Kuala-Lumpur, 12 mart (AZƏRTAC). “Malaysia Airlines” (MAS) şirkətinə məxsus “Boeing 777-200” sərnişin təyyarəsinin müəmmalı yoxa çıxması bu gün demək olar ki, bütün dünya kütləvi-informasiya vasitələrinin diqqətdə saxladığı ən vacib xəbərlər sırasında ön yerlərdən birini tutur. Artıq dörd gündür ki, aparılan axtarışlar çoxlu sayda qüvvələrin cəlb edilməsinə baxmayaraq, hələ də nəticə verməmişdir. Dünyanın səkkiz ölkəsinin 42 gəmisi və 35 təyyarəsinin böyük bir sahədə apardığı axtarışlar hələ bu müəmmanın cavabını tapmağa imkan verməmişdir.

Malayziya Kral Mülki Aviasiyasının Departament rəisi Azharuddin Abdul Rahman keçirdiyi son mətbuat konfransında təəssüflə bildirmişdir ki, hələ də təyyarənin qəzaya uğradığını təsdiq edən heç bir fraqment tapılmamışdır, nəinki təyyarənin özü.

“Aviasiya qəzaları tarixində hələ indiyədək axtarışların bu qədər və bu diapazonda aparıldığı ikinci hadisə məlum deyildir”. Bu sözlər “China Southern Airlines” şirkətinin prezidenti Sı Syanminin Malayziyanın “Star” qəzetinə müsahibəsindən götürülmüşdür.

Nəticədə malayziyalı məmurun “presedentsiz müəmma” adlandırdığı təyyarənin yoxa çıxması ilə bağlı diqqətlər sərnişinlərin həyatı ilə bağlı narahatlıqdan daha çox “nə baş vermişdir?” sualı ətrafında cəmlənməyə başlamışdır.

Bəs dəqiq məlum olan nədir?

Malayziya milli aviaşirkətinə məxsus, göyərtəsində 227 sərnişin, 12 heyət üzvü olan və Kuala-Lumpurdan Pekinə uçan təyyarə martın 8-nə keçən gecə saat 02:41 dəqiqədə radarların ekranlarından heç bir həyəcan siqnalı vermədən itmişdir. Sonuncu əlaqə zamanı o Krallığın şərq sahillərindən 220 kilometr məsafədə olmuşdur. Uçuş zonasında hava şəraiti yaxşı olmuşdur. Təyyarə böyük uçuş təcrübəsinə malik 53 yaşlı kapitan Zahari Əhməd Şah tərəfindən idarə edilmişdir. 27 yaşlı ikinci pilot Farik Əb Namid də 2763 saat uçuş təcrübəsinə malik olmuşdur və təyyarə son reysdən 10 gün qabaq tam yoxlamadan keçmişdir.

Təyyarənin “qara qutuları”nın da siqnalları qeydə alınmamışdır. “Star” qəzetinin ABŞ-ın Nəqliyyatda Təhlükəsizlik üzrə Milli Bürosunun (NTMB) keçmiş əməkdaşına istinadla yazdığına görə, normal şəraitdə həmin siqnal bir neçə yüz mil məsafədən eşidilməli idi.

Sual doğuran digər məqam təyyarənin geri dönmək istəməsi ilə bağlıdır. Aviareyslərin izlənməsi ilə məşğul olan “Flightradar24.com” internet saytının hələ təyyarənin itdiyi gün verdiyi məlumata əsasən, təyyarə ilə əlaqə kəsilməzdən bir dəqiqə əvvəl o 200 metr aşağı enərək, uçuş kursunu 40 dərəcə dəyişmişdir.

Bir gün sonra Malayziyanın Kral Hərbi-Hava Qüvvələrinin komandanı bu faktı təsdiq edərək demişdir: “Radarların yazılarını öyrəndikdən sonra məlum olmuşdur ki, təyyarə, ola bilər geriyə dönmək istəmişdir”.

