam əksikliyindən qurtulması üçün əllərindən gələni edirlər. Əlbəttə, söhbət ilk növbədə məlumatlı analardan və atalardan gedir. Məlumatsız valideynlər nəticəyə inanmır, ümidsizliyə qapanırlar. Onlarla psixoloji söhbət aparılandan sonra müalicəyə dərhal, vaxt itirmədən başlamağı xahiş edirlər. Müalicəni paralel aparmaqda məqsədim özünəinamı əksik xəstələri yenidən həyata bağlaya bilmək, həm fiziki, həm də psixoloji cəhətdən sağaltmaqdır.
- Onurğa xəstəlikləri zamanı özünümüalicə nə dərəcədə təhlükəlidir? Təyinat olmadan korsetdən istifadə, müəyyən idman hərəkətlərinin icrası xəstəliyi ağırlaşdıra bilər?
- Bir çox valideynlər “zamanla skolioz düzələr” deyib problemi ciddiyə almır, bir qrup isə özünümüalicə yolunu seçir. Yəni “filankəsin də uşağı belə idi, üzgüçülüyə getdi düzəldi, korset taxdı, sağaldı” tipli yanaşmalar tamamilə yanlışdır. Qonşunun uşağında skoliozun başqa növü və ya onurğanın başqa problemi ola bilər. Hətta elə ola bilər ki, qonşunun uşağında əldə olunan müsbət nəticə sənin övladında ağırlaşmalara səbəb ola bilər. Üzgüçülüyün elə növləri var ki, skoliozun müalicəsində əks göstərişdir. Məsələn S-vari skolioz zamanı önə üzmək olmaz, həmin pasiyentlər arxası üstdə üzməlidirlər. Eyni yanaşmanı idman hərəkətlərinə və özbaşına korset taxılmasına da şamil etmək olar. Bəli, şübhəsiz ki, idman faydalıdır. Amma baxır hansı onurğa xəstəliyi zamanı hansı hərəkət edilməlidir. Korset taxmaq məsələsində diqqətli olmaq lazımdır. Şəxsən mən xəstələrə korset taxmağı tövsiyə etmirəm. Elə olub ki, 4-cü dərəcə skoliozu da düzgün müalicə metodu ilə sağaltmışam.
Bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, mütəxəssis göstərişi olmadan verilən qərarlar xəstəliyi ağırlaşdıra bilər. Eyni ilə mütəxəssis seçimində də diqqətli olmaq vacibdir. Bu yaxınlarda müraciət edən azyaşlı xəstə 9 ay mütəmadi olaraq korset taxsa da, onu bunu tövsiyə edən “mütəxəssis” bir dəfə olsun xəstənin vəziyyətini öz gözləri ilə görməyib, nəticə ilə maraqlanmayıb. Xəstə bizə ağırlaşmış vəziyyətdə müraciət etmək məcburiyyətində qalmışdı…
- Skoliozun ilkin əlamətlərini necə müəyyən etmək olar?
- Əgər uşaq aqressivdirsə, tez əsəbiləşirsə, yaddaş zəifliyi, yuxu problemləri yaranıbsa, qısa məsafədə gəzəndən sonra yorulursa, gecə yuxudan ayılıb ayağının ağrıdığını deyirsə, mütləq şəkildə həkimə müraciət etmək lazımdır. Xəstəlik irəlilədikcə uşaqların hətta səs tonları da dəyişir, çünki daxili orqanları bundan zərər görür. Fəqərələr, sinirlər sıxıldığı üçün xəstəlik uşaqlarda boy artımında da problem yaradır. İki kurs müalicədən sonra boyu 5 santimetr artan pasiyentlər var.
Ağrılara gəlincə, onu bir çəkən və bir də biz həkimlər bilirik ki, skoliozun səbəb olduğu ağrılar nə dərəcədə dözülməzdir. Hər zaman təkrar edirik ki, problem nə qədər tez aşkarlanarsa, müalicəsi də bir o qədər asan olar.
- Skolioz daxili orqanlara təsir edirmi və orqanizmdə başqa hansı problemlər yarada bilir?
- Onurğa sütununun əyilməsi digər orqanlara da təsir edə bilir. Döş qəfəsində əyrilik varsa, bu, ağciyərlərə də təsir edir. Hər bir fəqərə arasından keçən sinir bir neçə orqana gedir. Onurğa xəstəlikləri birbaşa ağciyər xəstəliklərinə səbəb olur, ürək əzələsinin oksigenlə təminatı azalır, qidalanması zəifləyir. Daxili orqanlar bir-biri ilə əlaqəli olduğundan bir orqanda yaranan problem digərini də təsirsiz ötüşmür.
- Xəstəliyin tam müalicəsi mümkündürmü?
- Təəssüf ki, xəstəlik 4-cü dərəcəyə çatanda onu tam aradan qaldırmaq mümkün olmur, lakin 4-cü dərəcədən 1-ci dərəcəyə gətirə bilirik. Vizual olaraq dəyişir. Xəstənin ağrıları aradan qalxır, özünü xoşbəxt hiss edir. Başlıcası, müalicəyə erkən başlamaqdır. Uşaqlarda həmin problem 17-18 yaşa qədər müşahidə olunur, hər 3-6 aydan bir müalicə tətbiq edərək skoliozun dərəcəsini artmağa imkan vermirik.
- Bir mütəxəssis kimi nələri tövsiyə edərdiniz?
- Tövsiyələr əlbəttə ki, çoxdur. Uşaq dünyaya gələndə valideynlərə sevinc hissi bəxş etməklə yanaşı, onların həyatına yeni vərdişlər gətirir, üzərilərinə öhdəliklər qoyur. Övlad dünyaya gəldikdən sonra əsl valideynlik missiyası başlayır. Fiziki və sağlam övlad böyütmək, onu cəmiyyətə yararlı fərd olaraq yetişdirmək diqqət və məsuliyyət tələb edir. Təəssüf ki, bu gün bəzi ana-atalar mobil telefonları həyatlarının ayrılmaz hissəsinə çeviriblər, uşaq isə ikinci plana keçib. Ailə böyük faktordur. Xüsusilə ana övladının sağlam fərd kimi yetişməsi üçün çox diqqətli olmalıdır. Məsələn, bu gün 6 aylıq körpəni “Xodunok”a qoyan və ya “uşağım 6 ayında otura bilir” deyən ana dərk etməlidir ki, körpənin sümükləri bərkiməyib, tələskənlik və yol verdiyi səhvlər ciddi xəstəliklərə səbəb ola bilər. Uşağın qidalanması, təmiz hava alması, mobil telefon və planşetlərdən uzaq olması da çox vacibdir. Onurğa sütununda deformasiyaların yaranmaması üçün vaxtında uşaqlara düzgün yerimək, xüsusilə məktəb yaşlı uşaqlarda partada düzgün oturmaq kimi vərdişləri aşılamaq lazımdır. Uşaqlar çantanı bir çiyinlə götürməməli, onu hər iki çiyinə taxmalıdırlar. Smartfonla, planşetlə saatlarla vaxt keçirmək olmaz. Uşaqların həyatına mütləq şəkildə idmanı daxil etmək lazımdır. Ən əsası isə heç olmasa analar uşaqlarının paltarını dəyişərkən kürəyinə nəzər yetirsin və onurğanın düzlüyünə, çanaqların simmetriyasına diqqət etsinlər. Unutmaq olmaz ki, sağlamlıq düzgün həyat tərzindən başlayır.
Psixoloq-fizioterapevt Dürdanə Musayeva
(050) 465 25 73
Bölmənin digər xəbərləri
