Konfrans iştirakçıları əvvəlcə Fəxri xiyabana gələrək, ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etdilər, əziz xatirəsini hörmət və ehtiramla yad edərək, məzarı önünə əklil qoydular.

ABŞ-dan, Türkiyədən, Rusiya Federasiyasının Moskva və Sankt-Peterburq şəhərlərindən gəlmiş qonaqlar, respublika ictimaiyyətinin nümayəndələri AMEA-nın foyesində görkəmli alimin həyat və fəaliyyətindən, elmi yaradıcılığından bəhs edən sərgi ilə tanış oldular.

AMEA-nın prezidenti akademik Mahmud Kərimov konfransı açaraq dedi ki, professor Aida İmanquliyeva elmi ədəbi fəaliyyəti ilə Şərqi və Qərbi birləşdirən görkəmli alimlərdən biri olmuşdur. Onun əsərləri təkcə Azərbaycan və keçmiş Sovet İttifaqının deyil, bütövlükdə, Qərb və dünya şərqşünaslığının qazandığı uğurlar səviyyəsində duran və indi də elmi əhəmiyyətini itirməyən araşdırmalardır. Aida xanımın tədqiq etdiyi Suriya-Amerika ədəbi məktəbi də məhz Şərqlə Qərb ədəbi fikrinin sintezindən ibarət hadisədir. Qısa ömrünün yarısını Azərbaycan elminin inkişafına, ölkə şərqşünaslığının elmi təşkilinə həsr etmiş, yazdığı üç sanballı monoqrafiyanın, 70-dən artıq elmi məqalənin müəllifi olan Aida xanım müxtəlif nüfuzlu beynəlxalq konfranslarda şərqşünaslıq elmimizi ləyaqətlə təmsil etmişdir.

Aida xanım öz yaradıcılığı ilə Şərqi Qərbə, Qərbi Şərqə qarşı qoymur, bu iki böyük region arasında ümumi cəhətlər tapmağa, onların yaxınlaşmasına yardımçı olmağa çalışırdı. Onun bu yöndəki fəaliyyəti xüsusən indiki qloballaşma, müxtəlif mədəniyyətlərin yaxınlaşması və inteqrasiyası əsrində yenidən aktuallıq kəsb etməyə başlamışdır.

Sonra AMEA-nın müxbir üzvü Vasim Məmmədəliyevin “Aida İmanquliyeva Azərbaycan şərqşünaslığının ən görkəmli nümayəndələrindən biri kimi”, AMEA-nın həqiqi üzvü Bəkir Nəbiyevin “Vüqar və ləyaqət rəmzi”, Milli Məclis sədrinin müavini, filologiya elmləri doktoru, professor Gövhər Baxşəliyevanın “Şərq və Qərb ədəbiyyatlarının qarşılıqlı əlaqə və təsirinə dair. (Görkəmli şərqşünas alim Aida İmanquliyevanın elmi yaradıcılığı əsasında)”, Azərbaycan Universitetinin rektoru, Milli Məclisin deputatı, professor Səlahəddin Xəlilovun “Aida İmanquliyeva və Azərbaycanda Şərq-Qərb problematikası”, AMEA-nın əməkdaşı, Aida İmanquliyeva irsinin tədqiqatçısı Afaq Əsədovanın “Qərb və Şərqin mərkəzində yerləşən Azərbaycan modeli” mövzularında məruzələri dinlənilmişdir.

Məruzələrdə Aida İmanquliyevanın şərqşünslıq elminə gətirdiyi yeniliklərdən, zəngin elmi yaradıcılığından və təşkilatçılıq bacarığından ətraflı bəhs olundu. İndiki qloballaşma, müxtəlif mədəniyyətlərin inteqrasiyası əsrində onun tədqiqatlarının mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyi vurğulandı.

1962-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (indiki BDU-nun) şərqşünaslıq fakültəsini bitirən Aida İmanquliyeva 1966-cı ildə namizədlik, 1989-cu ildə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmişdir. O, ilk azərbaycanlı qadın-şərqşünas elmlər doktoru idi. 1991-ci ildən ömrünün sonunadək akademiyanın Şərqşünaslıq İnstitutunun direktoru olmuşdur. O, keçmiş SSRİ-də Şərqşünaslıq Cəmiyyəti Rəyasət heyətinin, Şərq ədəbiyyatının tədqiqi üzrə əlaqələndirmə şurasının üzvü idi. Uzun illər pedaqoji fəaliyyətlə də məşğul olan Aida xanım Sovet İttifaqında və Azərbaycanda yeni ərəb ədəbiyyatı kursunun əsas yaradıcılarından biri idi. Onun elmi araşdırmalarının zirvəsi olan “Yeni ərəb ədəbiyyatı korifeyləri” monoqrafiyası keçmiş İttifaq, o cümlədən Azərbaycan şərqşünaslığında mühüm hadisə idi.

