ALMANİYA NASİST ARXİVLƏRİNİ AÇACAQ
Almaniya tərəfi gərgin diplomatik mübarizədən sonra gözlənilmədən güzəştə getmişdir. Çoxsaylı yəhudi təşkilatlarının da qoşulduqları bu mübarizəyə ABŞ, Fransa və Niderland başçılıq edirdilər. Onlar 17,5 milyon yəhudi və müxtəlif ölkələrdən silah gücünə icbari işlərə gətirilmiş məzlum insanlar – Üçüncü Reyxin qurbanları barədə 50 milyondan çox sənəd saxlanılan arxivi açmağın zəruriliyinə inandırmağa çalışırdılar.
Müharibə qurtardıqdan sonra Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi arxivlərdə saxlanılan sənədlərdən yalnız bir məqsədlə - taleləri barədə nasist terrorundan sonra heç nə məlum olmayan adamların axtarılması üçün istifadə etmişdir. Lakin Bad Arolsen tarixçilərin və ictimaiyyətin üzünə bağlı olaraq qalırdı. Bu isə Holokost tarixçiləri ilə arxivin texniki mülkiyyətçisi olan 11 ölkə (ABŞ, Böyük Britaniya, Belçika, İsrail, İtaliya, Almaniya, Fransa, Niderland, Polşa, Yunanıstan və Lüksemburq) arasında ciddi diskussiyalara gətirib çıxarmışdır.
Səkkiz il əvvəl həmin ölkələr arxivin tarixçilər üçün açılması barədə prinsipial razılığa gəldilər. Amma sonra saşizin yerinə yetirilməsi tarixi daim başqa vaxta keçirilmişdir. Səbəb? Qəzetin yazdığına görə, “Almaniya və İtaliya buna daim əngəl törədirdilər”.
Nüfuzlu nəşr İtaliyanın bəhanələrini izah etmir. Almaniyaya gəldikdə, qəzetin fikrincə, “alman diplomatlar ehtiyatlanırdılar ki, onların hökumətini sənədlərdə göstərilən şəxslər barədə məlumatın məxfiliyinə əməl edilməməkdə təqsirləndirə bilərlər”. Lakin ekspertlər hesab edirlər ki, bu narahatlıq əsassızdır. Onlar bildirmişlər ki, arxivlərin açılması ittihamların və əvəz ödənilməsi barədə tələblərin yeni dalğasına gətirib çıxarmayacaq, çünki iddialar verilməsi müddəti artıq bitmişdir.
Arxivin açılması tərəfdarlarını illərdən bəri ruhlandırmış səbəbin pulla heç bir əlaqəsi yoxdur. “Vaşinqton post”un fikrincə, arxiv sənədləri “misilsiz tarixi sərvətdir və insanlığa zidd rejimin fəaliyyətində hər bir addımın sənədləşdirilməsi barədə nasistlərin qarayaxa ideyasının anlanılması üçün yeganə və qiymətli açardır”.
İtkin düşmüş qohumları haqqında məlumat axtaran və ya baş vermiş hadisə barədə informasiyanı təsdiqləyən sənədlər almaq istəyən insanlar hər il arxivə 150 minədək sorğu göndərirlər.
Bölmənin digər xəbərləri
