Türk Dövlətləri Təşkilatı siyasi-iqtisadi və hərbi birlik kimi Türk dövlətlərinin birləşməsində mühüm rol oynayacaq - RƏY
Bakı, 17 fevral, AZƏRTAC
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) önəmi haqqında fikirləri bu qurumun gələcək vizyonunun nələrdən ibarət olacağını ortaya qoyan yol xəritəsidir. Qarabağ Zəfəri ilə ərazi bütövlüyünü təmin edən Azərbaycan Türk Dövlətləri Təşkilatı kimi mühüm siyasi, iqtisadi, hərbi və mədəni birliyin daha da gücləndirilməsi istiqamətində səylərini artırır. Bu birliyin daha da güclənməsi üçün bütün Türk dünyası dövlətlərinin, müxtəlif ölkələrin tərkibində olan türkdilli muxtar subyektlərin də təşkilata cəlb edilməsi zəruri məsələdir. TDT heç bir quruma, birliyə və ölkəyə qarşı qurulmuş təşkilat deyil. Bu təşkilat, sadəcə olaraq, Türk dünyasını birləşdirmək, onun inkişafını təmin etmək üçün vasitədir. Çağdaş dünyada gedən proseslərə hakim olmaq, müəyyən qlobal məsələləri həll etmək üçün TDT-nin daha da güclənməsinə ehtiyac var və bu baxımdan Azərbaycan prosesdə açar rolunda çıxış edir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Türkiyənin Ərciyəs Universitetinin professoru, Müstəqil Araşdırmaçı Jurnalistlər Liqası (MAJL) İctimai Birliyinin sədri Qafar Çaxmaqlı Mehdiyev deyib.
O bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin andiçmə mərasimindəki nitqində söylədiyi fikirlərdə Azərbaycanın bu təşkilat daxilində vizyonu elan olundu, fəaliyyət istiqamətləri, yol xəritəsi göstərildi. Türk birliyi ideyasının yaranması tarixinə toxunan professor deyib: “Türk birliyi ideyası yeni ideya deyil. XX əsrin əvvəllərində Türkiyədə və türklərin yaşadıqları digər ərazilərdə bu ideyaya könül verən insanlar olmuşdur. Beləliklə, bu ideya bir məfkurə halına gətirilib. Türk dünyasının birliyi, Turan dövləti qurmaq istəyi türklərin yaşadığı coğrafiyada getdikcə yayılmağa başlayıb. Bunun əsas memarlarından biri də Bağçasarayda fəaliyyət göstərən “Tərcüman” qəzetinin yaradıcısı və redaktoru İsmayıl bəy Qaspıralı idi. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycandan gedən maarifpərvər ziyalılar Osmanlı dövlətində bu ideyanın yayılmasına və bir düşüncə sistemi kimi cəmiyyətin nüfuzlu dairələrində yer almasına nail oldular. Daha sonra Türkiyədə fəaliyyət göstərən siyasi partiyaların fəaliyyət istiqamətlərində də bu ideya yer almağa başladı. Belə ki, İttihat ve Terakki partiyaları bu ideyanı mənimsəyib yaymağa başladılar. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Ənvər paşa Mərkəzi Asiyaya gələrək Turan ordusu qurmaq təşəbbüsünü irəli sürdü. Ancaq bu ideya uğurla nəticələnmədi. Türklərin yaşadığı Mərkəzi Asiyada və digər dövlətlərdə müstəqillikləri süquta yetiriləndən sonra siyasi repressiyalar başladı. Türkçülük düşüncəsinin daşıyıcısı olan insanlar 1937-1938-ci illərdə repressiyalara məruz qaldılar. Ancaq xalqların qəlbində hər zaman Türk dünyasının birliyi ideyası hökm sürürdü. Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistan müstəqil olduqdan sonra bu ölkələrin ziyalıları Türk birliyi məsələsini zamanla gündəmə gətirdilər. Nəhayət 2009-cu ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasında türkdilli dövlətlərin başçıları bir araya gəldilər və onlar Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasını yaratdılar”.
Qafar Çaxmaqlı təşkilatın yarandığı ilk illərdə onun statusunun bir o qədər də geniş olmadığını diqqətə çatdırıb. Amma bu Əməkdaşlıq Şurasını hərbi, siyasi, iqtisadi qurum kimi formalaşdırmaq üçün keçirilən Zirvə görüşləri daha sonrakı illərdə nəticəsini verdi. Artıq Türk Dövlətləri Təşkilatı adında bir qurum var və Türk dövlətləri bu təşkilat çərçivəsində iqtisadi, siyasi, hərbi və mədəni sahələrdə əməkdaşlıq edir. Bəzi hallarda bu təşkilatın fəaliyyətinə kənar qüvvələr tərəfindən paxıllıq və qibtə edənlər də olur. Ancaq Türk Dövlətləri Təşkilatı müstəqil qurum kimi heç bir başqa dövlətin daxili işlərinə qarışmadan eyni dilə və köklərə malik olan ölkələrin mədəniyyətlərin birliyi kimi formalaşmağa başlayıb.
TDT-nin çox böyük perspektivinin olduğunu vurğulayan professor bildirib ki, yaxın gələcəkdə bu dövlətlər öz sıralarına dövləti olmayan türk xalqlarını da cəlb edə bilərlər.
“Hazırda beş dövlət - Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan Türk Dövlətləri Təşkilatının daimi üzvüdür. Şimali Kipr Türk Respublikası, Türkmənistan və Macarıstan isə TDT-də müşahidəçi qismində təmsil olunur. Bu siyasi-iqtisadi və hərbi birlik gələcəkdə Türk dövlətlərinin birləşdirilməsində mühüm rol oynayacaq. Azərbaycan üçün də bu təşkilatın çox böyük əhəmiyyəti var. Çünki coğrafi məkan baxımından Şərqdən Qərbə uzanan bütün kommunikasiya xətləri Azərbaycandan keçir. Ona görə də Azərbaycan regionun lider dövləti qismində çıxış edir. Dövlətimizin başçısı da çıxışında Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində səylərin davam etdirilməsinin prioritet məsələ olduğunu diqqətə çatdırdı. Bu təşkilatın Azərbaycan üçün əsas beynəlxalq qurum olduğunu, Türk dünyasından başqa ailəmizin olmadığını vurğuladı. Bu doğma təşkilatın bundan sonra daha da gücləndirilməsi gələcəkdə hər hansı təhlükələrdən qorunmaq baxımından da əhəmiyyətli olacaq”, - deyə Qafar Çaxmaqlı vurğulayıb.
Bölmənin digər xəbərləri