Natiqlər vurğuladılar ki, özündən sonra zəngin ədəbi irs qoyub getmiş Aida xanım fundamental tədqiqatları ilə təkcə Azərbaycan şərqşünaslığına deyil, eyni zamanda, dünya şərqşünaslığına böyük töhfə vermişdir. Rusiyada, Almaniyada, İngiltərədə, Fransada, Özbəkistanda, Gürcüstanda, bir çox ərəb ölkələrində yaxşı tanınan, rəyi ilə hesablaşılan, əsərlərinə tez-tez istinad edilən Aida İmanquliyeva yeni və müasir ərəb ədəbiyyatının ən nüfuzlu tədqiqatçılarından biri kimi şərqşünaslıq tarixinə əbədi daxil olmuş azsaylı mütəxəssislərdəndir. Yeni ərəb məhcər ədəbiyyatına, bu ədəbiyyatın Cübran Xəlil Cübran, Əmin ər-Reyhani, Mixail Nüaymə, İlya Əbu Hadi kimi görkəmli nümayəndələrin həyat və yaradıcılığına həsr etdiyi tədqiqatlar öz orijinallığını, nəzəri dərinliyini, konseptuallığını daim qoruyub saxlayan, buna görə də mütəxəssislərin stolüstü kitablarına çevrilmiş əsərlərdir. Bunu nəinki Azərbaycan və əski sovet ərəbşünasları, hətta Avropa şərqşünasları və ərəblərin özləri belə etiraf edirlər. Ərəb ədəbiyyatına dair yazdığı məqalələr, beynəlxalq konfrans və simpoziumlarda etdiyi çıxışlar, uzun illər universitetin şərqşünaslıq fakültəsində oxuduğu yüksək səviyyəli mühazirələr yeni ərəb ədəbiyyatının müasir dövrdə daha dərindən öyrənilməsi üçün ən gözəl mənbələrdən biridir. Bu baxımdan alimin elmi irsi daha dərindən araşdırılmalı, gələcək nəsillərə çatdırılmalıdır.

Rusiya Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü Aleksandr Kudelin, İstanbul Universitetinin professoru xanım Ümid Meriz, Sankt-Peterburq Universitetinin professoru Olqa Frolova və başqaları konfransın təşkilatçılarına təşəkkür edərək, belə mötəbər elmi foruma dəvət olunduqlarına görə minnətdarlıqlarını bildirdilər, təmsil etdikləri ölkələrin elm ocaqları rəhbərlərinin, alimlərinin salamlarını çatdırdılar.

Qonaqlar vurğuladılar ki, Aida İmanquliyevanın məhcər ədəbiyyatı nümayəndələrinin yaradıcılığının təhlilini o dövrün tarixi-siyasi və mədəni prosesləri ilə əlaqələndirməsi ona həm də bu ədəbi məktəbin yaranmasının tarixi köklərini müəyyənləşdirməyə imkan vermişdir. Alim sırf ərəb mövzusu çərçivəsindən kənara çıxaraq, təkcə ərəb Şərqində deyil, digər müsəlman ölkələrində və onlardan çox-çox uzaqlarda da tarixi-ədəbi inkişafın mürəkkəb və bəzən təzadlı formalarının çərçivələrini müəyyənləşdirmişdir. Aida xanıma qədər Suriya-Amerika məktəbi nümayəndələrinin yaradıcılığına həsr olunmuş tədqiqatlar çox deyildi və o bu sahənin fundamental araşdırılmasında novator idi. Dövrümüzün reallıqları göstərir ki, Şərq-Qərb problemlərinin öyrənilməsi müasir dünya üçün çox vacib idi.

Konfransın birinci iş gününün sonunda iştirakçılar Heydər Əliyev Fondu ilə tanış oldular.

Milli Məclisin sədri Murtuz Ələsgərov, parlament sədrinin birinci

müavini Arif Rəhimzadə, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri hacı Allahşükür Paşazadə, Milli Məclisin deputatları, tanınmış elm və mədəniyyət xadimləri konfransın açılışında iştirak edirdilər.