Bakı, 1 noyabr, AZƏRTAC

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2008-ci il 9 oktyabr tarixli Sərəncamına əsasən, noyabrın 1-i ölkəmizdə Kənd Təsərrüfatı İşçiləri Günüdür.

Son illərdə ölkəmizdə kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi istiqamətində böyük nailiyyətlər əldə olunub. Aqrar sektorda mövcud problemlərin həllinə sistemli və kompleks yanaşma tətbiq edilir, ölkənin aqrar potensialının daha səmərəli istifadəsi üçün strateji addımlar atılır. Bu istiqamətdə qəbul edilmiş tədbirlər həm yerli fermerlərin fəaliyyət imkanlarını genişləndirməyə, həm də ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasına xidmət edir.

Aqrar islahatların müasir mərhələsi Prezident İlham Əliyev tərəfindən qəbul edilmiş bir sıra qərarlarla əhatə olunmuşdur. Bu qərarlar kənd təsərrüfatının institusional, iqtisadi və texnoloji inkişaf mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsini təmin edir. Belə ki, dövlət tərəfindən fermerlərə və aqrar sahibkarlara subsidiyalar, güzəştli kreditlər və texnologiya dəstəyi göstərilir, suvarma sistemlərinin modernləşdirilməsi, torpaqların istifadəsinin optimallaşdırılması, həmçinin kənd təsərrüfatı məhsullarının ixrac imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir.

Eyni zamanda, aqrar sahənin elmi texniki potensialı artırılır, innovativ texnologiyaların tətbiqi təşviq olunur. Məsələn, müasir istixana kompleksləri, avtomatlaşdırılmış suvarma sistemləri və kənd təsərrüfatı texnikasının yenilənməsi sahədə məhsuldarlığın və keyfiyyətin yüksəlməsinə imkan yaradır. Bu islahatlar yalnız istehsal səviyyəsini artırmır, eyni zamanda kənd yerlərində məşğulluğu genişləndirir, yerli icmaların sosial rifahını yüksəldir.

Belə kompleks tədbirlər nəticəsində kənd təsərrüfatı sahəsi keyfiyyətcə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Azərbaycanda aqrar sektorun modernləşdirilməsi təkcə iqtisadi inkişaf deyil, həm də ölkənin dayanıqlı ərzaq təminatının və kənd təsərrüfatı potensialının təbliğinin əsas vasitəsi kimi ön plana çıxır. Bu proses, həmçinin ölkəmizin dünya bazarında rəqabət qabiliyyətli kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təmsil olunmasına şərait yaradır.

Kənd təsərrüfatında 2025-ci ilin istehsal dinamikası

Bu ilin ilk rübü üçün açıqlanmış rəqəmlər göstərir ki, yanvar aprel aylarında aqrar məhsulun dəyəri təxminən 2,345 milyard manat olub ki, bu da illik müqayisədə təxminən 1,8 faiz artım deməkdir. Eyni dövrdə bitkiçilik sahəsində artım daha ümidverici idi — bitkiçilik məhsullarının dəyəri 194 milyon manat səviyyəsinə yüksəlib və il üzrə artım 9,3 faiz təşkil edib. Heyvandarlıq sahəsində isə dəyər baxımından artım 1,1 faiz səviyyəsində qeydə alınıb. Lakin ilin ilk səkkiz ayı üzrə bəzi sahələrdə tənəzzül də müşahidə olunur. Yanvar–avqust dövründə kənd təsərrüfatı məhsullarının dəyəri 11,359 milyard manat olub və keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə yalnız 0,1 faiz artım qeydə alınıb.

Bitkiçilik məhsulları üzrə dəyər 5,95 milyard manat səviyyəsində olmuş və bu sahə üzrə 0,7 faiz azalma baş verib. Heyvandarlıq məhsulları üzrə isə 5,408 milyard manat dəyəri ilə 1,1 faiz artım göstərib. Eyni zamanda, dövlətin aqrar sektora yönəlik maliyyə tədbirləri də güclənməkdədir. 2025 ci ilin yanvar–sentyabr aylarında kənd təsərrüfatına ayrılan dövlət xərcləri 773,2 milyon manat olub, bu göstərici əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən 16,2 faiz artım deməkdir. Bütün bu rəqəmlər göstərir ki, 2025 ci ildə aqrar sahədə inkişaf müşahidə olunur — xüsusilə bitkiçilik istiqamətində artım qeyd edilir. Lakin artımın ümumi tempi hələ tam istənilən səviyyədə deyil: bəzi sahələrdə – xüsusilə bitkiçilikdə – azalmalar var, bu isə suvarma, torpaq istifadəsi, iqlim və logistik məsələlərin hələ də aktual olduğunu göstərir.

