Bakı, 2 sentyabr, AZƏRTAC

Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi (BQXK) keçmiş Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar olaraq 1992-ci ildən regionda fəaliyyət göstərir.

Təşkilatın daxili nizamnaməsinə və rəsmi təlimatına görə, BQXK Bakıda və İrəvanda nümayəndəlikləri vasitəsilə Azərbaycanın və Ermənistanın beynəlxalq hüquqla tanınmış sərhəd boyu yaşayan icmalarına dəstək göstərməli idi. Komitə, həmçinin hər iki dövlət üçün itkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyən edilməsi üçün fəaliyyət həyata keçirməli, ailələrin məhbusları ziyarət etməsinə kömək göstərməli və azad edilmiş şəxslərin köçürülməsini və qaytarılmasını asanlaşdırmaq üçün neytral vasitəçi kimi çıxış etməli idi. Lakin son 30 ildə onların fəaliyyətinə nəzər saldıqda missiyalarını tam və ədalətli şəkildə həyata keçirmədiyi aydın olur. BQXK-nın Azərbaycan ərazisində heç də hər zaman humanitar missiya ilə məşğul olmadığını təsdiqləyən çoxlu sayda dəlillər aşkara çıxır. Məsələn, Komitə bu günə qədər qanunsuz olaraq Xankəndidə də fəaliyyət göstərir və oradakı ofisi isə Bakıya deyil, qurumun İrəvan nümayəndəliyinə tabedir. Halbuki BQXK-nın Ukraynanın Donetsk və Luqansk vilayətlərindəki ofisləri Qırmızı Xaçın Kiyev nümayəndəliyinə tabedir.

Bu sözləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Gənc Demokratlar İnstitutu İctimai Birliyinin sədri politoloq Yeganə Hacıyeva söyləyib.

Politoloqun sözlərinə görə, BQXK-nın hərbi əsirlərlə bağlı fəaliyyəti də təktərəfli qaydada Ermənistanın xeyrinə, bu ölkənin əsirləri və girovları edam etməsinə görə, onun məsuliyyətdən yaxa qutarmasına xidmət edir. Belə ki, 1990-cı illərdə Ermənistanda BQXK-nın nəzarətində olan azərbaycanlı hərbi əsirlərin edam edilməsi faktları mövcuddur. Məsələnin dəhşətli tərəfi isə budur ki, Komitə nəzarətində olan əsirləri müdafiə etmək bir yana, onların edam edilməsini belə lazımi qaydada rəsmiləşdirmədi.

Yeganə Hacıyeva xatırladıb ki, 1994-cü ildə “Reuters” azərbaycanlı əsirlərin Ermənistan tərəfindən edam edilməsi barədə yazı paylaşmışdı. Yazı İrəvanda saxlanılan 23 azərbaycanlı əsirin faciəvi aqibəti haqqında idi. Azərbaycanlı əsirlərin böyük əksəriyyəti Ermənistan tərəfindən edam edilmişdi. Yerli hakimiyyət nümayəndələri isə bəyan etmişdi ki, onlardan 8-i “həbsxanadan qaçmaq istəyərkən” öldürülüb. Halbuki bu, ağ yalan idi. Bunun yalan olması haqqında britaniyalı ekspert, professor Derrik Pounderin jurnalistlərə verdiyi açıqlamaya görə, öldürülənlərin cəsədlərindəki yaralar əsla “qaçmaq cəhdi” ilə bağlı olmayıb. Yaralar onların edam olunduğunu açıq şəkildə sübut edir. Belə ki, əsirlərin altısı başından güllələnib, üstəlik, onlardan üçündə silahın lüləsi atəş zamanı dəri ilə təmasda olub. Söhbət artıq BQXK-nın nəzarətə götürdüyü hərbi əsirlərdən gedirdi. Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi isə nəzarətində olan əsirlərin aqibəti ilə bağlı məsuliyyətdən yayınmaqla bu hadisəni şərh etməkdən imtina etmişdi.

Ən əsası isə BQXK Ermənistanın müharibə cinayətinə görə beynəlxalq təhqiqatın aparılmasının qarşısını almaq, bu ölkəni məsuliyyətdən qurtarmaq üçün azərbaycanlı məhbusların ölüm şəraitini sənədləşdirməyib və edam faktını aydınlaşdırmaqdan imtina edib. Komitə həm Qarabağda Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti yerləşdirildiyi ərazidə, həm də Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı öldürülən və artıq Azərbaycanın öz suverenliyini bərpa elədiyi ərazilərdə soydaşlarımızın kütləvi məzarlıqlarının dəqiq koordinatlarına malikdir. Amma bu məlumatı Azərbaycanın hakimiyyət orqanlarına çatdırmağa tələsmir, keçmiş əsirlərin verdiyi koordinatlardakı yerlərdə isə ekspertiza keçirməkdən imtina edir. Bununla BQXK həm də itkin düşmüş 4 min nəfər azərbaycanlıdan bəzilərinin taleyinin aydınlaşdırılmasına mane olur. Əsas hədəfləri isə Ermənistanı mülki insanlara qarşı müharibə cinayətləri törətməyə görə beynəlxalq məhkəmələrdə məsuliyyətdən xilas etməyə çalışmaqdır. BQXK bununla da azərbaycanlıların qatillərini himayə edir.

