Azərbaycanın çoxvektorlu siyasəti nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsində ölkənin mövqelərini möhkəmləndirir – Tomas de Vaal ilə müsahibə
Bakı, 15 may, AZƏRTAC
İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Cənubi Qafqaz böyük geosiyasi transformasiya dövrünə qədəm qoyub. Uzun müddətdir qeyri-sabitliklə daha çox əlaqəli olan bu bölgə hazırda tədricən yeni nəqliyyat marşrutları, enerji təhlükəsizliyi və Avropa ilə Asiya arasında strateji əlaqə məkanı kimi qəbul edilir. Bu fonda Azərbaycan təkcə enerji tərəfdaşı kimi deyil, həm də regionda əsas logistika və siyasi mərkəz qismində mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib.
Orta Dəhlizin inkişafı, genişmiqyaslı infrastruktur layihələrinin irəliləməsi, Mərkəzi Asiya ölkələri, Türkiyə, Avropa İttifaqı və ABŞ ilə əməkdaşlığın dərinləşməsi və Bakının yeni Avrasiya kommunikasiya arxitekturasının formalaşmasında artan rolu Azərbaycanı Cənubi Qafqazda əsas geosiyasi aktorlardan birinə çevirir. Eyni zamanda, Bakı ilə İrəvan arasında davam edən sülh prosesi bütün regional təhlükəsizlik və iqtisadi inteqrasiya sisteminin gələcəyini müəyyən edən vacib amil olaraq qalır.
AZƏRTAC Cənubi Qafqaz, Şərqi Avropa və postsovet məkanı üzrə ixtisaslaşmış britaniyalı jurnalist, yazıçı və analitik Tomas de Vaal ilə müsahibəni təqdim edir. O, Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstan üzrə ən tanınmış Qərb mütəxəssislərindən biri hesab olunur. Tomas de Vaal hazırda Karnegi Beynəlxalq Sülh Fondunda çalışır və uzun illər Qafqaz və Şərqi Avropa üzrə baş elmi işçi olub.
- Azərbaycan özünü tədricən təkcə regional enerji aktoru deyil, həm də Avropa, Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərq arasında nəqliyyat mərkəzi kimi təqdim edir. Artıq bütün zəruri şərtlərin yerinə yetirildiyi Bakı ilə İrəvan arasında uğurlu sülh sazişi Azərbaycanın Avrasiyada geosiyasi və geoiqtisadi roluna necə təsir göstərə bilər?
- Həqiqətən, bu gün Ermənistan ilə Azərbaycan arasında sülh sazişi üçün real imkan var. Son bir ildə nikbinliyə əsas verən çoxsaylı müsbət inkişaflar baş verib. Tərəflərin Cənubi Qafqazda öz maraqlarını güdən xarici vasitəçilərin fəal iştirakı olmadan ikitərəfli formatda sülh sazişinin mətni barədə razılığa gələ bilməsi vacibdir.
İki ölkə arasında ərazi mübahisələri artıq yoxdur və bu, bütün regional dinamikanı kökündən dəyişdirir. Naxçıvana gedən yol (Zəngəzur dəhlizi - müəllif) üzərindəki çıxılmaz vəziyyəti aradan qaldırmağa kömək edən Donald Tramp administrasiyasının səyləri də bu məsələdə rol oynayıb.
Bundan əlavə, həm Ermənistan, həm də Azərbaycan cəmiyyətləri uzun müddətdir davam edən münaqişədən bezib. Bu gün qarşıdurmaya qayıtmaq üçün demək olar ki, heç bir istək yoxdur. Lakin regionun hələ tam sülh dövrünə qədəm qoyduğunu demək olmaz. Əksinə, Cənubi Qafqaz aralıq mərhələdədir: münaqişə dövrü başa çatıb, lakin davamlı sülh hələ tam rəsmiləşdirilməyib.
Sülh sazişi Cənubi Qafqazda güc balansını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirmək potensialına malikdir. Regionun ən böyük iqtisadiyyatı və inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturuna malik ölkəsi olan Azərbaycan Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında əsas tranzit mərkəzi kimi mövqeyini daha da gücləndirmək üzrə əlverişli mövqedədir.
İnfrastruktur layihələrinin, xüsusən də TRIPP (Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu) təşəbbüsünün həyata keçirilməsi çox vacib olacaq. Bu layihələr Cənubi Qafqazı yeni Avrasiya logistika sisteminin tamhüquqlu hissəsinə çevirə bilər.
– Azərbaycan Orta Dəhlizi fəal şəkildə təşviq edir, infrastrukturu inkişaf etdirir və Avropa ilə Asiya arasında əlaqələri gücləndirir. Bakı nəqliyyat marşrutları uğrunda yeni qlobal rəqabətdən faydalanan əsas tərəf ola bilərmi?
- Azərbaycan olduqca əlverişli coğrafi mövqeyə malikdir və Avrasiyada əsas tranzit mərkəzlərindən biri olaraq qalır. Bu, xüsusilə indi, Rusiya, İran və Qırmızı dənizdən keçən marşrutların ciddi məhdudiyyətlər və risklərlə üzləşdiyi vaxtda daha aydın görünür. Bu fonda Orta Dəhlizin əhəmiyyəti kəskin şəkildə artıb. Bakı nəqliyyat infrastrukturuna vaxtında investisiya qoymağı, dəmir yollarını, limanlarını və logistika obyektlərini modernləşdirməyi bacarıb və bu gün ölkəni olduqca güclü bir mövqeyə gətirib.
- Son illərdə Bakı regionda Türkiyə, Rusiya, Aİ, ABŞ və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə eyni vaxtda münasibətlər qurmaq üçün nadir diplomatiya nümayiş etdirib. Bu çoxvektorlu yanaşma TRIP və sülh prosesi kontekstində Azərbaycanın mövqeyini nə dərəcədə gücləndirir?
- Azərbaycan həqiqətən də çox çevik və praqmatik xarici siyasət yürüdür. Bakı Türkiyə, Rusiya, ABŞ, Avropa İttifaqı, İsrail və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə işgüzar münasibətləri qoruyub saxlaya bilib. Belə bir həssas region üçün bu, əhəmiyyətli diplomatik üstünlükdür.
Məhz bu çoxvektorlu yanaşma TRIPP də daxil olmaqla nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsində Azərbaycanın mövqeyini gücləndirir və müxtəlif güc mərkəzləri arasında onun mühüm əlaqələndirici rolunu artırır.
Müəllif - Tamilla Məmmədova
Bölmənin digər xəbərləri