Nəticə olaraq, məhsul istehsalında artım dinamikası müsbətdir, lakin dayanıqlı yüksəliş üçün struktur islahatlar, texnologiyanın tətbiqi və bazar imkanlarının genişləndirilməsi kimi əlavə tədbirlər hələ də vacibdir.

Fermerlərə dövlət dəstəyi – Aqrar sektorda əsas addımlar

Son illərdə ölkəmizdə aqrar sahənin inkişafı üçün fermerlərə göstərilən dövlət dəstəyi əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirilib. Bu dəstək yalnız maliyyəyönümlü subsidiyaları deyil, eyni zamanda texnika təminatı, hərtərəfli risk idarəçiliyi (sığorta) və bazar çıxış imkanlarının genişləndirilməsini də əhatə edir. Məsələn, 2024 cü ildə ölkədə 380 min 704 fermerə ümumilikdə 362,5 milyon manat subsidiya ödənib. Eyni zamanda həmin ildə aqrar texnikanın alınması üçün 80,8 milyon manat vəsait ayrılıb və bu vəsait vasitəsilə 9107 ədəd texniki avadanlığın alınması mümkün olub.

Dövlət dəstəyi heyvandarlıq sahəsində də özünü göstərib. Belə ki, 2024 cü ildə 17,4 milyon manat ayrılıb və bu vasitə ilə 5830 baş damazlıq heyvan alınması istiqamətində təşəbbüslər reallaşıb.

Dəstək mexanizmlərində yalnız subsidiya ödəmələri kifayət etməyib — suvarma sistemlərinin modernləşdirilməsi sahəsində addımlar atılıb. 2025 ci ildə müasir suvarma sistemlərinə yönəlik subsidiyaların artırılması planlaşdırılır.

Bundan başqa, aqrar sığorta sisteminin əhatə dairəsi genişlənib, 2024 cü ildə 446,8 min hektar sahədə torpaqlar sığortalanıb və 6,4 milyon manat sığorta ödənişləri həyata keçirilib.

Bütövlükdə bu tədbirlər fermerlərin əməyini stimullaşdırmaqla yanaşı, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılması, risklərin azalması və sektorun dayanıqlı şəkildə inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradıb. Gələcəkdə isə əsas hədəf — kiçik və orta fermer təsərrüfatlarının gücləndirilməsi, müasir texnologiyaların daha geniş tətbiqi və məhsulun bazar çıxışının asanlaşdırılmasıdır.

Bu ilin birinci rübündə (yanvar mart ayları) aqrar sahədə fəaliyyət göstərən şəxslərə 1 036 müraciət üzrə 19,6 milyon manat məbləğində güzəştli kredit ayırılıb. Bu kreditlərin böyük hissəsi texnika və avadanlıq məqsədli olub. Yanvar aprel ayları üzrə isə 1 707 müraciət üzrə güzəştli kredit verilib və məbləğ 32,3 milyon manat təşkil edib.

2025-ci il aqrar biznes festivalları

Cari ildə ölkəmizin müxtəlif bölgələrində keçirilən aqrar biznes festivalları kənd təsərrüfatı üzrə innovasiya, məhsul tanıtımı və fermer sahibkarların birbaşa əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından mühüm platforma olub. Bu il ərzində İmişli, Tovuz, Ağdaş, Zəngilan, Şərur, Ağcabədi rayonlarında və Xankəndi şəhərində aqrar biznes festivalları keçirilib.

Bu festivallar fermerləri müasir texnologiyalarla tanış etməklə yanaşı, məhsul və avadanlıqların nümayişi, kredit imkanları və informasiya- maarifləndirmə sessiyaları ilə zəngin olub.