Buna görə də itmiş “Boeing 777-200”-ün axtarışları 10 kilometrlərlə qərbə doğru genişləndirilmiş, lakin yenə də heç bir nəticə əldə edilməmişdir. Axtarış-xilasetmə işlərinə cəlb edilmiş ABŞ-ın P-3 təyyarəsi də ərazidə heç nə tapa bilməmişdir. ABŞ-ın 7-ci donanmasının rəsmi nümayəndəsi “Reuters” agentliyinə bildirmişdir ki, həmin təyyarə dənizdə ən kiçik qırıntıları belə qeydə almaq qabiliyyətinə malikdir. Lakin hələlik onun tapdıqları yalnız zibil və taxta qırıntılarıdır.

Eyni zamanda, təyyarə geri dönmək istəmişdirsə, pilotlar bu barədə məlumat verməli idilər. Amma bu, baş verməmişdir.

Başqa bir məqam, təyyarədə müəmmalı sərnişinlərin olmasıdır. MAS əvvəlcə təyyarədə 154 Çin və Tayvan, 38 Malayziya, 7 İndoneziya, 6 Avstraliya, 5 Hindistan, 4 Fransa, 3 ABŞ, hər birindən 2 Yeni Zelandiya, Ukrayna və Kanada, həmçinin hər birindən 1 Rusiya, İtaliya, Niderland və Avstriya vətəndaşlarının olduğunu bildirmişdir. Lakin tezliklə məlum olmuşdur ki, siyahıda adları qeyd edilən avstriyalı Kristian Kozil və italiyalı Luici Maraldi əslində öz evlərindədirlər. Onların hər ikisinin bildirdiyinə görə, Tailandda olarkən hər ikisinin pasportu oğurlanmışdır. Hazırda malayziyalı təhqiqatçılar müvafiq səfirliklər vasitəsilə daha iki sərnişinin başqa pasportlardan istifadə edərək təyyarəyə keçməsi faktını araşdırırlar.

Mövzu ilə bağlı bəyanatla çıxış edən İnterpolun Baş katibi Ronald Noble bildirmişdir ki, oğurlanmış pasportlarla itmiş təyyarə arasında əlaqənin mövcudluğu barədə danışmaq hələ tez olsa da, istənilən sərnişinin İnterpolun məlumat bazasında yerləşdirilmiş belə bir pasportla beynəlxalq reysə minməsinin mümkünlüyü faktı ciddi narahatlıq doğurur.

Adının çəkilməsini istəməyən diplomatlardan biri Malayziya KİV-lərinə bildirmişdir ki, Kuala-Lumpur oğurlanmış pasportlardan istifadə etməklə miqrantların Avropaya ötürülməsinin mühüm mərkəzlərindən biri hesab edilir. Buna görə də göyərtədə saxta pasporta malik iki sərnişinin olması, avtomatik olaraq təyyarənin itməsinin onlarla əlaqələndirilməsinə heç bir əsas vermir. Kuala-Lumpurun bu zəncirdə rolu barədə nə qədər çox bilirsinizsə, onda belə bir əlaqənin mümkünlüyü də daha çox şübhə altına düşür.

Bəs onda təyyarənin itməsinə səbəb nədir? Terror aktı, partlayış, yoxsa sıxılma?

Doğrudur, göyərtədə şübhəli sərnişinlərin olması Malayziyanın hökumət orqanlarını rəsmi olaraq mümkün terror aktı ilə bağlı cinayət işi açmağa sövq etmişdir. Lakin bu ehtimal cavabdan çox, sual doğurur.

Məlumdur ki, terroristlər adətən həyata keçirdikləri terror aktı barədə yaxın müddətdə bəyanat verirlər. Digər tərəfdən baş vermiş partlayış kosmosdan da müşahidə edilə bilərdi. Lakin ABŞ administrasiyasındakı nüfuzlu mənbənin “Reuters” agentliyinə verdiyi məlumata görə, ABŞ kəşfiyyat peyklərinin apardığı çəkilişlər əsaslı şəkildə öyrənilmiş, lakin təyyarənin itdiyi ərazidə heç partlayış qeydə alınmamışdır. Əgər nəzərə alsaq ki, söhbət son zamanlar gərginliyin həddindən artıq artdığı Cənub-Çin dənizindən gedir, bu zaman həmin sahənin ABŞ peykləri tərəfindən nə dərəcədə diqqətdə saxlanıldığına şübhə qalmaz.

