Azərbaycanın ən ucqar kəndlərindən olan Sarıbaşdan reportaj FOTO VİDEO
Qax, 3 noyabr, AZƏRTAC
Tarixi mənbələrə əsasən Əmir Teymur şimala gedərkən məhz bu yaşayış məntəqəsindən keçib. Nadir Şah isə Dağıstanı fəth edərkən ordusu ilə burada məskən salıb. Elə ona görə də bəzən Sarıbaşı iki hökmdarı qarşılayan kənd kimi də təqdim edirlər.
AZƏRTAC-ın əməkdaşı Böyük Qafqaz dağ silsiləsindəki yamaclardan birində - Qax rayonunda yerləşən Sarıbaş kəndində olub, sakinlərlə söhbət edib. Onun kənddən hazırladığı reportajı təqdim edirik.
Qaxın mərkəzindən İlisu kəndinə qədər yol rahat olsa da, ordan Sarıbaş kəndinə qədər uzanan səkkiz kilometrlik enişli-yoxuşlu yolda təkcə “UAZ” markalı avtomobillər hərəkət edə bilir. Bu tarixi kənd Azərbaycanın üç ən ucqar yaşayış məskənindən biridir. Bu qədim yaşayış məskəninə yaxın vaxtlarda yol çəkilməsi, turizm infrastrukturunun yaradılması nəzərdə tutulur.
Sürücümüz Xəlil Məmədov əslən İlisudan olsa da, “UAZ” markalı avtomobili ilə yerli və xarici turistlərə xidmət göstərir. Deyir ki, Qaxın Sarıbaş kəndi ilə yanaşı, Hamamdərə və Şəlaləyə də ancaq bu avtomobillə getmək mümkündür. Lakin onların sırasında ən çətin yolu olanı elə Sarıbaş kəndidir. Xəlilin sözlərinə görə, hazırda dağlara qar yağdığından Kürmük çayında suyun səviyyəsi xeyli enib. Lakin indi də çaydan keçəndə bir metr dərinliyi var və su maşınını içərisinə kimi dolur. Sürücümüz onu da əlavə edir ki, bütün çətinliyə baxmayaraq, Sarıbaşın mənzərəsi, havası, suyu tamam başqadır. Burada hər fəslin öz gözəlliyi var.
Kənd Kürmük çayının sahilində, dağın ətəyindədir. Sarıbaş kəndində əvvəllər 1000-dən çox sakin yaşayıb. Kənddə daim elektrik enerjisi olub. Hətta Azərbaycanda ilk su elektrik stansiyası da məhz bu kənddə quraşdırılıb. Burada 360 şagird yerlik məktəb binası, telefon qovşağı, 25 çarpayılıq xəstəxana, kitabxana və 1954-cü ildə inşa olunmuş mədəniyyət evi var.
Lakin 1964-cü ildə Dağ kəndlərinin köçürülməsi qərarı ilə bu kəndin əhalisi aranda salınmış Cəlayır kəndinə köç etməyə məcbur olub. Buna baxmayaraq, doğulub boya-başa çatdığı kəndi tərk etməyənlər də az deyil. Kəndə gələn yolun çətinliyinə baxmayaraq, yerli sakinlər buraları gözdən qoymur, hələ qonaq-qaralarını da gətirib gəzdirirlər.
Dağların əhatəsində yerləşən Sarıbaş kəndində hər dərənin, dağ keçidinin, yaylağın xüsusi adı var. Burada “Ala göz”, “Qaya altı”, “Daş uçan”, “Hun”, “Qarşı dağ”, “Günaxay” kimi adlara rast gəlinir ki, hər birinin də maraqlı tarixi var.
Kənd sakinləri Fəxri və Rəsmiyyə Babayevlərlə həmsöhbət oluruq. Fəxrinin yaylaqda maldarlıq təsərrüfatı var. Uzun illərdir ailəsi ilə birgə təsərrüfatla məşğuldur. Deyir, buraları tərk edib gedə bilmir. Çünki Sarıbaşın havası, suyu ilə böyüyüb. Hətta bəzən Qax şəhərinə bir-iki günlüyə gedəndə belə orada sıxılır, tez bir zamanda qayıtmağa çalışır.
Rəsmiyyə xanım isə bu kəndin əvvəlki dövrünə qayıtması üçün yol probleminin həll edilməsini arzulayır. Sakinlər əmindir ki, yolları qaydasına düşərsə, əksər sarıbaşlılar geri dönəcək. Digər tərəfdən, elə insanlar var ki, belə sakit yerlərin arzusundadır, gəlib məskən salıb yaşamaq istəyir. Hətta burada köhnə evləri satın almaq istəyənlər də az deyil.