Politoloq qeyd edib ki, məhz bu səbəb üzündən Azərbaycan qərargahı Haaqada yerləşən digər beynəlxalq humanitar təşkilata - İtkin düşmüş şəxslər üzrə Beynəlxalq Komissiyaya (ICMP) müraciət etmək məcburiyyətində qaldı. Lakin BQXK bu komissiya ilə də məlumat paylaşmaqdan, əməkdaşlıqdan imtina edərək, beynəlxalq donorlarda onların maliyyə kanallarını bağlamağa və ICMP əməkdaşlarının Qarabağa gəlməsinin qarşısını almağa çalışdı.

BQXK-nın istər Birinci Qarabağ, istərsə də 44 günlük Vətən müharibələri zamanı Ermənistana kəşfiyyat məlumatları ötürməsi ilə bağlı faktların mövcud olduğunu bildirən Yeganə Hacıyeva deyib: “Komitənin bəzi əməkdaşları Azərbaycan Ordusunun dislokasiya yerləri barədə məlumat toplayaraq, bu informasiyaları özlərinin Fransa nümayəndəliyinə ötürüb, onların isə bunu Ermənistan tərəfinə göndərməsi faktları da mövcuddur. Qısamüddətli humanitar atəşkəs zamanı BQXK Ermənistanın “böyük bacısı” Fransanın sifarişi ilə Azərbaycan Ordusu haqqında fəal şəkildə kəşfiyyat məlumatları toplayıb onlara ötürüb. Bundan əlavə, 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı BQXK guya humanitar səbəblərlə Laçın dəhlizi zonasında hərbi əməliyyatların dayandırılmasını tələb edirdi. Komitə iddia edirdi ki, bu tələb ancaq humanitar xarakterlidir. Əslində isə Qırmızı Xaç Şuşa şəhərinin Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilməsinə mane olmağa çalışırdı. Sadalanan faktlar içərisində Füzuli rayonunun azad edilməsi uğrunda gedən döyüşlər zamanı BQXK rəsmiləri yenidən guya humanitar məqsəd üçün döyüşlərin dayandırılmasına çalışması da var. Onlar bu xahişi onunla izah edirdi ki, cəbhənin bu hissəsində 200 erməni silahlı “könüllüsü” ağır yaralanıb və təxliyə edilməlidir. Bakıda məlumat yenidən yoxlanıldı, peyk görüntüləri və səsli ötürmələrin təhlili əsasında məlum oldu ki, “könüllülər” sağ-salamatdır. Lakin onlar mühasirəyə alınıb, erməni komandanlığı da onları, sadəcə, mühasirədən çıxarıb, BQXK himayəsi altında Xocavəndə Azərbaycan Ordusunun döyüş həmlələrini sındırmaq üçün oraya köçürmək istəyir”.

Politoloq əlavə edib ki, azərbaycanlı ekoloji fəalların Laçın yolunda təşkil etdikləri etirazlar zamanı BQXK-nın Ermənistandakı nümayəndə heyətinin kommunikasiya proqramlarının rəhbəri Zara Amatuni Komitənin köməyi ilə 4 əcnəbinin Xankəndidən çıxarıldığını bəyan edib. Halbuki qurum Azərbaycanla əməkdaşlıqda heç bir əcnəbi ilə bağlı danışıq aparmamışdı. Onlar Azərbaycan ərazisindən çıxarılan qatı müharibə cinayətləri törətmiş muzdlular idilər.

Azərbaycan humanitar yüklərin Qarabağda Rusiya sülhməramlı kontingentinin müvəqqəti yerləşdiyi məsuliyyət zonasına çatdırılması təklifinə BQXK erməni lobbisi ilə birlikdə bu gün də davam edən “Xankəndi blokadası” realiti-şousuna start verib. Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi bu gün də hər şeyin sırf Ermənistan ərazisindən gəlməli olduğu məsələsində təkid edir. Son zamanlar qlobal səviyyədə humanitar təşkilatların siyasi proseslərdə alət olması tendensiyasını müşahidə edirik. BQXK-nın bu utancverici və qeyri-humanitar çərçivəyə sığmayan fəaliyyəti buna nümunədir.

Ancaq Cənubi Qafqaz BQKX-nın bu tendensiyanı həyata keçirdiyi tək region deyil, qurum Afrikada da, Yaxın Şərqdə də, Mərkəzi Asiyanın qaynar ocaqlarında da eyni mövqe sərgiləyir. İstər Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı və bu müharibənin nəticələrinə münasibətdə, eləcə də 44 günlük Vətən müharibəsində Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsinin Ermənistanın müharibə cinayətlərinə susqun münasibət sərgiləməsi, kəşfiyyat xidməti göstərməsi və sair buna sübutdur.