“Star” qəzetinə müsahibəsində MAS-ın adının çəkilməsini istəməyən təyyarəçilərindən biri bildirmişdir ki, təyyarənin yoxa çıxmasının səbəbləri arasında partlayışdan danışmaq tamamilə mümkündür. Bu, ya partlayış, ya ildırım zərbəsi, ya da sürətli sıxılma ola bilər. Lakin “Boeing 777” hətta ildırım vurmadan və kəskin sıxılmadan sonra da uçmaqda davam edə bilir. Amma partlayışdan sonra heç bir şans yoxdur.

Lakin heç kim belə bir partlayışı, baxmayaraq ki, o çox güclü olmalı idi, qeydə almamışdır. Digər tərəfdən, bu halda da suyun üzərində nələrsə qalmalı idi.

Mütəxəssislərin üzərində dayandığı ehtimallardan biri də təyyarənin batmasıdır. Lakin “Star” qəzeti bununla bağlı “Aviation Industry Corporation of China” şirkətindən olan təyyarə tikintisi mütəxəssisi Mey Dunmunun rəyini təqdim edir: “Əgər təyyarə həqiqətən okeana düşmüşdürsə, onda onu tapmamaq qeyri-mümkün olardı. İnsanların əksəriyyətində belə səhv fikir formalaşmışdır ki, qəzaya uğramış təyyarə suyun dibinə getməlidir. Lakin əslində təyyarənin silindrik korpusu, hətta iki-üç hissəyə bölünmüş olsa belə, bir müddət suyun üzərində üzməlidir. Digər tərəfdən, kreslolar, balınclar, plastik torbalar dalğaların üzərində üzən balaca adacıq əmələ gətirməlidirlər, amma biz hazırda bunların heç birini görmürük”.

Ən maraqlı ehtimal isə, təyyarənin qaçırılması və ya təyyarəçilərin özlərinə qəsd etməsi ilə əlaqədardır.

Malayziya Kral Mülki Aviasiyasının Departament rəisi Azharuddin Abdul Rahman bildirmişdir ki, təhqiqat qrupu bütün ehtimalları, o cümlədən qaçırılmanı da nəzərə alır. Belə olan halda, bəs qaçıranların tələbləri hanı? Təyyarə harada yerə endirilmişdir?

Təyyarəçinin özünə qəsd etməsi variantı da nəzərdən keçirilir. Lakin belə olan halda da bunu 100 faiz dəqiqliklə demək olmaz. Doğrudur, ABŞ-ın NTMB-dən olan təhqiqatçılarının qənaətinə görə, 1999-cu ildə Atlantik Okeanda “EgyptAir” şirkətinə məxsus təyyarə ilə məhz belə olmuş, qəza nəticəsində göyərtədəki 217 nəfərin hamısı həlak olmuşdu.

Lakin bu variantda da sual yaranır: bəs təyyarənin qırıntıları hanı?

“Safety Operating Systems”in başçısı, 22 il uçuş təcrübəsinə malik Con Koksun dediyi kimi: “Biz bilirik ki, təyyarə düşüb. Bundan başqa biz, demək olar ki, heç nə bilmirik. Yoxa çıxmanın səbəbi, yalnız təyyarə tapıldıqdan sonra aydın olacaqdır. Bunun yeganə səmərəli yolu isə, axtarışların davam etdirilməsidir”.

Beləliklə, suallar çox, cavablar isə yox həddindədir. Yalnız növbəti günün hansı xəbərlə başlayacağını gözləməkdən başqa çıxış yolu qalmır.

Vüqar Ağayev

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Kuala-Lumpur