Yanvar-oktyabr aylarında isə festival çərçivəsində 56 rayondan 17 min 171 nəfər kənd təsərrüfatı məhsulu istehsalçısı və emalçısı iştirak edib. Festivallarda toplam satış həcmi 6 milyon 125 min manat olub. Festival çərçivəsində keçirilmiş kredit yarmarkalarında 6 bank tərəfindən 1 milyon 662 min 77 manat məbləğində kredit verilib.

Festivallarda nümayiş etdirilən məhsul və texnologiyalar arasında toxum və ting çeşidləri, gübrə və pestisidlər, müasir suvarma sistemləri, iqlimə dayanıqlı bitki sortları, kənd təsərrüfatı texnikası, bitki mühafizəsi preparatları yer alıb.

Bu rəqəmlər göstərir ki, aqrar sahə üzrə biznes festivalları fermerlər arasında aktiv iştirakla müşahidə olunur və satış kredit imkanları da təmin edilir.

İşğaldan azad olunmuş zonalar: Torpaqların istifadəyə verilməsi

Azad edilmiş ərazilərdə torpaqların istifadəyə verilməsi istiqamətində görülən işlər Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən sistemli şəkildə həyata keçirilir. 2025-ci il ərzində işğaldan azad olunmuş ərazilərdə kənd təsərrüfatı potensialının bərpası və torpaqların istifadəyə verilməsi sahəsində mühüm tədbirlər həyata keçirilib. Ölkəmizin aqrar inkişaf strategiyası çərçivəsində, xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur regionlarında torpaqların fermerlərə və kənd təsərrüfatı istehsalçılarına təhvil verilməsi prosesi sürətləndirilib.

Bu il ərzində torpaqların istifadəyə verilməsi prosesi aşağıdakı istiqamətləri əhatə edib:

Bu il ərzində işğaldan azad olunmuş rayonlarda təxminən 12 500 hektar əkin torpağı istifadəyə verilib. Bu torpaqlarda əkin, bağçılıq və heyvandarlıq sahələri üçün imkanlar yaradılıb. Torpaqların istifadəyə verilməsindən əvvəl ərazilərdə suvarma sistemləri, yollar və elektrik infrastrukturu yenidən qurulub ki, fermerlər məhsuldarlığı maksimum səviyyəyə çatdıra bilsinlər. Fermerlər üçün işğaldan azad olunmuş torpaqlarda müasir əkin texnologiyaları və səmərəli torpaq istifadəsi ilə bağlı seminarlar və təlimlər keçirilib. Torpaqların istifadəyə verilməsi ilə bərabər, fermerlərə subsidiyalar və güzəştli kredit imkanları da təqdim olunub ki, yeni ərazilərdə məhsul istehsalı sürətlə başlansın.

2025 ci ilin aprel ayı etibarilə azad olunmuş ərazilərdə uzunmüddətli icarə əsasında 4700 hektar kənd təsərrüfatı torpağı istifadəyə verilib. Bu sahə daxilində Zəngilan rayonu üzrə 2 220 hektar (o cümlədən 720 hektar yaylaq sahələri ilə) və Qubadlı rayonu üzrə 2 000 hektar sahə 40 illik icarəyə verilib. Azad olunmuş torpaqlarda kənd təsərrüfatı üçün istifadəyə yararlı olan sahə təxminən 128 min hektar təşkil etdiyi açıqlanıb.

Bu göstəricilər onu göstərir ki, azad edilmiş ərazilərdə torpaqların istifadəyə verilməsi və kənd təsərrüfatına istiqamətlənməsi istiqamətində ciddi addımlar atılıb. Proqnozlara görə, 2025–2026-cı illərdə işğaldan azad olunmuş ərazilərdə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsal həcmi öncəki illərlə müqayisədə 40–50 faiz artacaq, bölgədə əkinçilik və heyvandarlığın bərpası sürətlənəcək. Eyni zamanda, KTN-nin dəstəyi ilə tətbiq olunan müasir texnologiyalar və subsidiyalar fermerlərin məhsuldarlığını yüksəldəcək, regionun iqtisadi potensialını gücləndirəcək.