SUSUZLUĞU ƏVVƏLCƏDƏN YATIRIN
Qızmar yay günlərində bir yandan da susuzluq adama əziyyət verir. Yemək isə çox vaxt heç yada da düşmür. Göydən az qala od yağanda iştaha olarmı?! Havanın hərarəti artdıqca, iştaha da kəsilir. Belə havada elə hey içmək istəyirsən...
Ekspertlərin fikrincə, çoxlu su içmək lazımdır. Bəs nə içməli? Yaşlı adam yayda hər gün 2,5 litr maye qəbul etməlidir. Uşağa isə gündə beş stəkan sodalı su kifayətdir.
Qəribə də olsa, ekspertlər susuzluğu əvvəlcədən yatırmağı məsləhət görürlər. Ağızda və boğazda quruluq açıq-aşkar həyəcan siqnalıdır, yəni orqanizmin təcili olaraq əlavə maye qəbul etməyə ehtiyacı var. Məsələn, hesablanmışdır ki, insan bədəninin üç kiloqramdan artıq maye itirməsi ürəkgetməyə və bayılmaya səbəb ola bilər.
Bəs nə içməli? İndi bu suala daha konkret cavab vermək olar. Misal üçün, temperatur təxminən 30 dərəcə və daha yüksək olduqda adi su, mineral su, çay, mineral su qatılmış alma şirəsi, portağal şirəsi və ya bu qəbildən olan başqa içkilər içmək məsləhətdir. “Kola”nı, “sprayt”ı və tonusu artıran preparatların və meyvə cövhərlərinin qatışığı əlavə olunmuş digər qazlı içkiləri isə qoy onları reklam edənlər özləri içsinlər. Çünki bu içkilər susuzluğu yalnız bir anlığa yatırır.
Mütəxəssislərin fikrincə, qəhvə və pivə də “yasaq” içkilər sırasına daxildir. Qəhvə və tərkibində kofein olan digər cövhərlər, eləcə də pivə sidikqovucu effektə malik olduqlarından orqanizmi susuzlaşdırırlar.
Maye ehtiyatını qismən alternativ yolla - meyvə və tərəvəz yeməklə də artırmaq olar, çünki onların tərkibində su ilə yanaşı, çoxlu vitamin və ballast maddələr də var. İstidən əziyyət çəkən orqanizmə də məhz bunlar lazımdır.
İstidə hələ heç kim acından ölməyibdir. Buna baxmayaraq, mütləq yemək gərəkdir. Amma həddində. Bu, xüsusən ət xörəklərinə aiddlir. Bişirilmiş və qızardılmış yeməkləri isə heç yada da salmayın, əvəzində, balığ xörəklərinə, meyvə və tərəvəzə güc verin.
Daha bir məsləhət. Yayda mədəni yükləməyin. Dondurma gördükdə, nəfsiniz sizə güc gəlməsin, ondan vaz keçsəniz yaxşıdır. İllah da ki qədd-qamətini saxlamaq istəyənlər. Cəmi bircə dondurma kalorinin miqdarına görə, yaxşı kolbasadan düzəldilən iki iri buterbroda bərabərdir. Gündəlik normadan artıq və hətta çörəksiz yeyilən cəmi üç nazik dilim “salyami” kolbasası insanı ildə beş kiloqram kökəldir.
X x x
İNSAN DÜNYAYA XOŞBƏXTLİK VƏ SEVİB-SEVİLMƏK ÜÇÜN GƏLİR
İnsan dünyaya xoşbəxtlik və sevib-sevilmək üçün gəlir və yalnız müəyyən müddətdən sonra ağrı-acıya, əzab-əziyyətə vərdiş etməyə başlayır. Təbiətşünaslıqdan daha çox ilahiyyatçıların və şairlərin əsərləri üçün münasib olan bu tezis bir qrup Kanada və İsveç aliminin apardığı tədqiqatlarda dolayısı ilə öz təsdiqini tapmışdır. “Neyçur neyrosayens” bülleteninin növbəti nömrəsində dərc olunmuş hesabat belə güman etməyəəsas verir ki, yeni doğulmuş körpə valideynlərinin qayğısını və nəvazişini onlarla bilavasitə təmasdan əvvəl hiss edir.
Bu qəbul xarici təsir siqnalları beyinə sinir sistemi vasitəsilə ötürülür. Alimlərə çoxdan məlum idi ki, insanın və heyvanların dərisində iki cür əsəb telləri mövcuddur: bir qədər qalın və nazik. Sinir impulslarının “retranslyasiyasının” nisbətən ləng getdiyi daha nazik əsəb tellərinin rolu aydın deyildi. Bunu dəqiqləşdirmək fizioloji cəhətdən qeyri-mümkün sayılırdı, çünki sağlam insanın dərisi ilə hər hansı təmas zamanı tellərin hər ikisi eyni vaxtda “işə düşür”.
İTAR-TASS-ın verdiyi xəbərə görə, 54 yaşlı bir kanadalı qadının qeyri-adi xəstəliyi bu məsələnin həllinə kömək etdi. O, 31 yaşından başlayaraq burun nahiyəsindən aşağıda üz və bədən dərisinin hissetmə qabiliyyyətini tədricən itirməyə başlamışdır. Çimdik kimi kobud təmasları o, “kütləşmiş yandırma” kimi hiss edir. Vibrasiya kimi təsirlərin bəzi növlərini isə ümumiyyətlə, duymur.
Tədqiqatlar göstərdi ki, xəstənin qalın əsəb telləri ölgünləşmiş, nazik əsəb telləri isə öz fəaliyyətini davam etdirir. Yeriyərkən bədəninin hərəkətini hiss etməyən, gecənin bir yarısı ayılıb, yorğanla örtülüb-örtülmədiyini bilməyən bu qadın bazı önünün yumşaq fırça ilə sığallandığını hiss etmişdir! Xəstə həkimlərin nə etdiyini, hətta fırçanın hansı istiqamətdə hərəkət etdiyini də deyə bilmirdi, lakin bununla belə, xoş hisslər keçirdiyini təsdiq edirdi. Onun reaksiyası nəzarət yoxlaması keçən normal sinir sisteminə malik 24 yaşlı könüllünün təəssüratlarından heç nə ilə fərqlənmirdi.
Təbiətin bizə birdən-birə niyə iki siqnal sistemi bəxş etməsi axıradək aydın deyildir. Yeni tədqiqatın müəllifləri fərz edirlər ki, zərif liflər yenicə doğulmuş körpəni emosional komfortla təmin edir və valideynlərə gələcək nəslin qayğısına qalmağı “öyrədir”. Məlumdur ki, “ləng” əsəb əlaqələri körpələrdə həyata qədəm qoyduqları ilk saatlardan, bəlkə də doğumdan qabaq fəaliyyət göstərir. Qalın və eyni zamanda sürətlə təsir göstərən kanallar bir qədər sonra formalaşır və onunla birlikdə real təmas hissi də yaranır.
Bölmənin digər xəbərləri