Babayevlərdən ayrılıb bir qədər uzaqlaşmışdıq ki, qarşımıza bir gənc çıxır. Salamlaşıb tanış oluruq. Bu, Turan Mahmudzadədir. Həftəsonu baba yurdunu ziyarətə gəlib. Uçulub-dağılan bir evin qarşısında dayanması ilə maraqlanırıq. Turan deyir ki, hər həftəsonu ailə üzvləri ilə bura gəlirlər. Yayı isə çadır qurub yaşayırlar. Bu il baba yurdlarını yenidən, həm də yerli memarlıq üslubunda tikib bərpa etmək istəsələr də, hava şəraiti və yollar imkan verməyib ki, Qaxdan bura tikinti materialları daşıya bilsinlər. Amma növbəti ilə burada əvvəlki üslubda ev inşa etməyi düşünürlər.
Sarıbaş, Rusiyanın Qafqaz xalqlarını tabe etdirmək üçün apardığı müharibələrə şahidlik edib. Tarixi faktlardan biri də budur ki, İlisu sultanı Daniyal bəyin Qafqaz dağlılarının lideri Şeyx Şamilin “Azadlıq ordusu”na qoşulması məhz Sarıbaşdan keçərək mümkün olub. Elə həmin dövrdə inşa edilən tarixi evlər də sultanlar dövründən qalıb və sonradan bəylərin yurdu kimi neçə-neçə qonağa ev sahibliyi edib. Belə tarixi evlərdən birinin qarşısında digər kənd sakini Şahid Hafizovla qarşılaşırıq. Şahid müəllim Cəlayir kəndində yaşasa da, ata yurdunu unutmur. Onunla söhbətdən bəli olur ki, hazırda kənddə 10-15 ailə yaşayır. Əsasən qış fəslində çətinliklə üzləşən kənd camaatı yolun bərpa edilməsini, tarixin məhv olmasına icazə verilməməsini istəyir. Sarıbaşı kiçik qədim şəhərciyə bənzədən Şahid müəllim indi səsiz olan bu məkanın yaxın illərdə yenidən canlanacağına inanır. Söhbət əsnasında onu da öyrənirik ki, ötən əsrin 60-cı illərində mərhum korifey sənətkarımız Rəşid Behbudov “Ala göz” yaylasında buranın sakinləri üçün konsert verib, evlərində qonaq olub. Dahi sənətkar ömrünün son illərinə kimi Sarıbaşdan olan insanlarla dostluq əlaqəsini saxlayıb.
Sarıbaşlılarla söhbətdən, bu tarixi kəndlə tanışlıqdan sonra onların sosial qayğılarını, istəklərini müvafiq icra orqanına və təşkilatlara çatdırırıq.
Qax Rayon İcra Hakimiyyətindən verilən məlumata görə, artıq bir neçə ildir ki, payız-qış mövsümü ilə bağlı Sarıbaşda yaşayan hər bir ailə üçün heç bir maddi qarşılığı olmadan odun tədarük olunur.
Sakinlərin yol probleminin həllinə və kənddə turizm sektorunun inkişafına gəldikdə isə, hər iki istiqamətdə təkliflər hazırlanaraq müvafiq təşkilatlara təqdim edilib.
Məsələ ilə bağlı Azərbaycan Avtomobil Yollar Dövlət Agentliyindən bildirildi ki, İlisu-Sarıbaş yolunun layihələndirilməsi üçün vəsait ayrılıb. Layihə institutun əməkdaşları yolda tədqiqat işləri aparıblar. Layihə- smeta işləri tamamlanmaq üzrədir. Bu işlər başa çatandan sonra yolun təmiri ilə bağlı müvafiq qurumlar tərəfindən qərar qəbul olunacaq.
Dövlət Turizm Agentliyindən də sarıbaşlılara xoş xəbərimiz var. Belə ki, Agentliyin əməkdaşları Sarıbaşda olub, turizm infrastrukturu öyrənilib və bununla bağlı təkliflər paketi hazırlanır.
Kənddə sosial obyektlərin və hər cür infrastrukturun mövcud olması bunu deməyə əsas verir ki, yaxın illərdə Sarıbaşda həyat öz axarına qayıdacaq. Bu səsiz məkan yaxın illərdə yenidən canlanacaq.
Bölmənin digər xəbərləri
